Πολιτική αγωγή: Οι συγγενείς του θύματος ζητούν εξηγήσεις…

«Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις όπου οι ίδιοι οι παθόντες ή οι
συγγενείς τους ­ αν πρόκειται για ανθρωποκτονία ­ ή οι ασκούντες τη γονική
μέριμνα σε ανήλικα θύματα αξιοποίνων πράξεων δεν παρίστανται ως πολιτικώς
ενάγοντες ή ακόμη, αν δηλώσουν παράσταση πολιτικής αγωγής στην προδικασία,
παραιτούνται στην επ’ ακροατηρίω διαδικασία. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στα
εξής: είτε συμβιβάζονται με χρηματικό αντάλλαγμα ενδεχομένως είτε δεν
επιθυμούν την περαιτέρω δημοσιότητα ­ κυρίως στα εγκλήματα κατά των ηθών ­
είτε ­ στις ανθρωποκτονίες ­ οι συγγενείς του θύματος γνωρίζουν πως το θύμα
διατηρούσε ερωτικό δεσμό με τον δράστη κι έτσι δείχνουν την αποδοκιμασία τους
στον νεκρό. Συμβαίνει όμως οι καταγγέλλοντες να απειλούνται από τον δράστη και
μάλιστα στα εγκλήματα κατά των ηθών, κυρίως όταν πρόκειται για άτομα χαμηλού
πνευματικού επιπέδου. Πριν από πολλά χρόνια στη Χίο ένας πατέρας ήταν
κατηγορούμενος για αιμομιξία. Θύμα η μικρότερη κόρη του. Στο πρωτοβάθμιο
δικαστήριο παρέστη η μητέρα ως πολιτικώς ενάγουσα και ο πατέρας καταδικάστηκε.
Στο Εφετείο δεν παρέστη, με αποτέλεσμα ο κατηγορούμενος να απαλλαγεί αφού όλοι
οι συγγενείς προσπάθησαν να τον καλύψουν. Ακούστηκε τότε πως η μητέρα κάμφθηκε
από τις απειλές του. Η οικογένεια πάντως άφησε να εννοηθεί πως λόγω τού ότι το
θύμα είχε μνηστευθεί, δεν θέλησαν να τη διασύρουν περισσότερο. Σε μια άλλη
υπόθεση η κατηγορουμένη είχε προκαλέσει τον θάνατο του παντρεμένου εραστή της
­ όπως τουλάχιστον διεφάνη κατά τη διαδικασία ­ χτυπώντας τον στο κεφάλι με
ένα δοκάρι. Η σύζυγος του θανόντος και τα παιδιά του όχι μόνο δεν παρεστάθησαν
ως πολιτικώς ενάγοντες, αλλά με τις καταθέσεις τους ­ θα έλεγε κανείς ­ ότι
βοήθησαν την κατηγορουμένη. Αυτό ίσως συνέβαλε και στη μετατροπή του
κατηγορητηρίου από ανθρωποκτονία από πρόθεση, σε θανατηφόρο σωματική βλάβη με
ελαφρυντικές περιστάσεις και να τιμωρηθεί με μικρή σχετικά ποινή».

Όταν η πολιτική αγωγή απουσιάζει, η διαδικασία διευκολύνεται. Η δίκη προχωρεί
με ταχείς ρυθμούς, ο κατηγορούμενος και η υπεράσπισή του έχουν «απέναντί» τους
μόνο το δικαστήριο και όχι τη θιγόμενη πλευρά.

Η δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής συνιστά την έμπρακτη αντίθεση του
παθόντος ή των μελών της οικογένειάς του, αν ο ίδιος δεν ζει, κατά του δράστη
της αξιόποινης πράξης. Με τον τρόπο αυτό ζητούν εξηγήσεις, για να το πούμε πιο
απλά, από τον κατηγορούμενο, του υποδηλώνουν πως δεν έχει να λογοδοτήσει μόνο
στα όργανα της Δικαιοσύνης, αλλά και σ’ εκείνους που, εξαιτίας του, στερήθηκαν
κάτι ή κάποιον. Οι πολιτικώς ενάγοντες διεκδικούν συμβολικά ένα χρηματικό ποσό
στην ποινική δίκη, επιφυλασσόμενοι να προσφύγουν στη συνέχεια στα αστικά
δικαστήρια προκειμένου να αποζημιωθούν.

Στο δικαστήριο εκπροσωπούνται από δικηγόρο, ο οποίος χειρίζεται την υπόθεση
για λογαριασμό τους. Αν δεν παρασταθούν ως πολιτικώς ενάγοντες, δεν έχουν
δικαίωμα να διορίσουν δικηγόρο και βεβαίως ο κατηγορούμενος έχει να
αντιμετωπίσει μόνο τους δικαστές και τον εισαγγελέα.

Η απουσία πολιτικής αγωγής σημειώνεται συνήθως στις δίκες όπου το θύμα είναι
αλλοδαπός, όταν, εκ των πραγμάτων ­ αν πρόκειται για ανθρωποκτονία ­ δεν
βρίσκεται κανείς εδώ για να υποστηρίξει τα «συμφέροντά» του. Όταν όμως δεν
συντρέχει αυτός ο λόγος, όταν το θύμα ­ είτε πρόκειται για ανθρωποκτονία, είτε
για απόπειρα, είτε για κλοπή, ληστεία ή οτιδήποτε άλλο ­ είναι Έλληνας και ζει
εδώ με την οικογένειά του, η μη δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής προκαλεί
υποψίες. Εκτός αν πρόκειται για βιασμό ή άλλο συναφές αδίκημα, όπου το θύμα
επιλέγει συνειδητά την οδό της σιωπής. Καλώς ή κακώς.

Πώς είναι δυνατόν να μη θέλει κάποιος να τιμωρήσει και με τις δικές του
δυνάμεις αυτόν που τον έβλαψε; Ή συμφωνεί με το έγκλημα ­ έστω εμμέσως ­ ή του
είναι αδιάφορο ή απειλείται από τον δράστη και δεν τολμά. Ή, για λόγους που ο
καθένας αντιλαμβάνεται, επιλέγει την οδό της… ήπιας αντιδικίας με τον δράστη
της αξιόποινης πράξης, κατόπιν εξωδίκου συμφωνίας.

Στο αγγλοσαξονικό δίκαιο δεν προβλέπεται πολιτική αγωγή. Ο εισαγγελέας είναι
το πρόσωπο που υποχρεούται να υπερασπιστεί τα δικαιώματα του θύματος.
Αντιθέτως στο κεντροευρωπαϊκό, το οποίο εφαρμόζεται και στη χώρα μας, ο
εισαγγελέας δεν έχει αυτό το ρόλο. Είναι η φωνή της πολιτείας (σ.σ. της
δημοκρατικά εκλεγμένης) και κατ’επέκταση, η φωνή του λαού.

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΛΑΜΑ – ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ

Η εμφάνιση της στο δικαστήριο προκάλεσε κατάπληξη

Βασιλική Γιαλαμά – Φραγκούλη. Στη δίκη αποφάσισε να παρασταθεί ως πολιτικώς ενάγουσα κατά του Άκη Πάνου

Η αποστασιοποίησή της είχε χαρακτηριστεί αναμενόμενη. Ουσιαστικά είχε χωρίσει
προ πολλού από τον άνδρα της, με τον οποίο όμως είχαν ένα παιδί. Όταν ο άτυχος
Σωτήρης Γιαλαμάς έπεσε νεκρός από το χέρι του Άκη Πάνου, η Βασιλική Γιαλαμά
τήρησε στάση σιωπής. Δεν εμφανίστηκε πουθενά -άλλωστε το έγκλημα είχε γίνει
για τα «μάτια» της Ελευθερίας- και καλά έκανε… Η νεαρή κοπέλα, της οποίας ο
γάμος ήταν προβληματικός, ζούσε τον τελευταίο καιρό με τους γονείς της,
μεγαλώνοντας εκείνη το αγοράκι τους. Ο Σωτήρης συζούσε με την κόρη του γνωστού
μουσικοσυνθέτη, προκαλώντας -όπως είναι γνωστό- την αντίδραση του Άκη Πάνου
που κατέληξε στο τραγικό περιστατικό της 1ης Αυγούστου 1997. Έτσι, ούτε κατά
την προανάκριση που διενήργησε η αστυνομία της Ξάνθης, ούτε στην κύρια
ανάκριση έδωσε κατάθεση. Παράσταση πολιτικής αγωγής κατά του δράστη της
ανθρωποκτονίας είχαν δηλώσει μόνο οι γονείς και τα αδέλφια του Σωτήρη… Η
εμφάνιση της Βασιλικής Γιαλαμά – Φραγκούλη στο δικαστήριο προκάλεσε κατάπληξη.
Μαυροφορεμένη, θλιμένη δήλωσε ότι παρίσταται ως πολιτικώς ενάγουσα,
εκπροσωπώντας και τον γιό της. «Εσείς αιφνιδιάσατε τη δικογραφία», της είπε ο
εισαγγελέας της έδρας κατά την αγόρευσή του. «Δεν εξεταστήκατε ποτέ έως τώρα
και απ’ ό,τι φαίνεται δεν το επιδιώξατε, ενώ όσα καταθέσατε εδώ αμφισβητήθηκαν
ζωηρά από τους άλλους μάρτυρες»

Τυπικά ήταν η χήρα του Σωτήρη Γιαλαμά. Το ζευγάρι δεν είχε πάρει διαζύγιο, αν
και ο Σωτήρης είχε δηλώσει πως το Πάσχα του ’98 θα παντρευόταν με την
Ελευθερία. Ουσιαστικά λοιπόν ήταν χωρισμένοι και συνεπώς όσα κατέθεσε περί
πολύ καλών σχέσεων που θα οδηγούσαν στην επανασύνδεσή τους, μάλλον απήχαν από
την πραγματικότητα… Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η στάση της στο δικαστήριο
σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως και η δήλωση παράστασης της πολιτικής αγωγής
ερμηνεύθηκε ως προσπάθεια τεκμηρίωσης του δικαιώματός της να διεκδικήσει
αποζημίωση, δεν πρέπει να παραβλέψουμε την ύπαρξη του παιδιού. Του ανήλικου
αγοριού του ζεύγους Γιαλαμά, το οποίο μπορεί τότε να μην αντιλαμβανόταν τι
συνέβαινε, κάποια στιγμή όμως θα ζητούσε εξηγήσεις. Και θα τις ζητούσε από τη
μητέρα του. Αν εκείνη δεν είχε εμφανιστεί στο δικαστήριο να καταθέσει εναντίον
του ανθρώπου που αφαίρεσε τη ζωή του πατέρα του, θα ήταν υποχρεωμένη να του
αναλύσει τους λόγους… Με απρόβλεπτες συνέπειες για την ψυχή του… Το
δικαστήριο βεβαίως δεν έδειξε να πείθεται στα όσα ανέφερε η Βασιλική Γιαλαμά.
Άλλωστε το αντικείμενο της δίκης δεν ήταν οι σχέσεις του θύματος με την εν
διαστάσει γυναίκα του. Παρ’ όλα αυτά, της επιδίκασε το συμβολικό ποσό των
15.000 δρχ. ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, παρά την αντίθετη
άποψη του εισαγγελέα. Ο λόγος είναι προφανής. Το παιδί. Που στερήθηκε αναίτια
τον πατέρα του στα πιο τρυφερά του χρόνια. Και η ηλικία του δεν του επέτρεπε
να ζητήσει μόνο του εξηγήσεις…

ΣΑΒΒΑΣ ΠΙΤΣΙΛΑΣ

«Στο είχα πει ότι θα σε καθαρίσω»

Σάββας Πιτσίλας: Τον έπνιξε η αγανάκτηση. Πού να ήξερε ότι η γυναίκα του θύματος θα συμφωνούσε μαζί του;

Η φωνή της προκάλεσε αναταραχή. Ήταν η γυναίκα του θύματος που δεν είχε τίποτε
να πει εναντίον του δολοφόνου του συζύγου της. Αντιθέτως επικροτούσε την πράξη του!

«Αν δεν τον σκότωνε ο κατηγορούμενος θα τον σκοτώναμε εμείς. Ήταν βίαιος. Μας
χτυπούσε. Είχε δοσοληψίες με ναρκωτικά…». Το ακροατήριο δεν μπορούσε να
πιστέψει πως ό,τι άκουγε συνέβαινε στην πραγματικότητα. Πολύ περισσότερο οι
δικαστές οι οποίοι ωστόσο στάθηκαν ιδιαίτερα στην κατάθεση της χήρας

«Ποιός σε πλήρωσε να τα πεις όλα αυτά για τον αδελφό μου;». Ο αδελφός του
θύματος δεν άντεξε. Πώς ήταν δυνατόν να σπιλώνει η νύφη του έτσι τη μνήμη του
νεκρού αδελφού του; Άλλωστε ο αποθανών δεδικαίωται…

Το έγκλημα διαπράχθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 1997. Δι’ ασήμαντον αφορμήν, όπως
θα λέγαμε. Το θύμα, ο 54χρονος Γιώργος Κουμεντάκος, ιδιοκτήτης καφενείου, είχε
δανειστεί από τον 56χρονο Σάββα Πιτσίλα, επίσης ιδιοκτήτη καφενείου, το ποσό
των 400.000 δρχ. δύο χρόνια νωρίτερα

Από την ημέρα της εξυπηρέτησης έως την ημέρα του φόνου ο δανειστής δεν
παρέλειπε να υπενθυμίζει στον Γ. Κουμεντάκο την υποχρέωσή του. Εκείνος – όταν
κατόρθωνε να τον βρει – τού υποσχόταν πως θα τού τα έδινε, αλλά ποτέ δεν
τηρούσε την υπόσχεσή του

«Του το είχα τάξει πως θα τον σκότωνα…», έλεγε μετά το έγκλημα ο Σάββας
Πιτσίλας. Το ίδιο είπε και λίγο πριν πατήσει τη σκανδάλη. Ο δράστης,
απελπισμένος πια από την αδιαφορία του συναδέλφου του, είχε πάρει τη μεγάλη
απόφαση. Πήρε ένα περίστροφο και πήγε κατευθείαν στο καφενείο του Κουμεντάκου,
στο Χαϊδάρι. Μόλις τον αντίκρυσε του επανέλαβε την… υπόσχεση που είχε δώσει
στον εαυτό του, αλλά και στον ίδιο:«Στο είχα πει ότι θα σε καθαρίσω» και
πυροβόλησε… Οι θαμώνες του καφενείου κοιτούσαν έντρομοι. Δεν περίμεναν ότι ο
μαινόμενος «πελάτης», που μόλις είχε εισβάλει, θα πραγματοποιούσε την απειλή
του. Μόλις άκουσαν τον πρώτο πυροβολισμό έτρεξαν να κρυφτούν για να γλυτώσουν.
Παρ’ όλα αυτά, η μία σφαίρα βρήκε ξώφαλτσα κάποιον άλλον και όχι τον στόχο του
Πιτσίλα. Οι υπόλοιπες τρεις όμως έπληξαν τον Κουμεντάκο στον θώρακα.

Ο θάνατός του ήταν ακαριαίος. Όταν ο δράστης βεβαιώθηκε, ζήτησε συγγνώμη από
το κοινό που παρακολουθούσε το μακάβριο θέαμα. «Συγγνώμη για την αναστάτωση.
Δεν έχω τίποτε μαζί σας. Κι εγώ καφενείο έχω, αλλά και μέσα σε εκκλησία να τον
εύρισκα πάλι θα τον σκότωνα».

Ο Σάββας Πιτσίλας επέστρεψε στο καφενείο του, στη Νίκαια. Ήξερε πως η σύλληψή
του ήταν ζήτημα λίγων λεπτών. Δεν τον ένοιαζε. Είχε ξαλαφρώσει. Την ίδια στάση
κράτησε και στο δικαστήριο που τον καταδίκασε στον πρώτο βαθμό σε κάθειρξη 21
ετών. Στο Εφετείο, από το οποίο δικάστηκε προ ολίγων ημερών, η ποινή του
μειώθηκε σημαντικά. Το δικαστήριο δέχτηκε πως η πράξη τελέστηκε σε βρασμό
ψυχικής ορμής και πως προκλήθηκε από την ανάρμοστη συμπεριφορά του θύματος.
Έτσι, του επέβαλε κάθειρξη 11 ετών

Η οικογένεια του Κουμεντάκου δεν δήλωσε παράσταση πολιτικής αγωγής στη δίκη.
Ίσως θέλησαν μ’ αυτό τον τρόπο να κρατήσουν τις αποστάσεις τους…