ΔΡΟΜΟΙ

Δεν έχει νόημα…

… να μιλάει κανείς για «δρόμο του Μπλερ», «δρόμο του Σρέντερ» ή «δρόμο του
Ζοσπέν». Και είναι δύσκολο να καθορίσει κανείς τι ακριβώς είναι ο «τρίτος
δρόμος». Είναι άραγε κάτι ανάμεσα στον κομμουνισμό και τον καπιταλισμό; Ή
μήπως δεν είναι τίποτε άλλο από τη μορφή που παίρνει σε κάθε χώρα η προσπάθεια
αναδιατύπωσης της θεωρίας και της πολιτικής των σοσιαλιστικών και
σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων της Ευρώπης;

Ο καπιταλισμός…

… είναι μια δύναμη που κινείται, χωρίς να ξέρει πού πηγαίνει. Αυτό ακριβώς
δείχνει η παγκόσμια κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου στην οικονομία σε
συνδυασμό με την επανάσταση της πληροφορικής. Υπάρχει μια διάσταση ανάμεσα
στις χρηματιστικές κινήσεις και την ανάπτυξη της παραγωγής και της κοινωνίας:
διαφέρουν όσο και η ταχύτητα του φωτός από την ταχύτητα του ήχου. Η διαφορά
ταχύτητας εγκυμονεί κινδύνους και κρίσεις. Οι χρηματιστικές κινήσεις παραείναι
γρήγορες για τους ρυθμούς της πραγματικής οικονομίας. Γι’ αυτό πρέπει να είναι
ελεγχόμενες, έτσι που η παραγωγή πλούτου να συμβαδίζει με τις ανθρώπινες ανάγκες.

Οι οικονομικές κρίσεις…

… του 1997 και του 1998 στην Ασία και τη Ρωσία είχαν τουλάχιστον ένα θετικό
αποτέλεσμα. Συνέτριψαν τους ισχυρισμούς του νεοφιλελευθερισμού. Ο πρώτος
ισχυρισμός, από τους αισιόδοξους νεοφιλελεύθερους, ήταν ότι η απελευθέρωση των
δυνάμεων της αγοράς ­ ιδιαίτερα των χρηματιστικών ­ είναι ο καλύτερος τρόπος
για να λειτουργήσει σωστά η παγκόσμια οικονομία. Ο δεύτερος ισχυρισμός, από
τους απαισιόδοξους νεοφιλελεύθερους, ήταν ότι η παγκοσμιοποίηση είναι
αναπόφευκτη και ανεξέλεγκτη. Όμως, οι ασιατικές κρίσεις έδειξαν πόσο είναι
αναγκαία η χειραγώγηση του παγκόσμιου καπιταλισμού, έτσι ώστε να διασφαλίζεται
ότι το σύστημα δεν θα τιναχτεί στον αέρα από τους λεγόμενους «φυσικούς»
μηχανισμούς του. Οι κρίσεις έφεραν για άλλη μια φορά στο προσκήνιο το ζήτημα
του εθνικού και συλλογικού ελέγχου.

Δύο όψεις…

… έχει η παγκοσμιοποίηση. Από τη μια μεριά, είναι μια επιστροφή του
χρηματιστικού καπιταλισμού. Αυτό μας ξαναφέρνει πίσω στις απαρχές του
νεοφιλελευθερισμού του 19ου αιώνα, που χαρακτηρίζεται από απόλυτη ρευστότητα
των οικονομικών παραγόντων: τιμές, επιτόκια, ισοτιμίες, κινήσεις κεφαλαίων.
Από την άλλη μεριά, είναι η τεχνολογική, πολιτιστική και πολιτική διάσταση. Το
παράδοξο είναι ότι η παγκοσμιοποίηση γεννά νέους κατακερματισμούς, με τη
σύμπηξη οικονομικών συνασπισμών όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Βορειοαμερικανική
Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου. Στο εσωτερικό των χωρών, η παγκοσμιοποίηση γεννά
ερωτήματα ταυτότητας. Όμως, όσο και αν η αποδοχή της παγκοσμιοποίησης είναι
απόλυτη, η σημερινή της μορφή δεν είναι αναπόφευκτη. Μέσα από την κοινή
ευρωπαϊκή δράση ­ σε μια Ευρώπη που έχει για κινητήρια δύναμη τα
σοσιαλδημοκρατικά ιδεώδη ­ μπορεί να δημιουργηθεί το σύστημα εκείνο που θα
ελέγξει την παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία. (Απόσπασμα από άρθρο του Γάλλου
πρωθυπουργού και αρχηγού του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος Λιονέλ Ζοσπέν που
δημοσιεύτηκε στην μπροσούρα «Σύγχρονος Σοσιαλισμός» της Φαβιανής Εταιρείας).