ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το λεξιλόγιο της εποχής

«Λόγια, λόγια, λόγια», έλεγε ο Άμλετ. Οι λέξεις είναι εκείνες που
χαρακτηρίζουν ακριβέστερα την εποχή τους.

«Πού πας;» «Να κατουρήσω. Μπορείς να με βρεις στη διεύθυνση: www. αποxoritirio.it» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Ο φασισμός, θυμάται ο Ιταλός συγγραφέας Κλαούντιο Μάγκρις, μιλούσε για την
ακτινοβόλα μοίρα των ανθρώπων και για τις αμετάκλητες αποφάσεις των ηγετών
τους. Οι συνελεύσεις του ’68 αντηχούσαν από τους αναστεναγμούς όσων
αναζητούσαν τον οργασμό στην επανάσταση, για να τον ανακαλύψουν αργότερα στο
καραόκε του νεοφιλελευθερισμού. Οι εκφράσεις που χρησιμοποιούν οι
πρωταγωνιστές της σημερινής εποχής είναι όλες δανεισμένες από το οικονομικό
λεξιλόγιο: αγορά, επιχείρηση, πίστη. Αν όμως είναι γενικά αποδεκτό ότι η αγορά
είναι το καλύτερο υπαρκτό σύστημα σε ό,τι αφορά τις οικονομικές
δραστηριότητες, δεν είναι ασφαλώς τα πάντα οικονομία, όπως δεν είναι τα πάντα
θρησκεία ή σεξ. Οι επιχειρήσεις πρέπει να ζουν και να λειτουργούν σύμφωνα με
την οικονομική λογική. Ένα σχολείο ή ένα νοσοκομείο, όμως, δεν είναι
επιχειρήσεις, παρά την τελευταία μανία των κυβερνήσεών μας να τα χαρακτηρίζουν
έτσι. Σε αντίθεση με ένα εργοστάσιο παπουτσιών, ο πρωταρχικός στόχος ενός
σχολείου δεν είναι το κέρδος. Και οι μαθητές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται
σαν «πελάτες». Γιατί ο πελάτης έχει πάντα δίκιο, και κατά συνέπεια ένας
μαθητής θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι την Ιλιάδα την έγραψε ο Σωκράτης και ο
δάσκαλός του δεν θα είχε δικαίωμα να τον διορθώσει.

Οι Ευρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες, έχοντας ενδεχομένως ένοχη τη συνείδησή τους
επειδή στα άτακτα νεανικά τους χρόνια παραγνώρισαν την πραγματική οικονομία,
ελπίζουν τώρα να κρύψουν αυτό το αμάρτημα πίσω από την καπιταλιστική ορολογία
που κατά κόρον χρησιμοποιούν. Τον τελευταίο καιρό, γράφει στην «Κοριέρε» ο
συγγραφέας του «Δούναβη», έχει εισαχθεί στον κόσμο της εκπαίδευσης η μαγική
λέξη «credito», δηλαδή πίστη ή πίστωση. Όλες οι πλευρές της προσωπικότητας του
μαθητή, όλες οι δραστηριότητές του, σχολικές και εξωσχολικές, αξιολογούνται με
οικονομικά κριτήρια. Μέχρι σήμερα, ήταν δική του δουλειά αν θα αφιερώσει μια
εβδομάδα ή τρεις μήνες για να καταλάβει ένα θεώρημα ή μια πράξη του Άμλετ.
Τώρα, ο Μεγάλος Αδελφός στην υπηρεσία της Κυρίαρχης Αγοράς παρακολουθεί και
βαθμολογεί την καθημερινότητά του: τα βιβλία που διαβάζει, τον αέρα που
αναπνέει στο σπίτι, τους φίλους και τις φίλες του, τα παιχνίδια του, τις ώρες
που περνά στο σχολείο και στο φροντιστήριο, τους ανθρώπους που ερωτεύεται, τη
μουσική που ακούει, τις πολιτικές ή θρησκευτικές συζητήσεις που κάνει. Στον
παν-οικονομικίστικο ολοκληρωτισμό στον οποίο ζούμε, σ’ αυτόν τον
επιχειρηματικό μυστικισμό του Παγκόσμιου Καπιταλισμού, όλα πρέπει να υπακούουν
στη λογική της παραγωγικότητας.

Μόνο που τα σημαντικότερα πράγματα στη ζωή μόνο δωρεάν μπορούν να γίνουν. Ο
έρωτας, η φιλία, η πίστη, το θάρρος, το χιούμορ, είναι αγαθά ουσιαστικά αλλά
μη υπολογίσιμα. Δεν μπορούμε να καταφύγουμε σε κάποια θυρίδα για να
ανταλλάξουμε μια στοργική χειρονομία ή για να εισπράξουμε τους τόκους της. Αν
μια κοινωνία αντιμετωπίζει τα πάντα με οικονομικούς όρους, μοναδική της
προοπτική είναι η χρεοκοπία.