Εξαφανίζουν ό,τι σέρβικο

Η Πρίστινα δεν μοιάζει βομβαρδισμένη. Είναι μια πόλη πολύ ζωντανή, οι νέοι
γεμίζουν τους δρόμους της. Είναι επίσης γεμάτη ανθρώπους από ένα σωρό χώρες ­
δεν υπάρχει ανθρωπιστική οργάνωση που να σέβεται τον εαυτό της και να μην έχει
ανοίξει γραφείο στην πρωτεύουσα του Κοσόβου.

Είναι ύστερα τα παιδιά, που κυκλοφορούν παντού χαμογελαστά και με μάτια που
λάμπουν, γι’ αυτά το πανηγύρι της νίκης δεν έχει τελειώσει, πιάνουν φιλίες με
τους στρατιώτες της KFOR, της δύναμης του ΝΑΤΟ που τηρεί την τάξη και φυλάει
τη ζωή όσων Σέρβων έχουν μείνει στο Κόσοβο και τις περιουσίες εκείνων που
αναγκάστηκαν να φύγουν. Είναι και τα αυτοκίνητα. Παλιά και κακοσυντηρημένα,
γεμίζουν τους δρόμους, τα περισσότερα χωρίς πινακίδες ­ ήταν γιουγκοσλαβικές
και οι Κοσοβάροι δεν έβρισκαν το λόγο να συνεχίσουν να ανέχονται το σύμβολο
μιας κρατικής εξουσίας που μισούν. Στις πινακίδες των δρόμων, κάθε σερβική
λέξη έχει σβηστεί με μαύρη μπογιά. Τα σερβικά και οι Σέρβοι περισσεύουν στο
Κόσοβο. Τριακόσιοι εβδομήντα Σέρβοι έχουν σκοτωθεί μετά την άφιξη της KFOR και
1.000 αγνοούνται, μας λέει ο Σέρβος Αρχιεπίσκοπος Κοσόβου Αρτέμιος. Σε 180.000
υπολογίζει αυτούς που εξαναγκάστηκαν να φύγουν για τη Σερβία. Μήπως τελικά η
μία καταστολή απλώς αντικαταστάθηκε από μία άλλη; «Η έξοδος των Σέρβων πρέπει
να αντιμετωπισθεί με ρεαλισμό, το εθνικό μίσος μεγάλωνε για χρόνια», λέει ο
Μπαρντίλ Μαχμούτι, πρώην εκπρόσωπος του UCK στην Ευρώπη και νυν υπουργός
Εξωτερικών στην κυβέρνηση του Χακίμ Θάτσι. «Πρέπει να δικασθούν πρώτα οι
εγκληματίες πολέμου, αλλιώς ο κόσμος θα θεωρεί εγκληματίες όλα τα μέλη της
σερβικής κοινότητας». Πράγματι, πώς να υπάρξει κάθαρση αν δεν υπάρξει τιμωρία,
αν οι ένοχοι για φόνους δεν δικαστούν και καταδικαστούν;

Μεταπολεμική Πρίστινα. Αυτοκίνητα χωρίς πινακίδες και θωρακισμένα της KFOR στους δρόμους μιας πόλης στην οποία οι Σέρβοι περισσεύουν

«Η δέσμευση της διεθνούς κοινότητας για ένα πολυεθνικό Κόσοβο δεν έχει
αλλάξει», υπογραμμίζουν σε όλους τους τόνους οι αξιωματούχοι της KFOR και της
UNMIK. Αλλά η πραγματικότητα είναι σκληρή. Στις 19 Οκτωβρίου, για παράδειγμα,
ορκίστηκαν οι πρώτοι 173 απόφοιτοι της Σχολής Αστυνομίας που δημιούργησε η
UNMIK. Η νέα δύναμη επρόκειτο να είναι ένα πολυεθνικό σώμα, αλλά από τους
αποφοίτους μόλις οκτώ είναι Σέρβοι ­ σε σύγκριση με τους 156 Αλβανούς, από
τους οποίους μισοί και περισσότεροι είναι πρώην μέλη του UCK. «Η συμβίωση με
τους Σέρβους στο ίδιο κράτος είναι αδύνατη», μας λέει ο Μπαρντίλ Μαχμούτι. Ο
Μπατόν Χατζίου, αρχισυντάκτης της εφημερίδας της Πρίστινα «Κόχα Ντιτόρε» και
από τους μετριοπαθείς Αλβανούς που εξοργίζουν τους σκληροπυρηνικούς του UCK,
υποστηρίζει ότι το πολυεθνικό Κόσοβο είναι «μια καλή ιδέα», αλλά «αδύνατη στην
πράξη», αφού «δεν υπάρχει οικονομική βάση για να μείνουν οι Σέρβοι στο
Κόσοβο». Στην Πρίστινα, υπολογίζεται ότι έχουν απομείνει 2.000 με 3.000 Σέρβοι
­ το ένα δέκατο όσων ζούσαν εδώ παλιότερα. «Δεν είχαμε προβλήματα μέχρι που
ήρθαν παραστρατιωτικοί από τη Σερβία και άρχισαν να σκοτώνουν Αλβανούς, το 95%
του κόσμου στην Πρίστινα είναι καλοί άνθρωποι», λέει ένας Σέρβος, το σπίτι του
οποίου φρουρούν νυχθημερόν Βρετανοί στρατιώτες. Αλλά οι Σέρβοι φοβούνται.
Φοβούνται αυτούς που ο Μπατόν Χατζίου αποκαλεί «όψιμους πατριώτες», νεαρούς
που έφτασαν από την Ελβετία και τη Γερμανία και είναι οι αυτουργοί των
εκτρόπων εναντίον των Σέρβων. Δηλαδή η στάση των άλλων Αλβανών διαφέρει
σημαντικά; Άραγε η «Κόχα Ντιτόρε» έχει Σέρβους δημοσιογράφους; «Ξέρετε, η
“Κ.Ντ.” είναι αλβανική εφημερίδα και κανένας Σέρβος δεν καταδέχτηκε ποτέ να
μάθει αλβανικά», απαντάει ο Χατζίου.

«Η συμφιλίωση θα απαιτήσει χρόνια»

Πέρα, όμως, από την εξιχνίαση των εγκλημάτων και την προστασία των Σέρβων, η
διεθνής κοινότητα έχει αναλάβει στο Κόσοβο την ευθύνη για την ανοικοδόμηση και
τη δημιουργία μιας πολιτικής διοίκησης και πολιτικών θεσμών αυτονομίας.
Ηλεκτροδότηση, υδροδότηση, σιδηρόδρομοι, υγειονομικό σύστημα, σύστημα
φορολογίας, εξασφάλιση στέγης σε όσους πρόσφυγες επιστρέφουν, δημιουργία
νοσοκομείων, ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, εξασφάλιση μισθών για δημοσίους
υπαλλήλους, βιβλίων για τα σχολεία: το έργο που η KFOR και η UNMIK καλούνται
να φέρουν εις πέρας είναι τιτάνιο. Ωστόσο, λέει ο Μπερνάρ Κουσνέρ, «είναι
ευκολότερο να ανοίξεις μια γέφυρα παρά να ανοίξεις μια καρδιά». Το δυσκολότερο
είναι η συμφιλίωση, η οποία «θα απαιτήσει πιθανώς χρόνια, αφού όταν ανοίγεις
ακόμη μαζικούς τάφους, δεν μπορείς να ανοίξεις και την καρδιά σου». «Τέσσερις
μήνες έχουν περάσει από την άφιξη της KFOR και οι διώξεις του λαού μας
συνεχίζονται», λέει ο Αρχιεπίσκοπος Αρτέμιος στην Γκρατσάνιτσα, έχοντας δίπλα
του τον πατέρα Σάββα, έναν από τους πιο φωτισμένους Σέρβους ιερωμένους.
Δέχεται ωστόσο ότι, χάρη στην παρουσία των στρατιωτών του ΝΑΤΟ, υπάρχουν ακόμη
100.000 Σέρβοι στο Κόσοβο και τα βάσανα τούς έχουν συσπειρώσει. Την περασμένη
εβδομάδα ο Αρχιεπίσκοπος, ο οποίος έχει επανειλημμένα καταφερθεί εναντίον του
Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και της πολιτικής των εθνικών εκκαθαρίσεων που εφάρμοζε
ο Σέρβος ηγέτης, προήδρευσε μιας Συνέλευσης των Σέρβων του Κοσόβου, η οποία
είναι πιθανό να μετεξελιχθεί σε πολιτικό εκπρόσωπό τους. Σύμφωνα με τον πατέρα
Σάββα, η λύση θα βρεθεί μόνον όταν υπάρξει στην επαρχία μια κυβέρνηση
διαφορετική από εκείνη του Θάτσι και όταν ο Μιλόσεβιτς φύγει από την εξουσία
στο Βελιγράδι. «Γιατί μόνο σε μια δημοκρατική Σερβία», υπογραμμίζει, «μπορεί
να υπάρξει θέση για ένα δημοκρατικό Κόσοβο».