ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διαφθορά και πολιτική

Μέχρι τώρα είχαμε μια σαφή αντίληψη για την έννοια του μεταμοντέρνου από
τον χώρο της τέχνης: Ο Βαν Γκογκ ζωγραφίζει ένα ζευγάρι παπούτσια και
ταυτόχρονα μας δίνει τη δυνατότητα να αναπλάσουμε μόνοι μας μέσα από αυτά τον
τσακισμένο κόσμο της αγροτιάς κατά την ανάπτυξη του πρώιμου καπιταλισμού.

Στις μέρες μας ο Α. Ουόρχολ ζωγραφίζει τα «παπούτσια διαμαντόσκονης» και μας
δίνει την εντύπωση μιας τυχαίας συλλογής νεκρών αντικειμένων που είναι
απογυμνωμένα από το ιστορικό τους περιβάλλον, όπως ένας σωρός υποδημάτων που
βγήκαν από το Άουσβιτς. Όμως κάποιοι προσπαθούν τώρα τελευταία να μπάσουν την
μεταμοντέρνα εκδοχή στον χώρο της πολιτικής. Έτσι το ψευδο-γεγονός είναι μια
έννοια που εκφράζει αυθεντικά μια τέτοια απόπειρα στο πεδίο της πολιτικής
επικοινωνίας. Ένα τέτοιο ψευδο-γεγονός βιώσαμε όλοι τον τελευταίο καιρό, όταν
βλέπαμε τους πολιτικούς αρχηγούς των κομμάτων να παρελαύνουν πάνω στα
θανατηφόρα ερείπια του σεισμού της Αθήνας και να πλειοδοτούν ανέξοδα αν το
επίδομα της άμεσης βοήθειας θα είναι διακόσιες ή τριακόσιες ή πεντακόσιες
χιλιάδες ή κάνοντας άλλες ανεδαφικές προτάσεις, όταν γνώριζαν καλά ότι ήταν η
πρώτη φορά που ο κρατικός μηχανισμός κινήθηκε με τέτοια ετοιμότητα ή όταν
καταλάβαιναν επίσης τις οριακές δυνατότητες της οικονομίας μας. Έστελναν απλώς
κάποια εικονικά μηνύματα για να υποδηλώσουν την πολιτική τους ύπαρξη.

Από την άλλη πλευρά τις τελευταίες εβδομάδες συνέβη και κάτι άλλο που μπορεί
να εξηγηθεί μόνο αν υιοθετήσει κανείς τις απόψεις της μεταμοντέρνας πολιτικής
σκέψης. Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έθεσε αιφνιδιαστικά το ζήτημα
της διαφθοράς, αφού το γνωστό βιντεολόττο θα διαπαιδαγωγούσε ανήθικα δύο ή
τρεις γενιές νέων παιδιών μέχρι την επικείμενη Ολυμπιάδα. Η κυβέρνηση τελικά
απέσυρε αυτή τη ρύθμιση γιατί έκρινε ότι τα «ηθικά» επιχειρήματα της άλλης
μεριάς μάλλον έπειθαν την κοινή γνώμη. Αυτές οι διεργασίες εγείρουν
αναμφισβήτητα ορισμένα αμείλικτα ερωτήματα: Δηλαδή είναι δυνατόν να
απομονώνουμε ανιστόρητα τις ηθικές παρενέργειες που προκαλεί ­ έστω με
μεγαλύτερη ένταση ­ η λειτουργία ενός συγκεκριμένου τυχερού παιχνιδιού και να
μη σκεφτόμαστε τη μέγιστη «ανηθικότητα» άλλων κρατικών ή κοινωνικών επιλογών
που υποθάλπει το σύστημα της αγοράς ή η αντίληψη του ελάχιστου κράτους που
ενστερνίζεται ο συγκεκριμένος πολιτικός χώρος που έφερε στο προσκήνιο αυτό το ζήτημα;

Δεν μας απασχολεί έτσι η ηθική διαπαιδαγώγηση του παιδιού που βλέπει
καθημερινά τον μεροκαματιάρη πατέρα του να αναλώνει την πενιχρή του περιουσία
στο καζίνο ή στο χρηματιστήριο; Δεν μας απασχολεί επίσης ο θάνατος του
επιχειρηματία στη Θεσσαλονίκη που ξόδεψε για την ίδια αιτία ένα τέτοιο ποσό
που θα ισοδυναμούσε ενδεχόμενα με το ετήσιο εισόδημα πολλών οικογενειών; Από
την άλλη μεριά είναι δυνατόν ο απλός πολίτης να έχει δύο ή τρεις ή
περισσότερες διακεκριμένες συνειδησιακές επιλογές για αυτά τα προβλήματα; Όχι
στην ανηθικότητα του βιντεολόττο, ναι στην ηθικότητα των καζίνων κ.λπ. Αυτούς
τους διχασμούς της προσωπικότητας μόνο η μεταμοντέρνα πολιτική σκέψη μπορεί να
τους νομιμοποιήσει, γιατί δεν έχει κανένα ουσιαστικό προσανατολισμό.

Είναι αναγκαίο έτσι να «διαβάζουμε» την πραγματικότητα με κοινωνικούς και
οικονομικούς όρους. Σε αυτή τη ζωή δεν έχουμε όλοι ούτε την ίδια τύχη ούτε την
ίδια μοίρα. Μια σοβαρή συζήτηση για τη διαφθορά μπορεί να έχει κάποια κατάληξη
αν προσεγγισθεί σε ένα συνολικό πλαίσιο. Μπορούμε με άλλα λόγια να βάλουμε
κάποιους θεσμικούς περιορισμούς στο σύστημα της αγοράς; Ποιοι θα είναι αυτοί;
Είναι δυνατόν οι φιλελεύθεροι δημοκρατικοί θεσμοί να απαλλαγούν κατά τη
λειτουργία τους από τις παρασκηνιακές συμφωνίες, τα προνόμια ή τις πελατειακές
σχέσεις; Με ποιο τρόπο δεν θα ανακόψουμε την πορεία προς την ΟΝΕ;

Κάτω από αυτό το πρίσμα η επιλογή της σημερινής κυβέρνησης να υπαναχωρήσει από
την αρχική της στόχευση ήταν όντως σωστή. Αν όμως αποκοπεί αυτή η συζήτηση από
το παραπάνω πλαίσιο, τότε θα αντικατοπτρίζει απλώς τα στενά συμφέροντα του
σημερινού ηγετικού κύκλου του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Τότε «η
πολιτική για μια ακόμη φορά θα έχει εμποδίσει τους απλούς ανθρώπους να
ασχοληθούν με τα ζητήματα που τους ενδιαφέρουν» (Ρ. Vulery).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι αναπληρωτής καθηγητής της Νομικής Σχολής του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης