Υγρά θαύματα από ανθρώπινο χέρι

Απέναντι στα έργα των ανθρώπων, και δη τα σύγχρονα, πάντα διατηρούσα τις
επιφυλάξεις μου. Για τη σκοπιμότητά τους πάντα είχα μικρά ή μεγάλα
ερωτηματικά, ενώ όσο περνούσαν τα χρόνια και κατανοούσα καλύτερα τον χώρο που
μας περιβάλλει, τα ερωτηματικά πλήθαιναν και οι απαντήσεις που έπαιρνα δεν
ήταν διόλου ενθαρρυντικές. Για παράδειγμα, επειδή ένας εργολάβος θέλει να
μειώσει το κόστος καστασκευής ενός δρόμου, διαλύει ένα παραδοσιακό
περιπατητικό μονοπάτι (καλντερίμι) και στη θέση του στρώνει άσφαλτο.
Αντίστοιχα, κάποιοι φτιάχνουν τσιμεντένια τερατουργήματα σε παραδοσιακούς
οικισμούς ή ξεριζώνουν τα έλατα από μια πλαγιά εθνικού δρυμού, για να φτιάξουν
ενοικιαζόμενα σπίτια για πλούσιους. Μπορεί οι φωνές διαμαρτυρίας να υψώνονται
συνεχώς, όμως πάντα υπάρχουν επώνυμοι «Εφιάλτες», δήθεν περιβαλλοντολόγοι που
ισχυρίζονται ότι «όλα βαίνουν καλώς»! Άκρη δεν βγάζεις εύκολα με τις ρεμούλες
και το μόνο που σου απομένει, είναι να ψάχνεις την αλήθεια και όταν την βρεις
να την διαδίδεις.

Από την άλλη, δεν είναι όλα τα έργα των ανθρώπων για κακό. Κάποια απ’ αυτά
και όμορφα είναι και ευεργετικά για το κοινωνικό σύνολο. Αν πάρουμε, για
παράδειγμα, τις τεχνητές λίμνες που συναντάμε στην Ελλάδα, στις περισότερες
απ’ αυτές θα μείνουμε με το στόμα ανοιχτό. Δύο παραδείγματα εξαιρετικής
διαχείρισης του υγρού στοιχείου είναι η λίμνη Ταυρωπού (ή Πλαστήρα) και εκείνη
της Κερκίνης. Στην πρώτη, η τουριστική ανάπτυξη έκανε δεκάδες χωριά να
ξαναζήσουν, να ζωντανέψουν γύρω από τον υγρό όγκο και στη δεύτερη
δημιουργήθηκε ένας από τους σημαντικότερους υγροβιότοπους στην Ελλάδα. Βέβαια,
δεν θα μπορούσα να ισχυριστώ το ίδιο για την πρόσφατα δημιουργημένη λίμνη του
Νέστου, που προς το παρόν ούτε σταθερή στάθμη έχει, αλλά ούτε για εκείνη που
ετοιμάζονται χρόνια τώρα να δημιουργήσουν ­ παρά τις διαμαρτυρίες των κατοίκων
και το μηδαμινό οικονομικό όφελος ­ στον ποταμό Άραχθο (θα είναι η δεύτερη και
θα σκεπάσει το γεφύρι της Πλάκας και το υπέροχο φαράγγι).

Εκείνο, πάντως, που δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς, είναι η γοητεία του
υγρού στοιχείου των τεχνητών λιμνών που χώνονται ανάμεσα στις πλαγιές των
βουνών και γλυκαίνουν το μάτι με τη στιλπνότητα, τους αντικατοπτρισμούς και το
υπέροχο χρώμα τους. Πιστεύω ότι η περιήγηση σε κάποια από τις 6 που
προτείνονται, θα είναι μια ξεχωριστική και συναρπαστική εμπειρία.

Λίμνη του Λάδωνα

Μικρή και σχεδόν ξεχασμένη η τεχνητή λίμνη του ποταμού Λάδωνα βρίσκεται στον
Νομό Αρκαδίας, κοντά στα υποτυπώδη «σύνορά» του με τον Νομό Αχαΐας. Το φράγμα
έχει χτιστεί στη θέση Πήδημα και σε ύψος 420 μέτρων. Το μεγαλύτερο μήκος της
λίμνης είναι 15 χιλιόμετρα και καλύπτει επιφάνεια 6.000 στρεμμάτων περίπου. Ο
ομορφότερος τρόπος για να την γνωρίσεις, είναι ο ασφάλτινος δρόμος που ενώνει
το χωριό Δάφνη με τα Τρόπαια και η βόλτα, είτε διαθέτεις αυτοκίνητο είτε
μοτοσυκλέτα, είναι από τις ομορφότερες που θα μπορούσες να πραγματοποιήσεις
στην περιοχή. Λίγο πιο ψηλά (βορειοανατολικά), ακολουθώντας τον δρόμο που
οδηγεί στην Κλειτορία, και κοντά στο χωριό Σπηλιά βρίσκονται οι πηγές του
ποταμού Λάδωνα σε μία επίσης εξαιρετικής ομορφιάς τοποθεσία. Πολύ
χαρακτηριστική είναι και η αρχαία παράδοση που έχει διασωθεί για τον Λάδωνα.
Σύμφωνα μ’ αυτήν, η Σύριγγα, μία νύμφη των νερών, έτρεχε να σωθεί από τον
Πάνα, τον τραγοπόδαρο θεό, ο οποίος ως συνήθως είχε τις… «ορέξεις» του.
Εξαντλημένη από το κυνηγητό έφτασε στις όχθες του ποταμού και παρακάλεσε τον
Λάδωνα να την βοηθήσει. Εκείνος, μόλις είδε τον Πάνα να την πλησιάζει, την
μεταμόρφωσε σε καλαμιά. Ο Πάνας έκοψε μερικά από τα καλάμια, τα ένωσε μεταξύ
τους και σχημάτισε το δικό του ιδιόμορφο (και σε ήχο) μουσικό όργανο που
ονομάστηκε ­ πώς αλλιώς; ­ σύριγγα!

Λίμνη του Μόρνου

Την τεχνητή λίμνη που γνωρίζουν καλύτερα οι Αθηναίοι είναι αυτή του Μόρνου που
βρίσκεται στο ορεινό κομμάτι του Νομού Φωκίδας ανάμεσα στα Βαρδούσια και την
Γκιώνα, επιβλητικά, απόκρημνα, αλλά και πανέμορφα βουνά. Δημιουργήθηκε για να
προσφέρει νερό στην ολοένα και μεγαλύτερη πόλη της Αθήνας, στα μέσα της
δεκαετίας του ’70. Πάνω από 10.000 καλλιεργήσιμα στρέμματα δεσμεύτηκαν τότε,
ενώ τα νερά της λίμνης κάλυψαν τα ερείπια της αρχαίας Καλλίπολης, τον ναό της
Δήμητρας, ένα πέτρινο τοξωτό γεφύρι και το χωριό Κάλλιο, που όταν τα νερά
λιγοστεύουν, αυτό ανατριχιαστικά αναδύεται, πολύ κοντά στο νεόκτιστο σημερινό
χωριό με το ίδιο όνομα! Για να κάνεις τον γύρο της λίμνης, η απόσταση δεν
είναι διόλου ευκαταφρόνητη, ξεπερνώντας τα 70 χιλιόμετρα συνολικά. Σε πολλά
κομμάτια, ιδιαίτερα δε από τη θέση του φράγματος και μέχρι το χωριό Κάλλιο, το
οδόστρωμα μόνο «βομβαρδισμένο» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί. Ιστορική και
περιώνυμη κωμόπολη της λεκάνης του Μόρνου είναι το Λιδορίκι, χτισμένο στους
πρόποδες της Γκιώνας. Από τα αρχαία χρόνια και μέχρι τα μέσα του αιώνα
διατήρησε την αίγλη του εμπορικού σταθμού (αφού από εδώ περνούσε ο «εθνικός»
δρόμος που ένωνε την Αθήνα με τη Δυτική Ελλάδα). Απίστευτα όμορφη είναι η
διαδρομή που ξεκινάει από το Λιδορίκι, χώνεται ανάμεσα στα Βαρδούσια
ακολουθώντας αντίθετα με τη ροή του, τον ποταμό Μόρνο και φτάνει στη Στρόμη.
Απίθανα είναι επίσης τα ξεχασμένα χωριά της επαρχίας Δωρίδος, όπως ο Δάφνος.

Λίμνη Κρεμαστών

Επάνω στον πολύπαθο θεό των ποταμών, τον Αχελώο, και λίγο πριν αυτός χυθεί στη
θάλασσα, στήθηκαν τρία φράγματα, δημιουργώντας τρεις διαδοχικές τεχνητές
λίμνες. Των Κρεμαστών, του Καστρακίου και του Στράτου. Το μεγάλο υδροηλεκτρικό
φράγμα είναι αυτό του Καστρακίου, 50 χιλιόμετρα βόρεια από το Αγρίνιο και στην
υπέροχη από ψηλά τεχνητή λίμνη χύνονται, όχι μονάχα ο Αχελώος, αλλά και ο
Ταυρωπός, ο Τρικεριώτης και ο Αγραφιώτης. Τόσο ο υγρός όγκος της λίμνης που
χώνεται ανάμεσα στις βουνοπλαγιές όσο και τα ποτάμια που φτάνουν μέχρι εκεί
ακολουθώντας φιδίσια διαδρομή, συνθέτουν μία φανταστική τοποθεσία, στην οποία
μπορείς να περιηγηθείς για πολλές ημέρες στριφογυρνώντας ανάμεσα στην
Αιτωλοακαρνανία και την Ευρυτανία. Τεράστια και επιβλητική είναι η γέφυρα της
Επισκοπής, που ουσιαστικά συνδέει τους δύο νομούς, αν και αυτή δεν μπορεί να
συγκριθεί με εκείνη της Τατάρνας που παραμένει αναξιοποίητη. Τέσσερα παγκόσμια
ρεκόρ κατέχει η γέφυρα που έστησε ο Αρίσταρχος Οικονόμου και στέκει ακλόνητη
επάνω στον ρου του Αχελώου, ενώνοντας δυστυχώς δύο χωματόδρομους. Απίστευτα
όμορφη η χωμάτινη διαδρομή από το χωριό Τρίκλινο προς τη γέφυρα της Τατάρνας,
με απίθανη άποψη στη λίμνη. Παρόμοιας ομορφιάς είναι και εκείνη προς το χωριό
Περδικάκι από τον Εμπεσσό. Επίσης τρομερή είναι η θέα προς τη λίμνη Κρεμαστών
από τη μεριά της Ευρυτανίας, ακολουθώντας τον δρόμο προς Μηλιά, Σελλά,
Φιδάκια, Αγ. Βλαχέρνα.

Λίμνη Νέστου

Πολύπαθος ποταμός και ο Νέστος, έτσι όπως κατηφορίζει από τη Βουλγαρία,
δέχθηκε πρόσφατα ένα τεράστιο φράγμα στη θέση Θησαυρός, διαταράσσοντας την
ισορροπία του βιότοπου πιο κάτω, στα περίφημα στενά του Νέστου, στους
μοναδικής ομορφιάς μαιανδρισμούς που σχηματίζει (σαν «σκοτωμένο φίδι» τον
παρομοιάζουν οι τοπικοί). Το φράγμα που τσιμέντωσε ολόκληρες πλαγιές βουνών,
αφήνοντας μονάχα το Αρκουδόρεμα να περνάει ανενόχλητο προς το δέλτα,
δημιούργησε ως ήταν φυσικό μία τεχνητή λίμνη, μόνο που ετούτη είναι πολύ
διαφορετική, γιατί απλώνεται σε μια πολύ μεγάλη περιοχή κατά μήκος της ροής
του ποταμού σηκώνοντας κατά πολύ τις όχθες του. Δυστυχώς, μέχρι στιγμής η
στάθμη της λίμνης δεν είναι ό,τι πιο σταθερό και άλλοτε ανεβαίνει πολύ και
άλλοτε πέφτει, ανάλογα με τις διαθέσεις της ΔΕΗ (άλλοτε αφήνουν το νερό να
τρέξει και άλλοτε το αποταμιεύουν). Η λίμνη ξεκινάει ουσιαστικά από το χωριό
Ποταμοί (κοντά στο Κάτω Νευροκόπι), οι κάτοικοι του οποίου βλέπουν το νερό να
ανεβοκατεβαίνει και δεν είναι διόλου ευχαριστημένοι γι’ αυτό. Όμορφη άποψη της
λίμνης έχεις από τον δρόμο που οδηγεί στο χωριό Σιδηρόνερο, περνώντας από τις
μεγάλες σύγχρονες γέφυρες που έφτιαξαν. Για την περιοχή αυτή της Δυτικής
Ροδόπης οι συστάσεις περιττεύουν. Όπου και αν ακουμπήσεις το μάτι σου,
συγκλονίζεσαι από την ομορφιά του τοπίου. Πάνω από το Σιδηρόνερο, πάντως,
είναι το απίθανο δάσος της Ελατιάς, που αυτή την εποχή σφύζει από υλοτόμους.

Λίμνη Πλαστήρα

Ίσως η πιο γνωστή από όλες τις τεχνητές λίμνες της Ελλάδας και ένας από τους
πλέον επιθυμητούς προορισμούς για Σαββατοκύριακο. Η απόσταση από την Καρδίτσα
είναι ελάχιστη και η γύρω από τη λίμνη περιοχή αναπτύσσεται ραγδαία τα
τελευταία χρόνια, προσφέροντας στους επισκέπτες και αρκετές δραστηριότητες,
όπως περπάτημα σε οικολογικά μονοπάτια, ορειβασία, κωπηλασία, ορειβατικό
ποδήλατο, διαδρομές 4Χ4 κ.λπ. Η τεχνητή λίμνη Πλαστήρα είναι ένα έργο που
επηρέασε το φυσικό περιβάλλον με θετικό τρόπο, προσφέροντας ζωή, μέσα από τον
καταποντισμό μιας ολόκληρης εποχής. Εμπνευστής του, στα 1925, ο στρατηγός
Νικόλαος Πλαστήρας, όπου καθήμενος στη μία άκρη του σημερινού φράγματος του
ποταμού Μέγδοβα (Ταυρωπός) οραματίστηκε την περιοχή σαν μια τεράστια τεχνητή
λίμνη. Στα 1959, έξι χρόνια μετά τον θάνατό του, η έμπνευση έγινε
πραγματικότητα, προσφέροντας εκτός από νερό στα διψασμένα χωράφια της
ευρύτερης περιοχής στην Καρδίτσα, μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια κιλοβατώρες
ηλεκτρικού ρεύματος και έναν μοναδικής ομορφιάς, ζωντανό, υγιή υδροβιότοπο.
Δεν είναι μόνο ο υγρός όγκος που δημιουργεί το εξαίσιο αισθητικό αποτέλεσμα,
είναι ολόκληρη η γύρω περιοχή, πνιγμένη στις βελανιδιές, πλατάνια και έλατα.
Είναι ακόμα τα διάσπαρτα μικρά χωριά που περιτριγυρίζουν σαν μικρές γραφικές
κουκίδες το περίγραμμα της λίμνης στον χάρτη, αλλά και η περήφανη ιστορία
αυτού του τόπου στο πέρασμα των αιώνων. Ο γύρος της λίμνης Πλαστήρα είναι
πράγματι γοητευτικός και η ασφάλτινη διαδρομή τών 62 περίπου χλμ. προσφέρει
συνεχείς εντυπωσιακές εικόνες.

Λίμνη Κερκίνη

Επάνω, μέσα κι έξω από το νερό, κορμοράνοι, σκουφοβουτηχτάρες,
σταχτοτσικνιάδες, αργυροπελεκάνοι, πάπιες, γλάροι, νυχτοκόρακες, φοινικόπτερα,
λαγγόνες, χουλιαρομύτες, γερακίνες… πουλιά αμέτρητα, να μη χορταίνει το μάτι
σου και να μην μπορείς να ξεχωρίσεις, άμα δεν ξέρεις. Πουλιά που όταν
αποφασίσουν να σηκωθούν όλα μαζί σκοτεινιάζει κι ας είναι μέρα! Βρισκόμαστε σε
έναν από τους μεγαλύτερους υγροβιότοπους της Ελλάδας, που είναι… τεχνητός!

Η λίμνη Κερκίνη αναφέρεται στον Ηρόδοτο, που τα βαλτοτόπια που φιλοξένησαν
τους Μικρασιάτες πρόσφυγες οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην πεδιάδα των Σερρών
στις αρχές του αιώνα μας δεν ήταν μέρος για να ζήσει κανείς. Το φράγμα στο
Λιθότοπο, που στήθηκε από το 1928 έως το 1932, έκοψε τη ροή του Στρυμόνα,
έσωσε τους ανθρώπους από τις πλημμύρες και διαμόρφωσε σε μέγεθος τη λίμη
Κερκίνη. Μέσα σε μερικές δεκαετίες, ο υγρότοπος έσφυζε από ζωή και απέκτησε
διεθνή σημασία από τη Συνθήκη Ραμσάρ του 1974. Ο Στρυμόνας, όμως, άφηνε όλο
και περισσότερες φερτές ύλες στον ταμιευτήρα της λίμνης και οι πλημμύρες
συνεχίστηκαν. Το ίδιο αυξήθηκαν και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις, οπότε το
φράγμα στα 1982 ψήλωσε, τα αναχώματα σηκώθηκαν κι άλλο και η λίμνη μεγάλωσε.
Το φράγμα του Λιθότοπου απέχει 34 χλμ. περίπου από τις Σέρρες και από εκεί η
πανέμορφη παραλίμνια διαδρομή μέχρι το ομώνυμο χωριό είναι 16 χλμ.