Ο Μουσταφά θέλει να μάθει γράμματα…

Πρώτη φορά. Τα περισσότερα μουσουλμανόπαιδα ταξίδεψαν για πρώτη φορά την απόσταση των 20 περίπου χιλιομέτρων που χωρίζει το μειονοτικό χωριό τους από την Κομοτηνή. Και για πρώτη φορά έπαιξαν με χριστιανόπαιδα

Ο Μουσταφά είναι ένας πιτσιρίκος 10 ετών. Κατοικεί σε ένα μειονοτικό χωριό της
Ροδόπης, κάπου 20 χιλιόμετρα μακριά από την Κομοτηνή. Την περασμένη άνοιξη
έκανε για πρώτη φορά το «ταξίδι» μέχρι την πρωτεύουσα του νομού ­ και
συνάντησε για πρώτη φορά στη ζωή του παιδάκια χριστιανόπουλα. Κι έπαιξε μαζί
τους ­ με αυτά και με άλλα μουσουλμανόπαιδα από το δικό του το χωριό κι από τα
γειτονικά. Κι άκουσε την ελληνική γλώσσα να μιλιέται από άλλους, πέραν του
δασκάλου του.

Ο Μουσταφά είναι ένα από τα 7.500 μουσουλμανόπαιδα της Θράκης, ηλικίας 6-12
ετών, που άθελά τους απασχόλησαν την περασμένη εβδομάδα τη σκέψη του
Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, ο οποίος έβαλε κατά του προγράμματος εκπαίδευσης μουσουλμανοπαίδων.

Αφορμή για την οργή του κ. Χριστοδούλου ήταν η υποβολή, εκ μέρους της Άγκυρας,
για πρώτη φορά σχεδίων ειδικών βιβλίων για τα μαθήματα που διδάσκονται στα
μειονοτικά σχολεία της Θράκης. Μέχρι τώρα, η Άγκυρα υπέβαλλε για έγκριση
βιβλία που χρησιμοποιούνται και στην Τουρκία ­ τα οποία φυσικά απορρίπτονταν
από την Αθήνα, λόγω των πλείστων σωβινιστικών τους αναφορών και του
πρωταγωνιστικού ρόλου του Κεμάλ Ατατούρκ. Τα νέα βιβλία, με κάποιες
τροποποιήσεις, που ζήτησε η Αθήνα, τυπώνονται τώρα στην Τουρκία και αναμένεται
να διανεμηθούν στα μειονοτικά σχολεία πριν από τα Χριστούγεννα.

Η υπόθεση επανέφερε στην επικαιρότητα την κατάσταση στη μειονότητα ­ και,
κυρίως, την εκπαίδευση των μουσουλμανοπαίδων. Η οποία, σε αντίθεση με τις
αντιλήψεις που επικρατούν στην εκτός Θράκης Ελλάδα, δεν μοιάζει με την
εκπαίδευση που έχουν τα Ελληνόπαιδα στη Γερμανία ή την Αυστραλία.

Με φωτοτυπίες. Για τα μαθήματα που διδάσκονται στην τουρκική γλώσσα τα παιδιά είναι υποχρεωμένα να χρησιμοποιούν φωτοτυπίες βιβλίων του 1950. Τώρα, με τα καινούργια βιβλία, ελπίζεται ότι κάτι μπορεί να αλλάξει και στο τουρκόφωνο μέρος της εκπαίδευσης…

Η πρώτη «παρεξήγηση» αφορά τον ίδιο τον όρο «μειονοτικό σχολείο»: δεν
πρόκειται για ένα Δημοτικό όπου απλώς φοιτούν πολλά παιδιά της μειονότητας ­
στη μειονότητα ανήκουν όλα τα παιδιά και οι δάσκαλοι είναι προορισμένοι να
διδάξουν μόνο σε τέτοια σχολεία.

Τα μαθήματα των παιδιών χωρίζονται σε δύο κατηγορίες ­ αυτά που διδάσκονται
στα ελληνικά και αυτά που διδάσκονται στα τουρκικά. Μέχρι τώρα, για τα
μαθήματα στην τουρκική γλώσσα χρησιμοποιούνται… φωτοτυπίες τουρκικών
σχολικών βιβλίων του 1950, οι οποίες μάλιστα πάνε από χέρι σε χέρι. Φυσικά, το
περιεχόμενό τους είναι αντίστοιχο της προ μισού αιώνα πραγματικότητας ­ «μια
μέρα ο άνθρωπος θα πάει στο φεγγάρι» είναι μία από τις… αλήθειες που περιέχουν.

Το αποτέλεσμα είναι ότι τα παιδιά, τα οποία μιλούν την τουρκική γλώσσα διότι
αυτή είναι η γλώσσα της μάνας τους, τελειώνουν το Δημοτικό ουσιαστικά
αναλφάβητα, όπως αναλφάβητοι είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία και οι
γονείς τους. Το 1992, επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη, το ελληνικό υπουργείο
Παιδείας τύπωσε βιβλία στην τουρκική γλώσσα και επιχείρησε να τα διανείμει.
Όμως, η μειονότητα ­ ενδεχομένως με την κατάλληλη υποκίνηση ­ ξεσηκώθηκε και
άρχισε να καίει τα βιβλία στους δρόμους και τις πλατείες, καθώς σύμφωνα με τη
Συνθήκη της Λωζάννης, αρμόδια για τα βιβλία που είναι στην τουρκική γλώσσα
είναι η Άγκυρα.

Μαθαίνουν γράμματα. Τα έργα των μουσουλμανοπαίδων δείχνουν ότι ο αναλφαβητισμός ­ τουλάχιστον στην ελληνική γλώσσα ­ αρχίζει να καταπολεμάται

Τα πράγματα δεν ήταν πολύ καλύτερα στο ελληνόφωνο τμήμα της εκπαίδευσης: τα
βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά με μητρική γλώσσα τα ελληνικά δεν μπορούσαν
να αγγίξουν παιδιά με άλλη μητρική γλώσσα ­ και ο αναλφαβητισμός των παιδιών
επεκτεινόταν και στις δύο γλώσσες.

Τον Μάρτιο του ’97 άρχισε να τίθεται σε εφαρμογή το κοινοτικό Πρόγραμμα
Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων, το οποίο είχε εγκριθεί από το υπουργείο
Παιδείας, όταν ήταν υπουργός ο Γιώργος Παπανδρέου.

Στον «πυρήνα» του είναι ακριβώς τα βιβλία στην ελληνική γλώσσα: γράφτηκαν
βιβλία ειδικά για τα μουσουλμανόπαιδα, λαμβάνοντας υπόψη τις ξεχωριστές τους
ανάγκες, προσιτά και ταυτοχρόνως σύγχρονα. «Αρχιτέκτονές» τους μία ομάδα
πανεπιστημιακών, στην πλειοψηφία τους γυναίκες: η Άννα Φραγκουδάκη,
κοινωνιολόγος, η Θάλεια Δραγώνα, κοινωνική ψυχολόγος, και οι γλωσσολόγοι Άννα
Ιορδανίδου, Μαρία Τζεβελέκου και Σπύρος Μοσχονάς, η εκπαιδευτική ψυχολόγος
Αλεξάνδρα Ανδρούσου και ο κοινωνιολόγος Γεράσιμος Μουζέλης.

Μετά την καχυποψία καλή διάθεση

Στην αρχή, ο στόχος ένταξης των παιδιών στην κοινωνία αντιμετωπίσθηκε με
καχυποψία από παράγοντες της Θράκης. «Το Αιγαίο δεν ψαρεύεται κ. Φραγκουδάκη»,
όταν ο τίτλος τοπικής εφημερίδας. Συν τω χρόνω, όμως, το κλίμα μετεστράφη ­
«τα παιδιά της μειονότητας άρχισαν να μαθαίνουν γράμματα», ήταν ο τίτλος μιας
εφημερίδας φέτος.

Στο πλαίσιο του προγράμματος ­ που ολοκληρώνεται το 2000, αλλά θα επεκταθεί
και στο Γ’ ΚΠΣ ­ διοργανώθηκε φέτος και Εργαστήρι για τα παιδιά στην Κομοτηνή.
Και εκεί συναντήθηκαν μουσουλμανόπαιδα με χριστιανόπαιδα, έκαναν εργασίες και,
κυρίως, έπαιξαν μεταξύ τους ­ κάτι εξαιρετικά δύσκολο, αφού μονάχα το 12% των
οικισμών στη Θράκη είναι μεικτό.

Ένα ξεκίνημα. Τα βιβλία του Προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων βάζουν τα θεμέλια για κοινωνική ένταξη της μειονότητας…

Σύμφωνα με εκτιμήσεις διπλωματικών παραγόντων, η επιτυχία του προγράμματος ­
που καλύπτει την ελληνόφωνη μόνο εκπαίδευση ­ υποχρέωσε την Άγκυρα να αλλάξει
στάση και να φτιάξει και αυτή ειδικά βιβλία για το τουρκόφωνο τμήμα. Βέβαια,
ενδεχομένως να έπαιξε ρόλο και η εν γένει βελτίωση του κλίματος στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Όλα καλά, λοιπόν; Οι εκπαιδευτικοί του προγράμματος και το υπουργείο
Εξωτερικών δεν είναι τόσο ενθουσιώδεις. Η εν μέρει καταπολέμηση του
αναλφαβητισμού δεν σημαίνει πως τα μουσουλμανόπαιδα έχουν ξεφύγει από το
«γκέτο» ­ μια πραγματικότητα που λέει ότι το 65% από αυτά θα γίνουν εργάτες
γης, εκεί που ο μέσος όρος για την Ελλάδα είναι 20%. Όπου από τα 7.500 παιδιά
της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, μονάχα τα 1.000 πηγαίνουν στη Δευτεροβάθμια ­
και στην Τριτοβάθμια μπαίνουν καμιά εκατοστή, με ποσόστωση. Όπου η υποχρεωτική
9ετής εκπαίδευση δεν εφαρμόζεται.

Τι άλλο μπορεί να γίνει; Τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και το υπουργείο Εξωτερικών
επεξεργάζονται προτάσεις, με στόχο τη ριζική καταπολέμηση του κοινωνικού
αποκλεισμού, οι οποίες θα εφαρμοσθούν την πενταετία 2001-2006…