«Βουνήσιοι μαγευτικοί αυχένες»

Κάθε δρόμος έχει τη δική του ιστορία και όσο πιο δύσκολος είναι, τόσο οι
ιστορίες των ανθρώπων στις οποίες συμμετέχει είναι πιο πολλές, έντονες και
όμορφες συνάμα. Το πέρασμα από το σημείο Α στο σημείο Β δεν ήταν καθόλου
εύκολη υπόθεση στον 20ό αιώνα και παρά το γεγονός ότι προσεγγίζουμε μια νέα
χιλιετία υπάρχουν ακόμα «περάσματα», που κάθε άλλο παρά εύκολα είναι. Η
διαπλάτυνση των οδών και το στρώσιμό τους με άσφαλτο, φυσικά διευκολύνει
σημαντικά τη διέλευση ανθρώπων και οχημάτων, την κάνει πιο ασφαλή, αλλά σε
καμία περίπτωση δεν μπορεί κανείς να περιφρονήσει τα φυσικά φαινόμενα. Αυτά
είναι που τις περισσότερες φορές καθορίζουν την ευκολία ή τη δυσκολία του
περάσματος, αυτά είναι το «αλάτι» στις ιστορίες και τις μνήμες των ανθρώπων
που πέρασαν.

Σε όλη την Ελλάδα μπορούμε να συναντήσουμε τέτοια «δύσκολα» περάσματα,
ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες. Προσωπικά διάλεξα τα ορεινά εκείνα που
είναι ονομαστά και πανέμορφα όσον αφορά το φυσικό τοπίο. Αφορμή για τούτο το
κομμάτι ήταν το πρόσφατο πέρασμά μου από τον «αυχένα» της Κατάρας, όπου
ξαφνικά, στα 1.600 μέτρα ύψος, η πυκνή ομίχλη που σκέπαζε τον Θεσσαλικό Κάμπο
διαλύθηκε και ένα λαμπρό φως αποκάλυψε τη «θάλασσα» από σύννεφα… Μονάχα οι
μύτες των Αγράφων και του Ολύμπου ξεχώριζαν! Το θέαμα ήταν κάτι παραπάνω από
εκπληκτικό. Αυτή την εποχή, που οι ορεινές διαβάσεις ετοιμάζονται να δεχθούν
τον χειμώνα, υπάρχει ακόμα ένα σημείο που τις κάνει ελκυστικές. Τα
συγκλονιστικά χρώματα του φθινοπώρου από τις οξιές, τις καστανιές, τα πεύκα
και τα έλατα που μπλέκονται σε έναν αρμονικό χορό μπροστά στον οποίο η παλέτα
κάθε ζωγράφου αδυνατεί να καταγράψει.

Πολλά τέτοια περάσματα υπάρχουν στην Ελλάδα και αν δοκιμάσουμε να
συμπεριλάβουμε και εκείνα των οποίων το οδόστρωμα είναι χωμάτινο, ο κατάλογος
μοιάζει ατελείωτος. Και οι έξι ορεινές διαβάσεις που διάλεξα να σας παρουσιάσω
σήμερα είναι στρωμένες με «φιδίσιο» ασφαλτοτάπητα, δεν παρουσιάζουν καμιά
δυσκολία το φθινόπωρο, όμως ύστερα από ένα μήνα μπορεί και να τις βρείτε
«κλειστές» για μερικές ώρες και κατάλευκες συνάμα. Σε όλες μάλιστα, το φυσικό
τοπίο που τις περιβάλλει έχει «βάλει τα γιορτινά του». Φυσικά δεν ήταν εύκολο
να συμπεριληφθούν όλες σε αυτό το κομμάτι και πολλοί θα δουν να λείπουν
πασίγνωστες διαβάσεις, όπως αυτή του Παρνασσού προς Αγόριανη και χιονοδρομικό
κέντρο ή εκείνη του Χελμού πάνω από τα Καλάβρυτα. Αν είστε έτοιμοι για
εκδρομή, μην το σκεφτείτε καθόλου να συμπεριλάβετε στη διαδρομή σας μια ορεινή
διάβαση. Μπορεί να είναι δύσκολος ο δρόμος και ίσως λίγο επικίνδυνος, τα μάτια
και η ψυχή όμως έχουν να κερδίσουν πολλά!

ΚΑΤΑΡΑ

Η πλέον ονομαστή ορεινή διάβαση της Ελλάδας, αλλά και το πιο ψηλό σημείο που
περνάει αυτοκινητόδρομος στη χώρα μας, αφού το ύψος φθάνει τα 1.690 μ.
Ενώνοντας την Καλαμπάκα με το Μέτσοβο και στη συνέχεια τα Γιάννενα, το
ανέβασμα και το κατέβασμα στην Κατάρα είναι μια δυνατή εμπειρία όλες τις
εποχές του χρόνου. Ανεβαίνοντας από την Καλαμπάκα, πριν από το κύριο κομμάτι
του «αυχένα», συναντάμε τον λεγόμενο «Κάμπο του Δεσπότη», που έχει άμεση σχέση
με τη χαρακτηριστική ονομασία του περάσματος. Ο θρύλος λέει ότι ένας δεσπότης
πάγωσε περνώντας από το σημείο αυτό χειμωνιάτικα και λίγο πριν πεθάνει
καταράστηκε την κορυφή και το σημείο θανάτου του. Πάντως, γενικά ο τόπος
στοιχειώνεται από τοπικούς θρύλους και παραδόσεις και τα «ξωτικά” ακόμα
στριφογυρνάνε μέσα από τα έλατα, τα πεύκα και τις οξιές. Μία από τις συνήθεις
μαγικές στιγμές του φθινοπώρου στην Κατάρα είναι το πέρασμα πάνω από τα
σύννεφα που σκεπάζουν τον Θεσσαλικό Κάμπο με τον ήλιο να λάμπει. Το πέρασμα
πάντως δικαιολογεί τις περισσότερες φορές το όνομά του και προσωπικά έχω
«φάει» χαλάζι καλοκαιριάτικα!

ΡΑΧΕΣ ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΥ-ΒΕΛΟΥΧΙ

Το ανέβασμα ή το κατέβασμα από τις Ράχες Τυμφρηστού για να βρεθεί κανείς στο
Καρπενήσι ή τη Λαμία αντίστοιχα, είναι από τις πιο γνωστές, αλλά και πιο
δύσκολες στην Ελλάδα. Φέτος, ίσως είναι η τελευταία χρονιά που θα
«αναγκαστούμε» να την περάσουμε, αφού η υπόγεια σήραγγα είναι σχεδόν έτοιμη να
παραδοθεί στην κυκλοφορία. Άλλωστε, η μεγάλη ανάπτυξη του Καρπενησίου τα
τελευταία χρόνια δικαιολογεί το δαπανηρό έργο, διευκολύνοντας επισκέπτες και
κατοίκους της περιοχής. Η ορεινή διάβαση, που ξεκινάει από το χωριό Ράχες και
φθάνει τα 1.600 μέτρα ύψος, είναι ντυμένη στα έλατα χειμώνα-καλοκαίρι. Όσοι
βέβαια είναι φίλοι του σκι και εκείνοι που θα ήθελαν να νιώσουν την αγριάδα
του τοπίου μπορούν να συνεχίσουν από το Καρπενήσι προς τις εγκαταστάσεις του
χιονοδρομικού κέντρου (Βελούχι), το οποίο βρίσκεται στη θέση Διαβολότοπος
(επιτυχημένη ονομασία!), καλύπτοντας περίπου 12 χιλιόμετρα. Το ύψος στο
καταφύγιο είναι 1.850 μ. και όταν ο καιρός αγριέψει η ανάβαση είναι πολύ
δύσκολη… κάποιες φορές τρομακτική συνάμα.

ΧΑΝΙΑ ΠΗΛΙΟΥ

Το πέρασμα προς το Ανατολικό Πήλιο είναι μαγευτικό αυτή την εποχή. Οι οξιές
και οι καστανιές φροντίζουν να σε τρελάνουν με τα φθινοπωρινά τους χρώματα και
ο μικρός οικισμός, ακριβώς στον αυχένα και κάτω από το χιονοδρομικό κέντρο,
είναι άκρως αξιοποιημένος τουριστικά. Από τα παλιά χρόνια όλοι σταματούσαν στα
Χάνια όχι για το τοπίο, αλλά για τις περίφημες φασολάδες και το σπετσοφάι. Η
απόσταση από τον Βόλο είναι μόλις 25 χιλιόμετρα και ο δρόμος που ξεκινάει από
την Πορταριά προσφέρει εξαίσιες εικόνες. Αν και το πέρασμα προς τη Ζαγορά και
τις ονομαστές παραλίες του Πηλίου βρίσκεται μόλις στα 1.100 μέτρα, οι καιρικές
συνθήκες μεταβάλλονται απότομα και τον χειμώνα είναι πολύ εύκολο να
αποκλειστεί κανείς εκεί που δεν το περιμένει. Στα 1.350 μέτρα ύψος και σε
ελάχιστη απόσταση από τα Χάνια βρίσκεται το χιονοδρομικό κέντρο Πηλίου στη
θέση Αγριόλευκες, με ανακαινισμένο καταφύγιο και όμορφο σαλέ λίγο πιο κάτω.
Εκτός βέβαια από τον αυτοκινητόδρομο, υπάρχουν και τα παραδοσιακά πηλιορείτικα
καλντερίμια που οδηγούν στα Χάνια.

ΚΑΤΩ ΒΕΡΜΙΟ-ΣΕΛΙ

Είναι μία από τις πολυσύχναστες ορεινές διαδρομές του χειμώνα χάρη στο
χιονοδρομικό κέντρο στο Σέλι και ενώνει τη Βέροια με τη Νάουσα. Ο ασφάλτινος
αυτός δρόμος των περίπου 40 χλμ. μπορεί να είναι μακρύτερος και δυσκολότερος,
αλλά είναι άκρως γοητευτικός. Τα πρώτα 15 χιλιόμετρα ξεκινώντας από τη Βέροια
είναι εύκολα με αρκετές ευθείες, αλλά στη συνέχεια «βουτάει» στο δάσος από
οξιές και πεύκα. Περίπου στα 20 χλμ. και στα 1.400 μέτρα ύψος, το Κάτω Βέρμιο
κάνει την εμφάνισή του σαν οργανωμένος χώρος χειμερινών δραστηριοτήτων. Μερικά
από τα παλιά του σπίτια είναι εξαιρετικά όμορφα, αλλά μαζί τους πολλά
νεόκτιστα προσπαθούν να διατηρήσουν το παραδοσιακό ορεινό χρώμα. Από εδώ το
χιονοδρομικό κέντρο και το περίφημο φαράγγι του Σελίου απέχουν ελάχιστα.
Περισσότερο όμορφη είναι η συνέχεια της διαδρομής προς τη Νάουσα. Τα δένδρα
και η βλάστηση μοιάζουν να επιτίθενται στις συνεχείς στροφές και να τις
στενεύουν περισσότερο. Σε μερικά σημεία δύο αυτοκίνητα δεν χωράνε, αλλά το
πολύχρωμο φθινοπωρινό πέπλο είναι τόσο απίθανο που σε κάνει να «πετάς» από ευχαρίστηση.

ΚΟΣΜΑΣ

Μπορεί η ορεινή διάβαση μέσα από το χωριό Κοσμάς της Αρκαδίας να μη
χαρακτηρίζεται από τις πλέον δύσκολες τον χειμώνα, είναι όμως τόσο εντυπωσιακή
η διαδρομή μέσα στα δάση του Πάρνωνα που δεν θα μπορούσε να μην αναφερθεί ως
μία από τις ομορφότερες στην Ελλάδα. Τα 31 χιλιόμετρα που χωρίζουν τον Κοσμά
από το Λεωνίδιο περνούν μέσα από το φαράγγι, κάτω από το μοναστήρι της
Παναγιάς της Έλωνας, και ανηφορίζουν φιδίσια μέχρι την πλατεία του χωριού με
τα οκτώ αιωνόβια πλατάνια αγκαλιασμένα μεταξύ τους. Η διαδρομή δεν τελειώνει
όμως εδώ. Η συνέχεια είναι το ίδιο φανταστική σε εικόνες, αφού μετά τον Κοσμά
ο δρόμος χώνεται στο οροπέδιο του Πάρνωνα και περνά από δάσος με βελανιδιές,
που τώρα το φθινόπωρο κάνει τον επισκέπτη να μείνει με το στόμα ανοικτό.
Κατηφορίζοντας, στα δεξιά υψώνεται ο Ταΰγετος επιβλητικός. Γενικά, η περιοχή
του Πάρνωνα με τα εκτεταμένα δάση από καστανιές ενδείκνυται για φθινοπωρινές εξορμήσεις

ΠΙΣΟΔΕΡΙ

Μπορεί απλώς να είναι ο δρόμος που ενώνει τη Φλώρινα με την Καστοριά, μπορεί
να είναι ακόμα και ο δρόμος που οδηγεί στις Πρέσπες ή στα σύνορα με την
Αλβανία. Μπορεί επίσης να είναι στενός, φιδίσιος και κουραστικός. Είναι όμως
πανέμορφος και πολύχρωμος τώρα το φθινόπωρο. Σε καμία άλλη εποχή του χρόνου
δεν θα μπορέσετε να θαυμάσετε τις παρειές από το Βίτσι να συνδυάζουν το χρυσό
με το κόκκινο χρώμα τόσο μοναδικά. Όσες φορές και αν έχω περάσει, ποτέ μου δεν
μπορώ να πω ότι χόρτασα. Από την άλλη, ετούτη η ορεινή διάβαση είναι από τις
«χειρότερες» στην Ελλάδα, γιατί κλείνει πολύ εύκολα από το χιόνι. Αξέχαστη θα
μου μείνει η εμπειρία της ανάβασης σε μαινόμενη χιονοθύελλα με νταλίκες
διπλωμένες στο παγωμένο οδόστρωμα και λευκούς κρυστάλλινους «τοίχους»
εκατέρωθεν του δρόμου που είχε απομείνει μισός σε πλάτος! Επάνω ακριβώς στον
αυχένα (στα 1.400 μέτρα ύψος, περίπου) υπάρχουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις,
μεγάλο σαλέ και φυσικά το χιονοδρομικό κέντρο (στα 1.690 μ.) Το χωριό
Πισοδέρι, απ’ όπου και το όνομα της διάβασης, βρίσκεται λίγο πιο κάτω και από
τα πολύ παλιά χρόνια οι κάτοικοί του ήταν φιλόξενοι χανιτζήδες.