Μουσική με… νότες κοινωνικής συνείδησης

Αν μπορούσα να γίνω και πάλι 16 χρόνων, θα ήθελα να σας μιλήσω με φοβερό
πάθος για τον υπέροχο κόσμο της μουσικής που ανακάλυπτα μέρα με τη μέρα και
που θεωρούσα σαν μία από τις σημαντικότερες αξίες στη ζωή μου. Ναι! η μουσική
ήταν «αξία» και «αξίωμα» μαζί.

Το ίδιο θα συμβεί και σήμερα αν ρωτήσετε καμιά δεκαριά πιτσιρικάδες,
μόνο που άλλα πράγματα θα καταλάβει ο καθένας ακούγοντας «μουσική». Τώρα πια η
μουσική είναι πολυσύνθετη έννοια, χωράει παντού, ακούγεται από το σαλόνι μέχρι
το ασανσέρ, από τη γραμμή αναμονής στο τηλέφωνο μέχρι το Μέγαρο Μουσικής. Η
μουσική απλώνεται παντού σε ελάχιστες περιπτώσεις είναι κυρίαρχη. Κάτι
σημαντικό άλλαξε μέσα σε αυτόν τον αιώνα που πέρασε και η μουσική δεν είναι
πια η ίδια.

Πόσο δύσκολο είναι στις ημέρες μας να ακούσεις απερίσπαστος μουσική και μόνο
μουσική; Είναι σχεδόν ακατόρθωτο. Η τελετουργία μιας συναυλίας μπορεί να σε
«αναγκάσει» να ακούσεις λίγο μουσική, αλλά δεν είναι εύκολο να σε συνεπάρει.
Στον αιώνα που η μουσική κατοχυρώθηκε σαν κοινωνικό αγαθό και η καταγραφή –
αναπαραγωγή – αντιγραφή της μουσικής είναι το πιο εύκολο πράγμα, η «αξία»
θάμπωσε, χλώμιασε λίγο στα μάτια των ανθρώπων.

Beatles και Rolling Stones άφησαν το δικό τους στίγμα στην ιστορία της μουσικής

Σε ετούτο τον τελευταίο αιώνα της χιλιετίας παρουσιάστηκαν δεκάδες ρεύματα
μουσικής, που τελικά ήταν τόσο δυνατά που δημιούργησαν μικρές κοινωνίες με
ταυτότητα αναγνωρίσιμη. Ποιος δεν θυμάται τους Mods, με τα κουστούμια, τις
γραβάτες και τις βέσπες, ενώ από την αντίπερα όχθη ξεπρόβαλαν οι ρόκερς με τα
πέτσινα, τις μεγάλες μηχανές, τον «Ατίθασο» Μάρλον Μπράντο και τον Έλβις.
Αργότερα ήρθαν οι χίπις και στα τέλη του ’70 ακολούθησαν τα «πανκιά» με τα
πολύχρωμα όρθια μαλλιά, τις παραμάνες, τους Sex Pistols και τους Ramones.
Σήμερα στο προσκήνιο βρίσκονται οι ράπερ-λόου μπαπ, τριπ-χοπ, τέκνο και δεν
συμμαζεύεται, με… μακριά κοντοβράκια, φαρδιά ρούχα, ανάποδα καπελάκια, να
δηλώνουν ότι ανήκουν σε ένα σύγχρονο μουσικό ρεύμα που εκφράζει ταυτόχρονα και
έναν δικό τους τρόπο ζωής. Ναι, η μουσική μπορεί ναι είναι και τρόπος ζωής,
μόνο που δεν διαρκεί για πάντα, αφού η κεντρομόλος δομή της κοινωνίας είναι
σχεδόν πάντα πιο δυνατή από τη φευγάτη φυγόκεντρο. Σε τούτο τον αιώνα για
πρώτη φορά εκφράστηκε τόσο δυνατά η μουσική ώστε να αποκτήσει και ανάλογη
κοινωνική συμπεριφορά. Μόνο που ποτέ δεν είναι η ίδια μουσική έκφραση για κάθε
κοινωνική ομάδα. Δεν είναι ίδια η μουσική.

Ο αιώνας αυτός, ο τελευταίος της χιλιετίας, έχει αρχίσει να καταγράφεται από
τους ειδικούς ιστορικούς σε χοντρά βιβλία, σε πακέτα από παρτιτούρες ή σε
πολυμέσα που είναι και της μόδας. Με τα ίδια χρυσά γράμματα θα αναφέρονται ο
Στραβίνσκι, ο Σοστάκοβιτς και ο Κόπλαντ, δίπλα στους μπλουζίστες και τζαζίστες
του αμερικανικού νότου, μαζί με τους Μπιτλς και τους Ρόλινγκ Στόουνς, ενώ στη
δική μας τη γωνιά θα χαιρετάει χαμογελαστός ο Μάνος Χατζιδάκις τη νέα χιλιετία
που έρχεται. Δεν είμαι ούτε ιστορικός, ούτε κριτικός της μουσικής. Είμαι ένας
απλός άνθρωπος που θεωρεί τη μουσική σαν ένα από τα πιο πολύτιμα αγαθά στη ζωή
του. Και όταν κουραστώ, πάω μια βόλτα στη θάλασσα. Στέκομαι δίπλα της και
ακούω τα κύματα να σκάνε… Οι τεχνικοί ήχου χαρακτηρίζουν τον ήχο των κυμάτων
της θάλασσας ­ αλλά και του ποταμού που κυλάει ­ «λευκό θόρυβο». Αν τους
ρωτήσετε, θα σας απαντήσουν ότι περιέχει όλες τις συχνότητες και σε χαλαρώνει,
σε ξεκουράζει. Στη φύση, βλέπετε, η μουσική είναι πάντοτε η ίδια, έχει όλες
τις συχνότητες και όλες τις μελωδίες μαζί.

Φαίνεται τελικά ότι οι άνθρωποι αλλάζουν και, ως δημιουργοί μελωδιών και
συναισθημάτων, παρασύρουν και τη μουσική στο ταξίδι τους στον χρόνο.

Οι αρμονίες των ήχων δεν χωρούν στα ψηφιακά αρχεία

Έχετε παρακολουθήσει ποτέ σας μια συναυλία συμφωνικής ορχήστρας; Έχετε
γνωρίσει την καταλυτική δυναμική των φυσικών ήχων μουσικών οργάνων; Λίγοι
είναι εκείνοι που θα απαντήσουν καταφατικά στις ερωτήσεις αυτές. Αντίθετα απ’
ό,τι συνέβαινε στις αρχές αυτού του αιώνα, οι άνθρωποι σήμερα ακούνε μια
διαφορετική – ψηφιοποιημένη εκδοχή των ήχων και της μουσικής γενικότερα.

Εάν είστε από εκείνους τους τυχερούς που διαθέτετε ένα οικιακό ηχητικό σύστημα
μερικών εκατομμυρίων σε αξία, σίγουρα απολαμβάνετε περισσότερη μουσική
πληροφορία από τους λοιπούς «κοινούς θνητούς». Εάν μάλιστα έχετε μια δισκοθήκη
από βινύλιο και συγκρίνετε τη μουσική πληροφορία με την αντίστοιχη ενός cd
(ακούγοντας το ίδιο ακριβώς μουσικό έργο, στην ίδια εκτέλεση) τότε με έκπληξη
θα καταλάβετε ότι υπάρχει μουσική πληροφορία που δεν ακούγεται στο cd!
Βλέπετε, ο ήχος είναι αναλογικό φαινόμενο και εμείς για ευκολία προσπαθήσαμε
να τον ψηφιοποιήσουμε, χωρίς οι μετατροπείς του αναλογικού σήματος σε ψηφιακό
να τα καταφέρνουν και τόσο καλά. Είναι σαν να προσπαθούμε να τετραγωνίσουμε
τον κύκλο!

Τώρα στα τέλη του αιώνα με την εξάπλωση νέων τεχνολογιών (π.χ. μετατροπή
μουσικών έργων σε αρχεία ΜΡ3) η μουσική πληροφορία συμπιέζεται και φτωχαίνει
περισσότερο. Ό, τι δεν μπορεί να ακούσει το αυτί από το φάσμα συχνοτήτων
αποκόπτεται. Οι αρμονικές των ήχων που δεν ακούγονται αλλά τόσο προσφέρουν στη
δυναμική την αίσθηση, αλλά και την ψυχή, δεν χωράνε στα ψηφιακά αρχεία. Μας
απομένει μονάχα η ζωντανή μουσική. Ας είναι κι έτσι.

Η μελωδία του… Internet

Όταν ο μαγικός καινούργιος κόσμος του Ίντερνετ άρχισε να αποκτά υπόσταση,
κανείς μας δεν φανταζόταν πού θα μας οδηγούσε. Ήδη η μουσική είχε περάσει
στους υπολογιστές και πολλοί είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν μουσικά όργανα με
τη βοήθεια του πρωτοκόλλου MIDI για σύνθεση και ενορχήστρωση. Δειλά-δειλά, οι
χρήστες προγραμμάτων μουσικής τεχνολογίας άρχισαν να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Σ’ αυτές τις πρώτες βάσεις δεδομένων που είχαν αρχίσει να δημιουργούνται
μπορούσες να στείλεις το ατελές μουσικό σου κομμάτι ζητώντας να συμπληρωθεί.
«Θα μπορούσατε, σας παρακαλώ, να μου δώσετε μια ιδέα για τη γραμμή μπάσου;» ή
«Πώς θα μπορούσα να ενορχηστρώσω αυτή την υπέροχη μελωδία;». Οι απαντήσεις με
μορφή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου έπεφταν βροχή. Είχες ξαφνικά δεκάδες ιδέες από
την Αμερική, την Αυστραλία, τη Μ. Βρετανία… απ’ όλο τον κόσμο. Μουσική
δημιουργία σε παγκόσμιο επίπεδο!

Στις ημέρες μας η μουσική κυκλοφορεί ελεύθερα στον κυβερνοχώρο. Άσημοι
μουσικοί γίνονται ξαφνικά διάσημοι, γιατί όλος ο κόσμος εκτιμά το ταλέντο τους
κατεβάζοντας στον σκληρό δίσκο ένα όμορφο μουσικό τους κομμάτι. Φυσικά, οι
εταιρείες δεν βλέπουν με καλό μάτι όλη αυτή την εξέλιξη, αλλά ούτε και οι
καταξιωμένοι δημιουργοί, μιας και τα κομμάτια τους αντιγράφονται και
διατίθενται ελεύθερα. Έχει και τα καλά της η σύγχρονη ψηφιακή εποχή!

1940 Σκληρές μάχες σημειώνονται μεταξύ σοβιετικών και φινλανδικών
στρατευμάτων στην Καρελία και στη γραμμή Μάνερχαϊμ. Τον Μάρτιο ο πόλεμος
τελειώνει και μεγάλες περιοχές της Φινλανδίας περιέρχονται στη Σοβιετική Ένωση.

*Στις αρχές του χρόνου Χίτλερ και Μουσολίνι συναντώνται και λίγο αργότερα οι
ναζί εισβάλλουν στη Σκανδιναβία. Τον Μάιο η ισχυρή πολεμική μηχανή του Γ’ Ράιχ
πραγματοποιεί επίθεση-αστραπή και καταλαμβάνει την Ολλανδία και το Βέλγιο. Τον
Ιούνιο οι γερμανικές δυνάμεις παρελαύνουν στο Παρίσι και η Γαλλία υπογράφει
ανακωχή με τη Γερμανία. Ο στρατάρχης Ανρί Πεταίν ηγείται της κυβέρνησης του Βισύ.

Ουίνστον Τσώρτσιλ

*Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ αναλαμβάνει την πρωθυπουργία της Βρετανίας. Η Λουφτβάφε
βομβαρδίζει ανελέητα το Λονδίνο. Η Ιαπωνία προσχωρεί στον Άξονα και εισβάλλει
στην Ινδοκίνα.

*Ο Λέων Τρότσκι δολοφονείται στις 11 Αυγούστου στην Πόλη του Μεξικού με
τσεκούρι από πράκτορα του Στάλιν.

1941 Βρετανοί και Αυστραλοί καταλαμβάνουν το Τομπρούκ, ενώ οι ιταλικές
δυνάμεις οπισθοχωρούν στη Λυβική Έρημο. Το «Άφρικα Κορπς» υπό τις διαταγές του
στρατηγού Ρόμελ αποβιβάζεται στις ακτές της Βόρειας Αφρικής. Η κυβέρνηση της
Σόφιας αποδέχεται τη ναζιστική κατοχή. Τον Απρίλιο οι γερμανικές δυνάμεις
καταλαμβάνουν το Βελιγράδι και ο Γιόζιπ Μπρος Τίτο οργανώνει την αντίσταση στη Γιουγκοσλαβία…

*Στα τέλη Ιουνίου ο Χίτλερ εξαπολύει επίθεση εναντίον της Ρωσίας σ’ ένα μέτωπο
που εκτείνεται σε μήκος 2.000 μιλίων. Μέχρι τον Δεκέμβριο οι γερμανικές
δυνάμεις έχουν φθάσει σε απόσταση 20 μιλίων από τη Μόσχα αλλά υποχωρούν κάτω
από την αποφασιστική αντεπίθεση των Ρώσων.

*Στις 7 Δεκεμβρίου 360 ιαπωνικά αεροπλάνα ισοπεδώνουν την αμερικανική
στρατιωτική βάση στο Περλ Χάρμπορ και οι ΗΠΑ μπαίνουν στον πόλεμο.

Ρόμελ

1942 Οι ναζί ηγέτες αποφασίζουν στο Βερολίνο την «τελική λύση» που
οδηγεί εκατομμύρια Εβραίους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αεροσκάφη της ΡΑΦ
ρίχνουν πάνω από 2.000 τόνους βομβών στην Κολωνία. Το καλοκαίρι ο Ρόμελ φθάνει
στο Ελ Αλαμέιν, όπου γνωρίζει την ήττα από τις συμμαχικές δυνάμεις. Τον Ιούλιο
οι Γερμανοί καταλαμβάνουν τη Σεβαστούπολη ενώ φθάνουν και στα περίχωρα του
Στάλινγκραντ, όπου οι Ρώσοι κατορθώνουν να περικυκλώσουν τους 250.000
στρατιώτες τους.

*Οι Ιάπωνες καταλαμβάνουν τη Μανίλα και τη Σιγκαπούρη. Ο συνεργάτης του
Χίτλερ, Βίντκουν Κουίσλινγκ, αναλαμβάνει πρωθυπουργός της Νορβηγίας.

*Στο τέλος του χρόνου αρχίζει να διαφαίνεται η αλλαγή στην πορεία του πολέμου,
καθώς οι σύμμαχοι έχουν πάρει την πρωτοβουλία σχεδόν σε όλα τα μέτωπα…

1943 Ο Ρούζβελτ και ο Τσώρτσιλ συναντώνται μυστικά στην Καζαμπλάνκα για
να συζητήσουν την πορεία του πολέμου. Η 6η στρατιά του Χίτλερ συνθηκολογεί στο Στάλινγκραντ.

*Στη Σικελία αποβιβάζονται τον Ιούλιο Αμερικανοί στρατιώτες υπό τον στρατηγό
Πάτον και λίγο μετά απομακρύνεται από την κυβέρνηση ο Μπενίτο Μουσολίνι και
συλλαμβάνεται. Τον Σεπτέμβριο η Ιταλία συνθηκολογεί. Οι Σοβιετικοί
κατατροπώνουν τους ναζί στη μάχη του Κουρσκ. Αποτυγχάνει απόπειρα δολοφονίας
εναντίον του Χίτλερ. Οι σύμμαχοι βομβαρδίζουν το Βερολίνο.

*Ο Στάλιν διαλύει την Κομμουνιστική Διεθνή και συναντάται με τον Ρούζβελτ και
τον Τσώρτσιλ στην Τεχεράνη. Ο Τίτο ηγείται κυβέρνησης παρτιζάνων στη Γιουγκοσλαβία.

*Πεθαίνει στις ΗΠΑ ο συνθέτης Σεργκέι Ραχμάνινοφ.

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΡΝΕΣΤΟ ΓΚΕΒΑΡΑ

«Πυροβολήστε δειλοί, σκοτώνετε απλώς έναν άνθρωπο»

«Πυροβολήστε δειλοί, σκοτώνετε απλώς έναν άνθρωπο», ήταν τα τελευταία λόγια
του Ερνέστο Γκεβάρα, τον Οκτώβριο του 1967, στη ζούγκλα της Βολιβίας. Αλήθεια
ή υπερβολή δεν θα το μάθουμε ποτέ ­ έτσι καταγράφηκε ο επίλογος ενός από τους
πιο ισχυρούς μύθους του 20ού αιώνα.

Ο Τσε γεννήθηκε στις 14 Ιουνίου του 1928 στο Ροζάριο της Αργεντινής, ο
μεγαλύτερος από τα πέντε παιδιά της μεσοαστικής οικογένειας με τις
ισπανο-ιρλανδικές ρίζες. Παρότι υπέφερε από άσθμα ξεχώρισε ως αθλητής και
μαθητής, ολοκληρώνοντας τις ιατρικές του σπουδές το 1953. Στα πολλά ταξίδια
του στις χώρες της Λατινικής Αμερικής έζησε τη φτώχεια των μεγάλων μαζών και
αποφάσισε ότι η μόνη λύση μπορεί να είναι η ένοπλη εξέγερση, που θα εξαπλωθεί
σε όλες τις χώρες της Νότιας Αμερικής.

Ο Τσε έγινε σύμβολο όλων των εξεγερμένων σε όλο τον πλανήτη

Αμέσως μετά την αποφοίτησή του ο Γκεβάρα πήγε στη Γουατεμάλα, όπου ο Τζάκομπο
Αρμπένζ ηγείτο μιας μεταρρυθμιστικής προσπάθειας. Περίπου την ίδια εποχή
απέκτησε και το παρατσούκλι του ­ από τον αργεντίνικο τρόπο ομιλίας του και
τον ιδιαίτερο τονισμό της λέξης «τσε». Η ανατροπή τής κυβέρνησης Αρμπένζ από
τη CIA έπεισε τον Γκεβάρα ότι οι ΗΠΑ αποτελούν εχθρό για οποιαδήποτε αριστερή,
προοδευτική κυβέρνηση.

Έφυγε για το Μεξικό, όπου συνάντησε τους πολιτικούς εξόριστους αδελφούς
Κάστρο, Φιντέλ και Ραούλ, που προετοίμαζαν την ανατροπή τού δικτάτορα της
Κούβας Φουλγκένσιο Μπατίστα. Εντάχθηκε στην ομάδα τους, η οποία αποβιβάστηκε
τον Νοέμβριο του 1956 στην επαρχία Οριέντε. Οι κυβερνητικές δυνάμεις τούς
εντόπισαν και ελάχιστοι ­ μεταξύ των οποίων και ο τραυματισμένος Τσε ­
κατόρθωσαν να διαφύγουν στη Σιέρα Μαέστρα. Ανασυγκροτήθηκαν και σύντομα
κέρδισαν την υποστήριξη του πληθυσμού.

Έπειτα από αγώνα δύο ετών, στις 2 Ιανουαρίου του 1959, εισήλθαν νικητές στην
Αβάνα. Ο Γκεβάρα πήρε την κουβανική υπηκοότητα έγινε υπουργός Βιομηχανίας και
διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας. Το 1965, όμως, αποφάσισε ότι προέχει η
εξάπλωση τού αντάρτικου στις φτωχές χώρες. Πήγε στο Κονγκό για να οργανώσει τη
μεραρχία Λουμούμπα και αργότερα στη Βολιβία για να φτιάξει αντάρτικους πυρήνες
στην περιοχή της Σάντα Κρουζ. Στις 8 Οκτωβρίου του 1967 κυβερνητικά
στρατεύματα τον συνέλαβαν και λίγο αργότερα τον εκτέλεσαν.

Ο Τσε έγινε σύμβολο των εξεγερμένων σε όλο τον Πλανήτη. Πολλοί απορούν γιατί
ακόμα παραμένει τόσο δημοφιλής ­ είναι όμως πράγματι άξιο απορίας σ’ έναν
κόσμο όπου περισσότεροι από 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να
επιβιώσουν με λιγότερες από 500 δραχμές την ημέρα και κάθε δευτερόλεπτο ένα
παιδί πεθαίνει από την πείνα. Οι νεαροί που διαδηλώνουν στους δρόμους της
Νότιας Αμερικής δίνουν με το σύνθημά τους τη δική τους απάντηση: «No lo vamos
olvidar ­ Δεν θα τον αφήσουμε να ξεχαστεί».