ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ

Παραμένει περίεργο, αλλά όχι και ανεξήγητο. Το καθεστώς της «4ης Αυγούστου»
δεν αντιμετώπισε δυναμική αντίδραση. Ο «σταυροφόρος της Δημοκρατίας», ο
Νικόλαος Πλαστήρας, αυτοεξόριστος στη Γαλλία μετά τα Κινήματα του ’33 και του
’35, αδυνατεί να συντονίσει τις επιθυμίες του με τη νέα πραγματικότητα στη
χώρα. Τα ερείσματά του στον Στρατό, μετά τις εκκαθαρίσεις του 1935, είναι
ασφυκτικά περιορισμένα. Αλλά και οι αξιωματικοί που είναι πρόθυμοι να κινηθούν
κατά της δικτατορίας ζητούν κάτι το νέο, το άφθαρτο. Τα «παλαιά» κόμματα δεν
τους εμπνέουν. Όμως, τη νύχτα της 28ης προς την 29η Ιουλίου 1938, ο σταθμός
ασυρμάτου των Χανίων μετέδωσε το ακόλουθο διάγγελμα, απευθυνόμενο στον
βασιλιά, τις Ένοπλες Δυνάμεις και τον ελληνικό λαό:

«Στρατός και Λαός Χανίων αδελφωμένοι κατέλυσαν αρχάς λαομισήτου τυραννίας
εκπροσωπουμένης υπό στρατηγού Μεταξά. Ανακτήσας ελευθερίας αυτού, απευθύνεται
προς την Α.Μ. τον Βασιλέα και ζητεί την άμεσον απομάκρυνσιν της κυβερνήσεως
Μεταξά, την αποκατάστασιν του Κράτους του Νόμου και των λαϊκών ελευθεριών και
σχηματισμόν κυβερνήσεως Εθνικής Σωτηρίας εκ των αρίστων Ελλήνων, αδιακρίτως
πολιτικών παρατάξεων, προς αντιμετώπισιν των αμεσωτάτων εξωτερικών και
εσωτερικών κινδύνων τους οποίους διατρέχει η χώρα μας και διά την δημιουργίαν
μιας νέας Ελλάδος, πράγματι ηνωμένης ψυχικώς και ικανής να αντιμετωπίσει με
σθένος και φρόνησιν τας δυσκόλους στιγμάς που διέρχεται η ανθρωπότης. Με
αδελφικόν χαιρετισμόν προς τα ενόπλους δυνάμεις και ολόκληρον τον λαόν.

Ζήτω ο Βασιλεύς – Ζήτω η Ελλάς!

Η Επαναστατική Επιτροπή

Μητσοτάκης, Βολουδάκης, Μουντάκης, Παΐζης,

Μάντακας Στρατιωτικός Διοικητής».

Ερείπια ο ναός της Σκάλας Ωρωπού

Το καθεστώς πληροφορείται την επαναστατική εξέγερση στην Κρήτη από το
μεταδοθέν διάγγελμα. Οι επαναστάτες απέτυχαν να καταλάβουν τη Γενική Διοίκηση,
τη Μεραρχία, το Σύνταγμα Χωροφυλακής Χανίων, το τηλεγραφείο του ασυρμάτου, της
Χωροφυλακής και των υπόλοιπων υπηρεσιών. Ο δικτάτορας αποστέλλει αεροπλάνο
πάνω από τα Χανιά και τις άλλες πόλεις του νησιού και ρίπτουν προκηρύξεις με
τις οποίες ο Μεταξάς, αφού απειλεί ότι θα πατάξει το Κίνημα, καλεί τον κρητικό
λαό «να απογυμνώσει παντός ερείσματος τους στασιαστάς και να καταδείξει εις
τον ελληνικόν λαόν ότι η Κρήτη ίσταται παράπλευρος και αλληλέγγυος προς το
εθνικόν σύνολον».

Το καθεστώς της «4ης Αυγούστου» απαγορεύει την αναγραφή από τον Τύπο
οποιασδήποτε πληροφορίας για το Κίνημα της Κρήτης και μόνο στις 30 Ιουλίου και
ενώ οι επαναστάτες από έλλειψη προγράμματος και συντονισμού αυτοδιαλύονται,
αναγγέλλει «θριαμβευτικά» την καταστολή της εξέγερσης. Το «ρεπορτάζ»
πανομοιότυπο σε όλες τις εφημερίδες. Ας το παρακολουθήσουμε:

«Προχθές την νύκτα ομάς τετρακοσίων περίπου ενόπλων υπό την ηγεσίαν των
Μητσοτάκη, Μουντάκη και Χατζηαγγελή εισήλθον εις την πόλιν των Χανίων και
επωφελούμενοι της ελλείψεως στρατιωτικής δυνάμεως ήτις είχεν αποσταλή εις
Βόρειον Ελλάδα διά την συνήθη κατά το θέρος ενίσχυσιν των φρουρών, κατέλαβε
την πόλιν. Τα αίτια και οι σκοποί του απονενοημένου τούτου κινήματος
παραμένουσι μέχρι της στιγμής άγνωστα. Ο πρόεδρος της κυβερνήσεως,
ειδοποιηθείς αμέσως, διέταξεν εν τω άμα αποστολήν ισχυράς στρατιωτικής
ναυτικής και αεροπορικής δυνάμεως.

Κατά τηλεγράφημα του γενικού διοικητού Κρήτης κ. Σφακιανάκη η στάσις προήλθεν
εκ πεντακοσίων περίπου ενόπλων, οι οποίοι κατήλθον εκ διαφόρων διευθύνσεων εις
Χανιά και κατέλαβον αιφνιδιαστικώς τα δημόσια καταστήματα. Ο κ. Σφακιανάκης
μετά δυνάμεως 25 ανδρών ­ ως γνωστόν η δύναμις της μεραρχίας Χανίων έχει σταλή
εις την Βόρειον Ελλάδα ­ αντέστη διά των όπλων άνευ αποτελέσματος. Αρχηγοί της
κινήσεως ήσαν ο Αριστομένης Μητσοτάκης, Εμμανουήλ Μουντάκης, ο απολυθείς επί
καταχρήσει δήμαρχος, Εμμανουήλ Μπακλατζής, Μανούσος Βολουδάκης και ιατρός Παΐζης.

Μετά την άφιξιν των αεροπλάνων και την διανομήν των προκηρύξεων του αρχηγού
της κυβερνήσεως ήρξατο αμέσως η διαρροή των στασιαστών και η αποθάρρυνσις
αυτών. Επωφεληθείς ο γενικός διοικητής έσπευσε μετά δεκάδος χωροφυλάκων και
ανακατέλαβε τα διοικητήρια, ταυτοχρόνως δε αξιωματικοί του στρατού και της
χωροφυλακής ανακατατέλαβον το σύνταγμα και το φρουραρχείον. Ο κ. Σφακιανάκης
εξαίρει εις το τηλεγράφημά του την στάσιν των αξιωματικών του στρατού και της
χωροφυλακής και όλων των πολιτικών υπαλλήλων και προσθέτει ότι σπουδαιότατος
και αποτελεσματικός παράγων της ταχείας διαλύσεως των στασιαστών υπήρξεν η
ζωηρώς εκδηλωθείσα εχθρότης και αντίδρασις της λαϊκής μάζης».

Ο σεισμός γκρέμισε και τις φυλακές

Καταστροφή στις φυλακές Ωρωπού

Ο Εγκέλαδος επισκέφθηκε τις πρώτες μεταμεσημβρινές ώρες της 20ής Ιουλίου «το
πέραν της Πάρνηθος λεκανοπέδιον της Αττικής. Πλείστα χωρία επί του Ευβοϊκού
εδοκιμάσθησαν σκληρά».

Η σεισμική δόνηση χαρακτηρίζεται από τον Τύπο της εποχής «σφοδροτάτη» και το
επίκεντρο του σεισμού τοποθετείται στο χωρίο Χαλκούτσι, το οποίο και ισοπεδώθηκε.

Εννέα νεκροί και 37 τραυματίες ο θλιβερός απολογισμός της σεισμικής δόνησης,
ενώ στη Σκάλα Ωρωπού και τη γύρω περιοχή παρουσιάσθηκε το εξής γεωλογικό
φαινόμενο: από τις ρωγμές του εδάφους που προκλήθηκαν από τον σεισμό άρχισαν
να αναβλύζουν πίδακες με θερμό νερό.

Οι εφημερίδες της 21ης Ιουλίου δίνουν μεγάλη έκταση στο καταστρεπτικό αυτό
γεγονός και καλύπτουν με φωτορεπορτάζ σε ικανοποιητικό βαθμό τις καταστροφές.

Η εφημερίδα «Έθνος» αφιερώνει στην «έκτασιν των καταστροφών και των ανθρωπίνων
θυμάτων» την πρώτη της σελίδα. Το ρεπορτάζ ολοκληρώνεται και με έξι στήλες
στην 5η σελίδα.

«Η ημέρα έφερεν εις το φως ολόκληρον το μέγεθος της καταστροφής», αναφέρεται
στο ρεπορτάζ του «Έθνους» και προστίθεται:

«Χωρία ολόκληρα με πλούσιαν καλλιέργειαν μετεβλήθησαν εις σωρούς ερειπίων. Ο
πληθυσμός παραμένει εις το ύπαιθρον, άλλος μεν τελείως άστεγος και άλλος
φοβούμενος να επιστρέψη υπό την διερρηγμένην στέγην του. Εις την αγωνίαν αυτήν
των σεισμοπλήκτων έχει προστεθή ο κίνδυνος της βροχής και της καταστροφής των
εκτεθειμένων εις το ύπαιθρον γεννημάτων των ως και το πρόβλημα της υδρεύσεως.

Εκ της σεισμικής δονήσεως περισσότερον εδοκιμάσθησαν τα χωρία Σφενδάλη,
Κακοσάλεσι, Σκάλα Ωρωπού, Μήλεσι, Ωρωπός, Συκάμινον, Χαλκούτσι και Νέα Παλάτια
ως ευρισκόμενα πλησίον ή εις το επίκεντρο του σεισμού. Χαρακτηριστικόν της
βιαιότητος της σεισμικής δονήσεως είνε ότι ο παλαιότατος ναός της Κοιμήσεως
της Θεοτόκου του χωρίου Ωρωπού, ο οποίος από 350 ετών αντέσχεν εις τας
δονήσεις της σεισμοπαθούς αυτής περιοχής, παρουσιάζει ρωγμάς μέχρι του εδάφους
και κατέστη τελείως σχεδόν ετοιμόρροπος.

Η δόνησις κατηρείπωσεν εξ ολοκλήρου το παλαιόν άλλως τε κτίριον των φυλακών
Ωρωπού, του οποίου εκρημνίσθησαν ο περίβολος και πολλά εκ των κελλίων. Σκηναί
αλλοφροσύνης επηκολούθησαν. Ενώ οι τοίχοι και τμήματα της στέγης κατέρρεον, οι
κρατούμενοι ηγείροντο έντρομοι, και εκραύγαζον εις βοήθειαν μη δυνάμενοι να
εξέλθουν των θαλάμων. Πολλοί κατεπλακώθησαν και συνεθλίβησαν οικτρώς, τρεις
δε, ο γνωστός Δουλφής, ο οποίος είχε φονεύση πρό τινων ετών τα τέκνα του, και
οι ελαφροποινίται Καμπάλιος και Λαγογιάννης εύρον τον θάνατον εν μέσω των ερειπίων».