ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα παλιά συντρόφια

Κάποτε ήμασταν συντροφιά. Λίγοι, χωρίς στήριξη, χωρίς σπόνσορες, χωρίς
κοσμικές αναφορές. Με την ίδια όμως ιδεολογία, την ίδια γλώσσα επικοινωνίας,
το ίδιο όραμα για την αλλαγή του κόσμου. Αντί όμως ν’ αλλάξουμε τον κόσμο,
αλλάξαμε εμείς.

Κατεβαίνοντας μια μέρα την οδό / Ακαδημίας συνάντησα τον παλιό μου φίλο
Κ.Μ.

Γεια σου σύντροφε, του είπα. Σύντροφος, λέει, σε τι;

Αντώνη Μακρυδημήτρη,

Δύσκολη υποχώρηση

Τα «συντρόφια» της παρέας έγιναν υπουργοί, γενικοί γραμματείς, διοικητές,
άλλαξαν όψη, προφορά, διεύθυνση κατοικίας, άλλαξαν στέκια και συνδαιτυμόνες,
άλλαξαν συνήθειες και στόχους. Η εξουσία έγινε αυτοσκοπός και το εκλογικό
αποτέλεσμα που την εξασφαλίζει προέχει κάθε άλλης αρχής και αξίας (ηθικής,
νομιμότητας, ιδεολογίας). Φιλία, συντροφικότητα, αλληλεγγύη θυσιάζονται στον
βωμό των επαφών, διαπλοκών, συσχετισμών, οικονομικών επιτευγμάτων. «Δικός μας»
δεν είναι πλέον ο σύντροφος, ο συναγωνιστής, ο συνάδελφος. «Δικός μας» είναι ο
λελές των καφενείων του Κολωνακίου, ο σικ και σινιέ χορηγός, ο γυαλιστερός
γόης των περιοδικών, η κυρία του αριστοκρατικού ευεργετισμού, η σοβαροφανής
επιστημονίζουσα μαϊμού των σαλονιών. Και όχι μόνον αυτό. Όλοι όσοι δεν είναι
«δικοί μας» κατατάσσονται στους αντιπάλους μας. Εχθροί όσοι πίστεψαν,
παλιομοδίτες όσοι εξακολουθούν να πιστεύουν, άχρηστοι όσοι δεν έχουν αποκτήσει
υψηλά «κονέξια», ξεπερασμένοι αυτοί που δεν κερδοσκοπούν σε καζίνο και χρηματιστήριο.

Δεν τα γράφω όλα αυτά με πίκρα. Ούτε θεωρώ ότι πρέπει η νοσταλγία ν’
αντιπαρατεθεί στην πραγματικότητα. Τα ανακαλώ στη μνήμη μας καθώς ­ με τον
έναν ή τον άλλο τρόπο ­ οδεύουμε προς εκλογές και όπου να ‘ναι θα μας
προσεγγίσουν τα «παλιά συντρόφια» για να ζητήσουν υποστήριξη και ψήφο.

Το Κίνημα πρέπει να βγει πρώτο για ν’ αναχαιτίσει τους «κακούς», τους
«ψεύτες», τους «δημαγωγούς». Καθώς ουδείς πλέον μιλάει για ανατροπή του
κατεστημένου, για δομικές αλλαγές, για ιδεολογική νίκη, το ζήτημα της ψήφου
μετατίθεται στο πεδίο της προσωπικής σχέσης, εμπιστοσύνης και στο θολό τοπίο
της (ατομικής / συλλογικής) πολιτικής, ηθικής. Θα ψηφίσουμε κάποιον γιατί τον
γνωρίζουμε χρόνια, γιατί είναι συγγενής ή συνέταιρος, γιατί μας έχει κατιτί
υποσχεθεί ή έστω επειδή πιστεύουμε ότι είναι λιγότερο (διε)φθαρμένος από τους
άλλους. Αυτό έχουν καλλιεργήσει τα περισσότερα κόμματα τα τελευταία 10 χρόνια
και αυτό θα «εισπράξουν». Μια ψήφο τοις μετρητοίς. Μια ψήφο της ντροπής.
Τελικά μια ψήφο της σιωπής.

Το εκλογικό σώμα, ιδίως οι νέοι, έτσι κάπως θα σκεφτούν και θα πράξουν. Όσοι
τουλάχιστον δεν θα προσφύγουν σ’ εναλλακτικές λύσεις. Οι άλλοι, όμως, οι
«προδομένοι σύντροφοι», οι μη-ανταλλάξιμοι και οι μη-ανταλλάσσοντες, φοβάμαι
ότι θα χρησιμοποιήσουν διαφορετικά κριτήρια. Έτσι π.χ. μπορεί να στείλουν
κάποια πολιτική φίρμα «να ξεκουραστεί» δίνοντάς του την ευκαιρία να απολαύσει
αδιαφανώς όσα «με… πλήρη διαφάνεια και αξία» αποκόμισε από την πολιτική (ή
ορθότερα από την πολιτική οικονομία). Ή να απαλλάξει τους άγιους «της συνεχούς
προσφοράς στην κοινωνία», πολλά σημαίνοντα κυβερνητικά στελέχη που ενώ
απέτυχαν και στα πέντε πόστα που ανέλαβαν, συνεχίζουν να μας ταλαιπωρούν με
τις φωτογραφίες τους και τα στημένα πάνελ.

Οι εκλογές θα κριθούν σε κάποιες λεπτομέρειες που ούτε τα κομπιούτερ των
εταιρειών δημοσκοπήσεων ούτε οι πολιτικοί αναλυτές της Ουάσιγκτον ή των
Βρυξελλών μπορούν ν’ αφουγκραστούν και να «συλλάβουν».

Θα κριθούν στο «βαρεθήκαμε τα ίδια ονόματα, τα ίδια πρόσωπα, τα ίδια λόγια».
Στο «δεν θ’ ανεχθούμε να υποστούμε και τα παιδιά σας και τα εγγόνια σας». Στο
«διαχειριστείτε τα κονδύλια, αλλά πάψτε να ηθικολογείτε ή να
ιδεολογικοποιείτε, διότι σας καταλάβαμε».

Και κυρίως θα κριθούν στο «σύντροφοι», για να μας ξαναφωνάξετε έτσι, πρέπει να
ξαναγυρίσετε ­ έστω για λίγο ­ εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε όλοι μαζί. Δηλαδή στην
απλή καθημερινή δουλειά και ζωή του Έλληνα πολίτη. «Σύντροφοι», όταν εσύ
βρίσκεται επί 15 χρόνια στην εξουσία κι εγώ επί 15 χρόνια στη βάση, δεν
γίνεται να είμαστε. Κατέβα λοιπόν πριν πέσεις (ή σε «ρίξουν») και εάν σου ‘χει
μείνει τίποτα άθικτο μπορεί και να τα ξαναβρούμε. Αλλιώς ο καθένας τον δρόμο
του. Ούτε συνένοχοι, ούτε συνυπεύθυνοι είμαστε.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της

Εγκληματολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.