Το έπος μιας Διώρυγας

Τετρακόσια εξήντα χρόνια Ιστορίας. Από τους Ευρωπαίους εξερευνητές ώς τον
Θεόδωρο Ρούζβελτ. Για τους κατοίκους του Παναμά, η επιστροφή της Διώρυγας στον
έλεγχό τους, το βράδυ της 31ης Δεκεμβρίου, έρχεται να σηματοδοτήσει μια νέα
εποχή που ταυτίζεται με την απόλυτη ανεξαρτησία τους. Για τους Αμερικανούς, οι
οποίοι υποσχέθηκαν την παράδοση, είναι το έργο που αποτέλεσε τη βάση του
οράματός τους για τον 20ό αιώνα: αυτού της κυριαρχίας ενός μονάχα έθνους στον κόσμο.

Διώρυγα Παναμά. Η επιστροφή της ταυτίζεται με την ανεξαρτησία της χώρας

Όταν τελικά ολοκληρώθηκε η Διώρυγα του Παναμά ήταν κάτι σαν την προσσελήνωση
ενός Απόλο ΧΙ της εποχής, μια νίκη της τόλμης του Νέου Κόσμου και των
επιτευγμάτων της μηχανικής, που καθιέρωσαν τις Ηνωμένες Πολιτείες ως
υπερδύναμη. Η Διώρυγα πήρε τη σημερινή της μορφή το 1914, όμως το όνειρο να
κατασκευαστεί ένας θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού βρίσκει
τις ρίζες του τετρακόσια και πλέον χρόνια στο παρελθόν. Τότε που οι Ευρωπαίοι
εξερευνητές πρωτοανακάλυψαν τις ακτές του Παναμά στον Ειρηνικό Ωκεανό. Το
1534, ο Κάρολος Ι’ της Ισπανίας ήταν αυτός που διέταξε την πρώτη μελέτη για
μια προτεινόμενη διώρυγα μέσω του Ισθμού του Παναμά. Δεκαετίες νωρίτερα, ο
Χριστόφορος Κολόμβος έψαχνε μάταια για πορεία στη νέα ήπειρο, με την πίστη ότι
θα τον οδηγούσε στους θησαυρούς των Ινδιών. Η ίδια τόλμη αλλά και ο
τυχοδιωκτισμός συνεπήρε αρκετούς ώς το 1835, τη χρονιά του Αμερικανού
συνταγματάρχη Τσαρλς Μπιντλ.

Έπειτα από τέσσερις ημέρες στην αποπνικτική, ελώδη ζούγκλα, κατέληξε ότι ήταν
ανέφικτο να κατασκευαστεί μια διώρυγα σε τέτοιο αφιλόξενο περιβάλλον, κάτι
που, όπως είχε πει, «πρέπει να ξεκαθαριστεί σε όλους που διαθέτουν ή όχι κοινή
λογική». Για άλλη μια φορά το όνειρο έμεινε στην αναμονή.

Έπρεπε να περάσουν άλλα 40 χρόνια προτού τελικά αρχίσουν οι εργασίες, με
επικεφαλής τον Γάλλο επιχειρηματία Φερντινάντ ντε Λεσέπ, που έχαιρε ήδη
διεθνούς αναγνώρισης με την κατασκευή της πετυχημένης Διώρυγας του Σουέζ.
Σύμφωνα με τα αρχικά του σχέδια, θα έχτιζε μια διώρυγα στο επίπεδο της
θάλασσας κατά μήκος των κεντροαμερικανικών ισθμών. Όμως η ορεινή υγρή ζούγκλα
του Παναμά δεν είχε καμία σχέση με την επίπεδη ξηρή έρημο του Σουέζ και οι
συνθήκες εργασίας ήταν κάτι παραπάνω από εχθρικές. Η ζούγκλα ήταν γεμάτη
φίδια, τα κουνούπια μετέφεραν κίτρινο πυρετό και ελονοσία, ολόκληρες πλαγιές
κατέρρεαν με ένα απλό χτύπημα σκαπάνης. Και ο Λεσέπ ήταν οραματιστής,
επιχειρηματίας, όχι μηχανικός. Είκοσι δύο χιλιάδες εργάτες πέθαναν τότε. Και
αυτό το τίμημα ήταν το βαρύτερο. Η εταιρεία του Λεσέπ χρεοκόπησε δέκα χρόνια
αργότερα, και το μεγαλόπνοο έργο σταμάτησε.

Για να το πάρουν στα χέρια τους οι Αμερικανοί. Με ένθερμο υποστηρικτή τον
Θεόδωρο Ρούσβελτ. Που έμεινε στην Ιστορία ως ο Πατέρας της Διώρυγας του
Παναμά. Το 1898, και ενώ μαινόταν ο αμερικανοϊσπανικός πόλεμος, το πρώτο και
μοναδικό πολεμικό πλοίο που έστειλαν οι Αμερικανοί, το USS Oregon, χρειάστηκε
67 ημέρες για να φτάσει στην Καραϊβική από το Σαν Φρανσίσκο. Ο πόλεμος είχε
ήδη λήξει. Ο Ρούσβελτ είχε ήδη καταληφθεί από το όραμα. Και το 1901, αφού
αναρριχήθηκε στην προεδρία, έβαλε πλώρη για την πραγματοποίηση του. Έναντι 40
εκατομμυρίων δολαρίων εξαγοράστηκαν τα δικαιώματα της Διώρυγας από τους
Γάλλους, όμως η κολομβιανή κυβέρνηση ­ ήταν ακόμα η αποικιοκρατική αρχή στον
Παναμά ­ αρνείτο να πουλήσει γη στους Αμερικανούς. Ο Ρούσβελτ, χαρακτηρίζοντας
τους ηγέτες της Κολομβίας ως «ανεύθυνους ληστοσυμμορίτες», εγκατέλειψε τις
διαπραγματευτικές προσπάθειες και στράφηκε στο παναμαϊκό κίνημα ανεξαρτησίας,
που όταν εξεγέρθηκε είδε τα αμερικανικά πλοία να μπλοκάρουν την άφιξη
κολομβιανών ενισχύσεων. Η ανεξαρτησία του Παναμά είχε κατακτηθεί.

Χιλιάδες νεκροί στην εκτέλεση του έργου

Με αποζημίωση 10 εκατομμυρίων δολαρίων, η Ουάσιγκτον ανέλαβε τον κύριο έλεγχο
της Ζώνης της Διώρυγας. Οι εργασίες άρχισαν αμέσως, για να επαναληφθεί η
καταστροφή που υπέστησαν οι Γάλλοι. Το 1905, ένας μηχανικός σιδηροδρόμων, ο
Τζον Στίβενς, ανέλαβε επικεφαλής. Σταμάτησε τις εκσκαφές και προσπάθησε να
μετατρέψει την περιοχή σε μέρος όπου θα μπορούσε κανείς να ζήσει. Τεράστιες
ελώδεις εκτάσεις αποξηράνθηκαν, δημιουργήθηκαν δίκτυα υδροδότησης και
αποχέτευσης, στήθηκαν πόλεις.

Το σχέδιο του Στίβενς ήταν να κατασκευάσει μια αυθυποβασταζόμενη διώρυγα, με
ισχύ που θα αντλούσε από γεννήτριες τις οποίες θα εγκαθιστούσε στα φράγματα.
Εικοσιτέσσερις χιλιάδες καλά αμειβόμενοι, για τα δεδομένα της εποχής (10 σεντς
την ώρα), εργάτες, οι περισσότεροι από τα νησιά Μπαρμπάντος, συμμετείχαν στις
εργασίες. Παρά τα δυστυχήματα από τις κατολισθήσεις ­ υπολογίζεται ότι 5.000
άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά την αμερικανική προσπάθεια ­ το έργο συνεχίστηκε. Οι
τεράστιοι υδατοφράχτες άρχισαν να παίρνουν μορφή και στις 15 Αυγούστου του
1915 η περίφημη Διώρυγα του Παναμά, το πλέον δαπανηρό έργο που ανέλαβαν ποτέ
οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτός συνόρων, παραδόθηκε στη διεθνή ναυτιλία. Στο εξής,
κάθε πλοίο θα χρειαζόταν κατά μέσο όρο 9 ώρες για να περάσει από τον Ατλαντικό
στον Ειρηνικό Ωκεανό.