Ελλάδα – ΗΠΑ: Σχέσεις με αναταράξεις

Λίγες μόλις ημέρες μετά την ανάδειξη του Κώστα Σημίτη στην πρωθυπουργία,
Ελλάδα και Τουρκία βρέθηκαν στα πρόθυρα του πολέμου «για κάτι βράχια στο
Αιγαίο», όπως συνηθίζουν να χαρακτηρίζουν την κρίση των Ιμίων οι ξένες
εφημερίδες. Τη νύχτα της 30ης Ιανουαρίου, ο κ. Σημίτης και η νέα του κυβέρνηση
ζητούν τη βοήθεια και διαμεσολάβηση ενός Αμερικανού «μάγου»: του Ρίτσαρντ
Χόλμπρουκ, του ανθρώπου που είχε πετύχει τη συμφωνία του Ντέιτον λίγους μόλις
μήνες πριν.

Ο κ. Χόλμπρουκ διαμεσολαβεί μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας και πετυχαίνει την
εκτόνωση με το τρίπτυχο «όχι στρατιώτες, όχι πλοία, όχι σημαίες» στην επίμαχη
βραχονησίδα ­ και ο κ. Σημίτης αναγνωρίζει τη συμβολή του ευχαριστώντας την
κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η «υπόθεση Χόλμπρουκ»

Λίγες εβδομάδες αργότερα, όταν ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ φθάνει στην Αθήνα, ο
Κώστας Σημίτης αρνείται να τον δεχθεί στο Μέγαρο Μαξίμου: η αντίστροφη μέτρηση
για το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, που τελικώς τον ανέδειξε και στην προεδρία του
Κινήματος, είχε αρχίσει…

Η «υπόθεση Χόλμπρουκ» συμπυκνώνει, σε ένα συμβολικό επίπεδο, ολόκληρη την
ιστορία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων των τελευταίων τεσσάρων ετών: ένα
εκκρεμές μεταξύ προσέγγισης και απόκλισης, σύγκλισης και αντιπαράθεσης.

Οι αιτίες για την ύπαρξη αυτού του εκκρεμούς είναι αρκετές ­ και όχι μόνον
πολιτικές ή συνδεόμενες με την εξέλιξη των θεμάτων εξωτερικής πολιτικής.

Ευρωπαϊσμός-αμερικανοφιλία

Κατ’ αρχήν, σημαντικό ρόλο έχει παίξει η ιστορία και η αντίληψη του ιδίου του
κ. Σημίτη: έχοντας πίσω του τη μακρά παράδοση αντιαμερικανισμού που
χαρακτηρίζει το χώρο του, είναι ταυτόχρονα ένας φανατικός θιασώτης της
Ενωμένης Ευρώπης ­ και ο «ευρωπαϊσμός» δεν είναι πάντα συμβατός με τον
«φιλοαμερικανισμό». Από την άλλη μεριά, ο Πρωθυπουργός αναλαμβάνει τα ηνία της
χώρας με το όραμα της ένταξής της στην ΟΝΕ ­ στόχος για τον οποίο απαιτείται η
μέγιστη δυνατή σταθερότητα, άρα και αποφυγή εντάσεων στο «γήπεδο» της
εξωτερικής πολιτικής.

Και ο μεν κ. Σημίτης μπορεί όλα αυτά τα χρόνια να είχε ξεκάθαρα στο μυαλό του
το «τι θέλει» και «τι δεν θέλει» από τους Αμερικανούς, η ελληνική κυβέρνηση,
ωστόσο, δεν έδειχνε αυτήν την εικόνα, τις περισσότερες φορές υπακούοντας σε
εσωκομματικούς ή προεκλογικούς υπολογισμούς: η όποια προσέγγιση με τις
Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν ποτέ ένα χαρτί που θα έφερνε ψήφους στο κυβερνών κόμμα…

Ναι ή όχι στη διαμεσολάβηση

Στη ρίζα, ωστόσο, της αντιφατικότητας έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται
πάντα ένας λόγος εξωτερικής πολιτικής.

Το γεγονός, δηλαδή, ότι το υπουργείο Εξωτερικών ουδέποτε ξεκαθάρισε ­ προς τον
εαυτό του ή τους άλλους ­ εάν επιθυμεί την αμερικανική διαμεσολάβηση ή όχι.

Μία διαμεσολάβηση ενέχει σχεδόν πάντα το ενδεχόμενο της προώθησης ενός τελικού
αποτελέσματος που δεν ταυτίζεται πλήρως με τις θέσεις ούτε του ενός ούτε του
άλλου «αντιπάλου».

Από την άλλη μεριά, η απουσία διαμεσολάβησης αφήνει τους δύο «αντιπάλους»
να… καθαρίσουν μόνοι τους. Και τότε συνήθως κερδίζει ο αντικειμενικά ισχυρότερος.

Το παράδειγμα του Κυπριακού

Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του «θέλω – δεν θέλω» την αμερικανική
διαμεσολάβηση είναι το Κυπριακό. Αθήνα και Λευκωσία υποτίθεται ότι επιθυμούν
την αμερικανική διαμεσολάβηση αλλά δεν θέλουν ούτε να ακούν τη λέξη
«αμερικανικό σχέδιο» για την επίλυση του Κυπριακού.

Η Τουρκία, από την άλλη μεριά, δείχνει ευθέως ότι δεν επιθυμεί κανέναν
διαμεσολαβητή, αφού πιστεύει ότι «το Κυπριακό λύθηκε».

Η επίσκεψη Κλίντον

Στη λογική του εκκρεμούς εντάχθηκε και η αντιμετώπιση, εκ μέρους της Αθήνας,
της επίσκεψης Κλίντον. Αρχικά, η κυβέρνηση ανέμενε κάποια πράγματα από αυτήν ­
κυρίως στο Κυπριακό (και πάλι). Όταν διαπίστωσε ότι τα πράγματα δεν πάνε όπως
ήλπιζε, άρχισε να την υποβιβάζει, τόσο στο εσωτερικό όσο και κατά τις επαφές
της με τους Αμερικανούς.

Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, συνεργάτης του Πρωθυπουργού ζήτησε ευθέως από
τον Νίκολας Μπερνς ο Πρόεδρος Κλίντον να μην κάνει καμία απολύτως αναφορά στο
Κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά, αφού δεν θα ήταν υπέρ των ελληνικών θέσεων ­
αίτημα που δεν έγινε αποδεκτό.

Η Σύνοδος του Ελσίνκι

Η κυβέρνηση όμως είχε κι έναν ακόμη λόγο να «φοβάται» την επίσκεψη του
Αμερικανού Προέδρου: η Σύνοδος Κορυφής του Ελσίνκι απέχει λίγες μόλις
εβδομάδες και υπάρχει ο κίνδυνος εάν ο κ. Σημίτης συμφωνήσει για την τουρκική
υποψηφιότητα, ακόμη και με ικανοποιητικά ανταλλάγματα, αυτό να εκληφθεί ως
«αποτέλεσμα» των πιέσεων που θα είχε δεχθεί από τον κ. Κλίντον. Κι αυτό, δύο
μήνες πριν από τις εκλογές…

Η Αθήνα, λοιπόν, είχε κάθε λόγο να θέλει να εμφανισθεί «αντιαμερικανική» ­ και
ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να το δείξει αυτό οδήγησε τελικά στην αναβολή
και συρρίκνωση της επίσκεψης του Προέδρου Κλίντον…