ΠΡΟΣΩΠΑ Από την επανάσταση, στο κατεστημένο

Το 1989, μέσα σε λίγες εβδομάδες, βρέθηκε από το κελί της φυλακής στον
Πύργο της Πράγας. Δέκα χρόνια μετά, οι Τσέχοι θεωρούν τον Βάτσλαβ Χάβελ
«άνθρωπο του χθες».

Βάτσλαβ Χάβελ: «Δεν φταίω εγώ που έγινα ήρωας στο όνειρο κάποιου…»

Δέκα χρόνια κλείνουν σήμερα από τη Βελούδινη Επανάσταση που ανέτρεψε τον
κομμουνισμό στην πρώην Τσεχοσλοβακία. Ήταν 17 Νοεμβρίου του 1989 όταν ο
διαφωνών συγγραφέας Βάτσλαβ Χάβελ οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες Τσέχους σ’ ένα
αναίμακτο πραξικόπημα ζητώντας μια «κοινωνία των πολιτών» οικοδομημένη στην
ατομική ευθύνη, την πολιτική συναίνεση και την ηθική. Αλλά οι Τσέχοι
κουράστηκαν από τον διανοούμενο πρόεδρό τους: η δημοτικότητα του Χάβελ, που
στις αρχές της δεκαετίας άγγιζε το 90%, έχει πέσει τώρα κάτω από το 50%.

Μερικοί λένε πως η πτώση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι δεν οργάνωσε δικό του
κόμμα και παρέμεινε υπερκομματικός. Άλλοι υποστηρίζουν ακριβώς το αντίθετο,
ότι αναμείχθηκε πολύ στην κομματική πολιτική και έτσι υπονόμευσε το ηθικό του
κύρος. Ο ίδιος δήλωσε πρόσφατα στη «Νιου Γιορκ Τάιμς» ότι η απογοήτευση του
κόσμου είναι μάλλον σφάλμα εκείνων που τον είχαν εξιδανικεύσει: «Χωρίς να το
επιδιώξω, έγινα πρωταγωνιστής ενός παραμυθιού… Δεν φταίω εγώ που έγινα ήρωας
στο όνειρο κάποιου. Ούτε φταίω που αυτός ο κάποιος ξύπνησε». Και ξύπνησε
μάλλον άσχημα: σφυγμομέτρηση έδειξε χθες πως μόνον 35% των Τσέχων πιστεύουν
πως η ζωή τους είναι τώρα καλύτερη απ’ ό, τι ήταν το 1989, 32% λένε πως είναι
τα ίδια και 29% πιστεύουν πως ζουν χειρότερα. Και ο πρόεδρος είναι γι’ αυτούς
σύμβολο του πολιτικού κατεστημένου, το οποίο κατηγορούν για κομματική
μικροπολιτική, σκάνδαλα και διαφθορά.

Ο Χάβελ έκλεισε τα 63 τον Οκτώβριο και είναι σχετικά ακμαίος έπειτα από τρεις
μάχες του με τον θάνατο μέσα σε τρία χρόνια ­ η ζωή του απειλήθηκε από καρκίνο
του πνεύμονα, ρήξη εντέρου και βαριά πνευμονία. Έχασε πολλή από τη συμπάθεια
του κόσμου όταν παντρεύτηκε την ηθοποιό Ντάγκμαρ Βέσκρνοβα, λιγότερο από ένα
χρόνο αφού η πρώτη σύζυγος και σύντροφός του στα χρόνια της φυλακής και των
αγώνων πέθανε, το 1996, από καρκίνο. Και την περασμένη εβδομάδα το Κοινοβούλιο
ενέκρινε κατ’ αρχήν νομοσχέδιο που θα αφαιρέσει από τον Χάβελ τις λίγες
εξουσίες που του έχουν απομείνει. Άραγε μετανιώνει που έγινε πρόεδρος, που από
σύμβολο της επανάστασης έγινε σύμβολο του κράτους; «Δεν το έκανα από κάποια
κρυφή επιθυμία μου για την προεδρία», απαντά. «Το θεώρησα υπηρεσία για τη χώρα
μου και εκείνο που μπορώ τώρα να πω είναι ότι η υπηρεσία αυτή αποδείχθηκε πολύ
δυσκολότερη απ’ ό,τι περίμενα όταν την αποδέχθηκα. Αλλά όταν με ρωτούν αν
μετανιώνω, είναι σαν να με ρωτούν αν μετανιώνω που γεννήθηκα. Είναι ένα
κομμάτι της ζωής μου και ως τέτοιο το αντιμετωπίζω».