ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1909

Το Κίνημα του 1909 είχε προαναγγελθεί και διαφημιστεί από τον Τύπο της
εποχής. Μέρες πριν οι εφημερίδες «Χρόνος», «Σκριπτ», «Ακρόπολις» και άλλες
έγραφαν για την κίνηση των αξιωματικών του Στρατού και του Στόλου, που είχαν
σκοπό να υποβάλουν υπόμνημα στην κυβέρνηση Ράλλη με τα αιτήματά τους. Είχε
προαναγγελθεί, γιατί ήταν αναμενόμενο: η προσδοκία ενός λαού που είχε
ταπεινωθεί από την ήττα και τη χρεοκοπία του 1897, την απουσία δικαιοσύνης και
δημόσιας διοίκησης, τη διάλυση του Στρατού από την ανάμειξη του διαδόχου και
των πριγκίπων. Την ανάγκη για αναγέννηση της χώρας την είχαν εκφράσει θετικά
τα Κινήματα των δημοτικιστών, των κοινωνιολόγων και των «Ιαπώνων» πολιτικών
και αρνητικά πολλά άλλα μικροκινήματα. Γι’ αυτό κι από στάση του Στρατού με
σχεδόν συνδικαλιστικά αιτήματα μεταμορφώθηκε σε «επανάσταση», κάτω από την
πίεση των διανοουμένων και του λαού. Όργανο γι’ αυτή την αλλαγή απετέλεσε μία
φράξια αξιωματικών οργανωμένων στον Στρατιωτικό Σύνδεσμο.

Στις 4 Ιουλίου είχει δημοσιευθεί ήδη η είδηση για τις σύσκεψη 181 αξιωματικών
της 25ης Ιουνίου στο σπίτι του υπολοχαγού Πεζικού Χρ. Χατζημιχάλη. Η
κυβέρνηση, μάλιστα, που είχε πληροφορηθεί τα σχετικά, είχε στείλει στη σύσκεψη
τον φρούραρχο Αθηνών συνταγματάρχη Μηχανικού Ν. Σχίνα με εντολή να την
ματαιώσει, αλλά ο φρούραρχος έφυγε άπρακτος από τη σύσκεψη.

Στις αρχές Αυγούστου οι ειδήσεις για το Κίνημα είχαν αρχίσει να πυκνώνουν στις εφημερίδες.

Ο «Χρόνος», που απηχούσε τις απόψεις του Στρατιωτικού Συνδέσμου, στις 8
Αυγούστου πρόβαλε την επιθυμία των αξιωματικών να συγκληθεί η Βουλή σε
συνεδρία, για να εφαρμόσει

πρόγραμμα στρατιωτικών μεταρρυθμίσεων, που θα υπαγόρευε ο Σύνδεσμος. Το
πρόγραμμα, μεταξύ άλλων, περιελαμβάνε και την απαίτηση να απομακρυνθούν οι
πρίγκιπες από τις ηγετικές τους θέσεις στον Στρατό και το Ναυτικό. Η
«Ακρόπολις», που τις προηγούμενες ημέρες προσπαθούσε να διασκεδάσει τις
πληροφορίες για βίαιο Κίνημα του Στρατού, έγραφε στις 12 Αυγούστου κάτω από
τον μόνιμο υπέρτιτλο «Το Κίνημα»: ­ «Στρατός και Στόλος κατά της πρωτευούσης»,
«Τι απειλούν κατά των καθεστώτων οι οργανωταί του» και επεξηγούσε: «Ως λέγουν
οι ίδιοι, είναι αποφασισμένοι να μετέλθουν εσχάτην βίαν, αν τα αιτήματα αυτών
απορριφθούν υπό της Κυβερνήσεως».

Οι συλλήψεις αξιωματικών

Το πρωτοσέλιδο της «Ακροπόλεως» τη Δευτέρα 17 Αυγούστου του 1909

Το «Σκριπτ» στις 13 Αυγούστου δημοσιεύει, μεταξύ άλλων, την είδηση ότι ο
πρωθυπουργός Δ. Ράλλης αγόρασε όπλα, για να οργανώσει συλλαλητήριο όπως «εξ
εφόδου καταλάβει την αρχήν»!

Ο Ράλλης, πάντως, δίνει εντολή να συλληφθούν ορισμένοι από τους αξιωματικούς
του Στρατιωτικού Συνδέσμου, αλλά καταφέρνει μόνο να συλληφθούν ένας ίλαρχος
και ένας λοχαγός. Επειδή, όμως, πιστεύει ότι οι αξιωματικοί της Αστυνομίας
ενέχονται στο Κίνημα, παύει τον διευθυντή της Αστυνομίας Δαμηλάτο.

Η «Ακρόπολις» της 14ης Αυγούστου μαζί με όλες αυτές τις ειδήσεις δημοσιεύει
για κεντρικό θέμα, στην πρώτη σελίδα, έρευνα για τις απόψεις της κοινής γνώμης
με τίτλο «Πώς κρίνει τους αξιωματικούς ο εμπορικός κόσμος», και υπότιτλο: «Η
Αγορά των Αθηνών ενεκρώθη. ­ Σταμάτημα κάθε εργασίας».

Στην έρευνα αυτή πρώτος απαντά ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Κ.
Έρλιν, που σημείωνει τα εξής:

«Το Κίνημα των αξιωματικών θα ήτο αυτόχρημα αναρχικόν και καταδικαστέον, αν η
Πολιτεία διηύθηνε τα κοινά εφαρμόζουσα ουχί φαινομενικώς τους όρους του
Συντάγματος αλλά μετ’… ειλικρινείας. Τώρα είνε ένα Κίνημα επιβαλλόμενον υπό
των περιστάσεων. Απορώ όμως διατί ομοθυμαδόν ο λαός δεν υποστήριξε την
ανορθωτικήν αυτήν στάσιν των αξιωματικών του Στρατού μας ευθύς εξ αρχής…

… Το λυπηρόν, όμως, είνε εις την περίστασιν αυτήν, ότι οι αξιωματικοί,
προκειμένου περί ανορθώσεως, φροντίζουν μόνο διά τον κλάδον των…

«Άνευ δισταγμού»

Εγώ θα ήθελον το Κίνημά των ν’ απέβλεπεν εις ευρύτερους ορίζοντας μέλλοντος
και αποκατάστεως ολοκλήρου του Κράτους. Τότε ο αγών των θα ήτο ευγενέστερος
και θα επιδοκιμάζετο γενικώς υφ’ όλων άνευ τινός δισταγμού». Πάντως, σε άλλη
έρευνα της ίδιας εφημερίδας οι απαντήσεις όσων ερωτήθηκαν ήταν επικεντρωμένες
γύρω από την άποψη «ό,τι έχει να γίνη, μια ώρα αρχήτερα».

Η προσπάθεια σύλληψης των αξιωματικών και η αδημονία του λαού: να γίνει κάτι
επιτέλους και γρήγορα έβαλαν μπροστά τον μηχανισμό του Κινήματος στις 2 το
πρωί, ανήμερα της Παναγίας.

Η «Ακρόπολις», τη Δευτέρα 17 Αυγούστου, κυκλοφόρησε με οκτάστηλο τίτλο «Η
επανάστασις» όπου περιγράφει το Κίνημα στο Γουδί:

«Από της ογδόης εσπερινής της προχθές Παρασκευής η Πρωτεύουσα της Ελλάδος
ευρίσκετο εν επαναστάσει.

Η αποπομπή των αξιωματικών υπό του τέως πρωθυπουργού κ. Ράλλη, έθεσε πυρ εις
την βόμβαν ήτις εξερράγη με πάταγον…

Οι αξιωματικοί συνελθόντες αμέσως εις μυστικήν σύσκεψιν, απεφάσισαν το Κίνημα.
Η απόφασις ελήφθη εν άκρα μυστικότητα, τούτο όμως δεν ημπόδισε να το μάθουν
όλαι αι ξαγρυπνούσαι Αθήναι. Πρώτον η ειδήσις διέδραμεν τα κέντρα και τα θέατρα.

­ Το Κίνημα εκρήγνυται εις τας δύο το πρωί».

Ο Στρατός συγκεντρώθηκε στο Γουδί, ενώ λίγο πριν την ηγεσία του είχε αναλάβει
ο μετριοπαθής συνταγματάρχης Πυροβολικού Ν. Ζορμπάς.

Μετά την έκρηξη του Κινήματος, οι επαναστάστες είδαν ότι εξέφραζαν κάτι
περισσότερο από «συντεχνιακά» αιτήματα. Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος έβαλε
σε δίλημμα την ηγεσία του Συνδέσμου: να προχωρήσουν σε επανάσταση και
στρατιωτική εξουσία ή να ζητήσουν μεταρρυθμίσεις; Προτίμησαν το δεύτερο. Έτσι
σχηματίστηκε η κυβέρνηση Κυριακούλη Μαυρομιχάλη.

Συλλαλητήριο

Το Κίνημα του 1909 νομιμοποιήθηκε και τελείωσε ένα μήνα αργότερα, με το
συλλαλητήριο της 14ης Σεπτεμβρίου, για να υποστηριχθούν οι στόχοι της επανάστασης.

Από το Πεδίον του Άρεως έγινε πορεία προς την Πλατεία Συντάγματος, όπου στο
συγκεντρωμένο πλήθος μίλησε ο… βασιλιάς Γεώργιος Α’!

Ο «Χρόνος» στις 15 Σεπτεμβρίου έδινε την παρακάτω περιγραφή του Συλλαλητηρίου
του λαού που οργάνωσε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος και οι συντεχνίες:

«Πλέον των εβδομήκοντα χιλιάδων πολιτών πάσης τάξεως και πάσης ηλικίας
συνεκεντρώθησαν από της 2ας μεταμεσημβρινής εις τον ευρύτατον χώρον του
Πολυγώνου, όταν δε εξεκίνησαν εκχυθέντες εις την οδόν Πατησίων με τας
Συντεχνίας και τα Σωματεία επί κεφαλής, φέροντα τα λάβαρά των, παρουσίασαν
θέαμα, το οποίον ουδέποτε άλλοτε είχε αντικρύσει η πόλις. Προ της εκκινήσεως
εκ του Πεδίου του Άρεως ο Πρόεδρος των Συντεχνιών Παπαφώτης ανήλθεν επί του
βάθρου της στήλης των Ιερολοχιτών και εν μέσω απολύτου σιγής ανέγνωσε το
ψήφισμα του συλλαλητηρίου, διά του οποίου, αφού ενεκρίνετο η εξέγερσις του
Στρατού και του Στόλου, συνιστάτο εις την Κυβέρνησιν, όπως υποβάλη τάχιστα εις
την Βουλήν σύστημα νομοθεσίας καταδικάζον την συναλλαγήν και μέλλον να οδηγήση
εις την ανόρθωσιν της διοικήσεως».

Τα αιτήματα των αξιωματικών

Το υπόμνημα που υπέβαλε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος δεν ήταν μεγάλο. Μόλις 4
σελίδες και το δημοσίευσε η «Ακρόπολις».

Στην εισαγωγή «ομιλεί περί της κακοδαιμονίας και της δυστυχίας της χώρας, περί
της καταρρακώσεως της Δικαιοσύνης, περί ανυπαρξίας της Δημοσίου Ασφαλείας,
συνιστά την ανόρθωσιν της θρησκείας και της καλλιέργειας του θρησκευτικού αισθήματος…».

* Πρώτο αίτημα είναι η σύγκληση της Βουλής, «η οποία θα ψηφίση νομοθετήματα,
διά των οποίων θα προέλθει οικονομία 25 εκατομμύρια.

Διά των χρημάτων αυτών θα δημιουργηθή μέχρι τον Μάρτιον στρατός και στόλος
αξιόμαχος υπερβαίνων τους 100.000 άνδρας.

Αι οικονομίαι θα προέλθουν από καταργήσεις βασιλικών θαλαμηγών και βασιλικών
επιχορηγήσεων, σπατάλην δηλαδή χρημάτων περί επιδιορθώσεως βασιλικών ανακτόρων
και λοιπών τοιούτων, διά καταργήσεως ορισμένων θέσεων αι οποίαι είναι μόνον
και μόνον διά να εξοδεύωνται χρήματα…».

* Ζητά και την «σύγκλησιν των απαλλαγέντων» και την εκγύμνασή τους, «ώστε
εντός ολίγου καιρού να είναι στρατιώται τέλειοι. Την δύναμην αυτών των
απαλλαγέντων την αναβιβάζουν εις 35.000 άνδρας».

* «Διά του στόλου προτείνει την κατασκευήν ενός ακόμη θωρηκτού, τελειοτάτου
συστήματος, και οκτώ αντιτορπιλικών».

* «Ζητούν κατόπιν όπως η Χωροφυλακή γίνη μάχιμον σώμα, το οποίον εν καιρώ
πολέμου θα δύναται να παρατάξη 8.000 άνδρας».

Τέλος, μεταξύ άλλων, ζητούν ο διάδοχος και οι πρίγκιπες να μην ανακατεύονται
με τον Στρατό.