ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ

Αργά τη νύχτα της 11ης Οκτωβρίου 1944 ο Γερμανός στρατιωτικός διοικητής
απέστειλε στον κατοχικό δήμαρχο της Αθήνας την εξής επιστολή:

«Έχω την τιμή να σας ανακοινώσω ότι ο γερμανικός στρατός εκήρυξε τας Αθήνας
ανοικτήν πόλιν. Η αποχώρησις των στρατιωτικών τμημάτων από την περιοχήν της
πόλεως ήρχισεν. Το μέτρον αυτό ελήφθη με την προσδοκίαν ότι θα εκτιμηθεί
επίσης από τον εχθρόν. ΦΕΛΜΥ, στρατηγός της αεροπορίας». Ενωρίς το πρωί της
επομένης ο Γερμανός στρατηγός μετέβη και κατέθεσε στεφάνι στο μνημείο του
Αγνώστου Στρατιώτη, που έμοιαζε με αίτηση συγγνώμης για τα εγκλήματα που είχαν
διαπράξει επί τριάμισι χρόνια οι Γερμανοί στον ελλαδικό χώρο. Ταυτόχρονα ένας
Γερμανός στρατιώτης ανερχόταν στην Ακρόπολη για να υποστείλει και να παραλάβει
τη σβάστικα, που επί τόσο καιρό είχε μολύνει τον Ιερό Βράχο.

Μόλις ο Γερμανός απομακρύνθηκε, νεαροί Αθηναίοι έσπευδαν στην Ακρόπολη να
αποπλύνουν το αίσχος και να κρημνίσουν το κοντάρι, από το άκρο του οποίου
κυμάτισε το σύμβολο του Ναζισμού, ενώ αμέσως η πρωτεύουσα της χώρας πλημμύριζε
από τη γαλανόλευκο.

Έξαλλοι από ενθουσιασμό, αλλά με σφιγμένη την καρδιά, για όσους μπορούν να
βλέπουν νέες σκληρές περιπέτειες, οι Αθηναίοι χαιρέτησαν τη χαραυγή της λευτεριάς.

Οι κορυφαίες αυτές στιγμές της πρόσφατης ιστορίας μας έχουν αποτυπωθεί σε
περιορισμένη έκταση. Η δημοσιογραφική κάλυψη δεν είναι ανάλογη της φωτογραφικής.

Οι συνθήκες, κι ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται, δεν επιτρέπουν την απρόσκοπτη
προμήθεια δημοσιογραφικού χαρτιού και ήδη από τον Σεπτέμβριο οι πρωινές
εφημερίδες εκπροσωπούνται από την κοινή έκδοση «Ηνωμένος Τύπος» και οι
απογευματινές από την αντίστοιχη συνεργατική έκδοση, τα «Βραδυνά Νέα».

Η απελευθέρωση βρίσκει την Αθήνα, ουσιαστικά, χωρίς εφημερίδες. Τέσσερις
ημέρες αργότερα η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Γεωργίου
Παπανδρέου εγκαθίσταται στην Αθήνα και την ίδια ημέρα ο πρωθυπουργός ανέρχεται
για εθνικό προσκύνημα στην Ακρόπολη, όπου μέσα σε ατμόσφαιρα εθνικού
παραληρήματος ανύψωσε και πάλι τη γαλανόλευκο.

Αυθημερόν, ο Γ. Παπανδρέου με έναν μνημειώδη λόγο του από το μέγαρο του
υπουργείου Οικονομικών στο Σύνταγμα (συμβολή Καραγεώργη Σερβίας και Πλατείας)
εξαγγέλλει στα πλήθη που έχουν κατακλύσει την πλατεία και τους γύρω χώρους τις
προθέσεις της κυβέρνησής του, τις οποίες ο λαός υποδέχεται με τις ιαχές υπέρ
της λαοκρατικής Δημοκρατίας. Ο Γ. Παπανδρέου, προς στιγμήν αιφνιδιάζεται από
τη λαϊκή απαίτηση, αλλά στη συνέχεια με το γνωστόν «Πιστεύομεν και εις την
Λαοκρατίαν» απεγκλωβίζεται του στιγμιαίου διλήμματος.

Στις 23 Οκτωβρίου ο Γεώργιος Παπανδρέου σε μία προσπάθεια να καταστήσει
αντιπροσωπευτικότερη την κυβέρνησή του, προέβη σε μερικό ανασχηματισμό, με
τους ΕΑΜικούς υπουργούς στα παλιά βασικά υπουργεία τους. Μία από τις πρώτες
αποφάσεις της νέας κυβέρνησης αφορά την αποστράτευση των ανταρτικών ομάδων
αντίστασης και τον επανεξοπλισμό του κράτους.

Στη νέα σύνθεση της κυβέρνησής του, ο Γ. Παπανδρέου διατήρησε τα υπουργεία
Εξωτερικών και Στρατιωτικών. Τα άλλα Υπουργεία κατέλαβαν: Ν. Αβραάμ
(Δικαιοσύνης και προσωρινά Αεροπορίας), Φ. Μανουηλίδης (Εσωτερικών), Αλ.
Σβώλος (Οικονομικών και προσωρινά Εφοδιασμού), Ηλ. Τσιριμώκος (Εθν.
Οικονομίας), Ηλ. Ασκούτσης (Δημ. Έργων), Αυγ. Θεολογίτης (ΤΤΤ), Στέφ.
Στεφανόπουλος (Μεταφορών), Γιάν. Ζεύγος (Γεωργίας), Κ. Μαρούλης (Υγιεινής και
προσωρινά Πρόνοιας), Μ. Πορφυρογένης (Εργασίας), Π. Ράλλης (Εμπ. Ναυτιλίας),
Π. Κανελλόπουλος (Ναυτικών και προσωρινά Παιδείας) και Γ. Καρτάλης (άνευ
χαρτοφυλακίου). Υφυπουργοί: Κ. Βλαχοθανάσης (παρά τω Πρωθυπουργώ), Φ.
Δραγούμης (Εξωτερικών), Π. Γαρουφαλιάς (Τύπου και Διαφωτίσεως), Άγγ.
Αγγελόπουλος (Οικονομικών) και Λ. Λαμπριανίδης (Στρατιωτικών).

Εντύπωση προκάλεσε η μη συμμετοχή στην κυβέρνηση του πρώην υπουργού
Δικαιοσύνης Θεμ. Τσάτσου, ο οποίος ήταν και μέλος της Επιτροπής Απελευθέρωσης
που είχε σταλεί στην Αθήνα από το Κάιρο.

«Κυβέρνηση εμφυλίου πολέμου;»

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ δεκαήμερο του Νοεμβρίου, το θέμα του αφοπλισμού των αντιστασιακών
οργανώσεων και η οργάνωση του κρατικού στρατού δεν θα αποτρέψει ύστερα από
λίγες ημέρες την «κάθοδο της Ελλάδας στην Κόλαση» του εμφυλίου. Στις 28
Νοεμβρίου η ηγεσία της Αριστεράς αποδίδει σε ραδιουργίες των Άγγλων την
υπαναχώρηση του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, που απέβλεπε στον μονομερή
αφοπλισμό του ΕΛΑΣ.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας επισκέπτεται τον πρωθυπουργό ο υπουργός Γεωργίας
και στέλεχος του ΚΚΕ Γιάννης Ζεύγος, καταγγέλλει την υπαναχώρηση και προβάλλει
την αξίωση για διάλυση των μονάδων του Ιερού Λόχου και της Ταξιαρχίας του
Ρίμινι, των οποίων τα μέλη θεωρούνται από το ΕΑΜ «πραιτωριανοί του βασιλιά».

Η διελκυστίνδα στο θέμα του αφοπλισμού και της συγκρότησης του «εθνικού
στρατού» οδηγεί τελικά τους ΕΑΜογεννείς υπουργούς (Σβώλος, Ζεύγος, Τσιριμώκος,
Αγγελόπουλος, Ασκούτσης, Σαρηγιάννης) να αποχωρήσουν από την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.

Η κρίση πλέον είναι δεδομένη και οι συνέπειές της προοιωνίζονται σκληρές.

Το ΕΑΜ αναγγέλλει τη συγκρότηση συλλαλητηρίου για την επομένη, 4 Δεκεμβρίου,
στην Πλατεία Συντάγματος.

Η εφημερίδα «Ελεύθερη Ελλάδα», όργανο της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ, σε
άρθρο της με τον τίτλο «Από κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας σε κυβέρνηση Εμφυλίου
Πολέμου!», διατυπώνει το ερώτημα: «Από κυβέρνηση, λοιπόν, Εθνικής Ενότητας,
περάσαμε σε κυβέρνηση Εμφυλίου Πολέμου;». Δίδει δε κατά την θεωρησή της το
κλίμα που επικρατούσε στην ελληνική πρωτεύουσα.

* «Ανήσυχη ήταν χθες η Αθήνα. Η Εθνική Ενότητα διασπασμένη. Η αντίδραση
προκλητική, οι ένοπλες δυνάμεις της “εις τάξιν μάχης”. Ο λαός έβλεπε
διπλοσκοπούς, περιπολίες. Τανκς εγγλέζικα ήταν παραταγμένα στις κεντρικές
πλατείες, στις αρχές των λεωφόρων. Ακριβώς όπως και άλλοτε. Ακριβώς, όπως όταν
η τρομοκρατία του Γερμανού επιχειρούσε να πνίξει την ελεύθερη ελληνική ψυχή,
που επαναστατούσε κατά της ξένης κατάκτησης.

Κάθε άλλο παρά τρομοκρατήθηκε ο κόσμος όταν είδε αυτά τα τανκς. Το πλήθος τα
πλησίασε. Φωνές ακούσθηκαν: “Φύγετε!”. Έπειτα από λίγη ώρα πάνω στο γκρι τους
φόντο ήταν χαραγμένος με κιμωλία, πολύ χαρακτηριστικά, ο αγκυλωτός σταυρός. Κι
ακόμα τα πιο χαρακτηριστικά ονόματα, “Σιμάνα”, “Πλυτζανόπουλος”.

Η κρίση είχε ξεσπάσει. Οι Εαμικοί υπουργοί παραιτήθηκαν. Ποιο είναι λοιπόν πια
το κύρος αυτής της κυβέρνησης που εξακολουθεί να μένει. Είναι μία κυβέρνηση
διασπασμένη από την οποία λείπουν οι λαοπρόβλητοι υπουργοί.