ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1908

Το 1908, ενώ δύει από την πολιτική σκηνή της χώρας η ομάδα των «Ιαπώνων»
(Στέφανος Δραγούμης, Δημήτριος Γούναρης, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, Χαράλαμπος
Βοζίκης, Εμμανουήλ Ρέπουλης, Ανδρέας Παναγιωτόπουλος και Απόστολος
Αλεξανδρής), στην οποία προς στιγμήν εστράφησαν τα βλέμματα όσων ποθούσαν τον
εκσυγχρονισμό της χώρας, στον προμαχώνα του Δημοτικισμού, το περιοδικό
«Νουμάς», κορυφώνεται η συζήτηση της «ανήσυχης γενιάς» του 1880 πάνω στα
«καινά δαιμόνια» που έμπασε στη χώρα ο Γεώργιος Σκληρός με το βιβλιαράκι «Το
Κοινωνικό μας Ζήτημα».Είναι η πρώτη απόπειρα εισαγωγής στην ερμηνεία των
κοινωνικών και οικονομικών νεοελληνικών γεγονότων του Διαλεκτικού υλισμού, του
Μαρξισμού.Η αφρόκρεμα της ελληνικής σκέψης επί δύο χρόνια (1907-1909)
κονταροχτυπιέται στις σελίδες του «Νουμά». Υπερμαχεί ή «αφορίζει» τις απόψεις
του Σκληρού. Όλοι, όμως, προαισθάνονται την επίδραση, που μέλλει να έχουν
αυτές οι απόψεις στη Νεοελληνική Κοινωνία.

Ο καθηγητής Νικόλαος Βέης θεωρεί τον Σκληρό ως «τον πρώτον εις την κοινωνικήν
και πολιτικήν Ιστορίαν μας, ο οποίος επιχείρησε να ανατάμη επιστημονικώς την
κατάστασιν της χώρας από ιστορικοϋλιστικής σκοπιάς, ως και τον πρώτον
διατυπώσαντα ιστορικάς κρίσεις περί των εν Ελλάδι κοινωνικών δυνάμεων».

Ο παιδαγωγός Αλέξανδρος Δελμούζος παροτρύνει «διαβάστε τον και θα σας αναγκάση
ή να τον παραδεχθήτε ή να τον πολεμήσετε».

Το βιβλιαράκι (σχήμα 8, σελ. 64) του Γεωργίου Σκληρού που τάραξε τα «λιμνάζοντα ύδατα» της Ελλάδας της Μελάνας, της γνωστής και ως Ψωροκώσταινας

Ο Ν. Γιαννιός σημειώνει «στα βιβλία του Σκληρού βλέπουμε την πρώτη αληθινή,
ρεαλιστική ιστορία του ελληνικού Έθνους και στον Σκληρό τον οδηγό προς μία νέα
Ελλάδα, συγχρονισμένη με την άλλη πολιτισμένη ανθρωπότητα».

Ακόμη και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος, ο «από Τραπεζούντος», συντοπίτης
και συσπουδαστής του Γ. Σκληρού στη Γερμανία, γράφει:

­ «Ήτο ο Σκληρός ισχυρά φυσιογνωμία και δεινός συζητητής» και προσθέτει:
«ομιλούμεν περί του Γ. Σκληρού, ο οποίος δυστυχώς φθίνει εις Κάιρον. Κρίμα εις
το Έθνος το οποίο θα απολέσει ένα Νεοέλληνα δημιουργόν…».

Αυτή είναι η μία κατηγορία. Για άλλους ­ όπως ο Ίων Δραγούμης, ο Δ.
Ζαχαριάδης, ο Μάρκος Τσιριμώκος, ο Πέτρος Βλαστός ­ η αξία του έργου του
Σκληρού είναι μικρότερη.

Η εφημερίδα του Δημήτριου Π. Ταγκόπουλου

Το Κίνημα του «Νουμά» («εφημερίδα πολιτική, φιλολογική και κοινωνική»), στη
διάρκεια της συζήτησης για τις εικονοκλαστικές θέσεις του Γ. Σκληρού, δέχεται
ένα σκληρό μάθημα αυτογνωσίας. Μερικοί από τους στυλοβάτες του Δημοτικισμού
«δεν διστάζουν να στρέψουν τον Ψυχαρισμό, ακόμη και χωρίς τον Ψυχάρη (που ήταν
για τον Δημοτικισμό ό,τι ο Marx για τον σοσιαλισμό) εναντίον της συνολικής
πολιτικής του Βενιζέλου, για να εξασφαλίσουν ένα έτσι ορατό πεδίο
διαφοροποίησης στους σοσιαλιστές…».

Είναι χαρακτηριστική η στάση του Κώστα Παρορίτη, που δεν διστάζει να
αναγγείλει στον Ψυχάρη ότι «οι δρόμοι τους χωρίζουν, εφόσον ο δημοτικισμός
αποτελεί ένα μεγάλο μέρος του “μεγάλου απελευθερωτικού αγώνα” και η καθιέρωση
της λαϊκής γλώσσας θα επιτευχθεί με την κατάκτηση της εξουσίας από τους
“εργάτες και τους χωρικούς”…».

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΛΗΡΟΣ

_*Αλλ’ οι δημοτικισταί δεν θέλουν να είναι κοινωνιολόγοι, επιθυμούν
να μείνουν γλωσσολόγοι. Νομίζουν ότι με τας συζητήσεις, τα ποιήματα και τις
ρομάντζες ημπορούν να φέρουν κοινωνικάς μεταβολάς. Αντί να κυττάζουν τας
κατωτέρας τάξεις, τους φυσικούς των συμμάχους, προσπαθούν να καταπείσουν τας
ανωτέρας τάξεις, αι οποίαι ως εκ της ψυχολογίας των δεν έχουν καμίαν ανάγκην
και συμφέρον να “εκχυδαϊστούν”…_*.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

*Η μερίδα του ρωμέικου έθνους που έχει αγκαλιάσει τη δημοτική γλώσσα κι
αγωνίζεται για το μόρφωμά της και την επικράτησή της, είχε ώς το στερνό την
πίστη πως μόνο αίτιο της στασιμότητας της ρωμέικης ζωής είναι η ψεύτικη
γλώσσα, η καθαρέβουσα, που εμποδίζει τόσο στο σκολιό όσο και σε ολάκερη την
κοινωνική ζωή τη φυσική ανάπτυξη του πνεύματος. Πρώτος ο συγγραφάς του
Κοινωνικού μας Ζητήματος διατύπωσε τη γνώμη πως η ψεύτικη γλώσσα
δεν είναι το καθαυτό αίτιο της στασιμότητας, δεν είναι η αφορμή της
“συγχυσμένης ψυχολογίας” της ρωμέικης κοινωνίας, μα μόνο “ένα σύμπτωμα, ένα
μέρος ολόκληρου ιστορικού οικοδομήματος, που είναι η κεντρική αιτία και πηγή
του κακού”_*.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ

_*Στις στήλες του Νουμά δω και δυο τρεις μήνες άνοιξε πλατιά
συζήτηση για το σοσιαλιστικό ζήτημα. Σοσιαλιστάδες δικοί μας, ο Γ. Σκληρός, ο
Πέτρος Βασιλικός, ο Ζαβιτζιάνος, ο Ντέλος και ο Γιαννιός, ζώντας στην Ευρώπη
και μελετώντας από σιμά τη μεγάλη σοσιαλιστική κίνηση, όχι μοναχά στα βιβλία
μα και στη ζωή, μας φωνάξανε πως όλ’ οι αναμορφωτικοί και στη γλώσσα και στις
ιδέες πρέπει να γίνουμε σοσιαλιστάδες για να μπορέσουμε να χτυπήσουμε
αποτελεσματικά τη ρουτίνα. Άλλοι δικοί μας, φωτισμένα μυαλά κι αυτοί και ψυχές
φιλελεύτερες, τους αντείπανε, ακολουθώντας τη σωστή ιδέα πως εμείς οι Ρωμιοί
σαν Κράτος ακόμα άφτειαστο και σαν Έθνος χιλιοσκορπισμένο έχουμε ανάγκη από
Εθνισμό πρώτα κι αρχής, κι ο Σοσιαλισμός για την ώρα είναι για μας επικίντυνη πολυτέλεια.

Ο αγώνας ξακολουθάει στο Νουμά και φαίνεται πως θα ξακολουθήσει για
καιρό ακόμα, γιατί κι από τις δυο μεριές κατεβήκανε στον αγώνα πολεμιστάδες με
γερές αρματωσιές. Η δική μου η γνώμη είναι πως μεγάλο κέρδος θα βγει απ’ αυτόν
τον αγώνα. Σοσιαλίστες και νατσιοναλίστες θα δώσουνε στο τέλος τα χέρια κ’
έτσι σιγά σιγά θα γεννηθεί στην πατρίδα μας ένας καινούργιος σοσιαλισμός που
να ταιριάζει και με την ψυχή μας και με τη ζωή μας, και με το κλίμα μας, ακόμα
και με τα όνειρά μας τα εθνικά, ένα είδος να πούμε Ρωμαίικος σοσιαλισμός _*.

ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

*Ο κοινωνισμός ή σοσιαλισμός είνια η λαική έκφραση μερικών κοινωνικών
θεωριών. Γεννήθηκε από τις ανάγκες και τα αισθήματα των εργατικών, που
γυρεύνουν να καλλιτερέψουν την τύχη τους, να δουλεύουν δηλαδή λιγώτερο, να
κερδίζουν περισσότερο και να γλεντούν και να ξεκουράζουνται όσο μπορούν
περισσότερο ­ γιατί είναι αλλήθεια κατακουρασμένοι άνθρωποι. Αλλά για τί το
ιδανικό των εργατών να γίνει όλων των ανθρώπων ιδανικό, αυτό δεν το νοιώθω. Ο
σοσιαλισμός γίνηκε έπειτα θεωρία στα κεφάλια των θεωρητικών, μελετήθηκε από
τους κοινωνιολόγους που το έβαλαν στη θέση του (τον ταξινόμησαν), κατάντησε
ουτοπία (δηλαδή εταφυσικό φαινόμενο) σε μερικά άλλα κεφάλια που τόνε γενίκεψαν
υπερβολικά, και αρματωμένος σαν τον αστακό με τα θεωρητικά επιχειρήματα,
κατέβηκε σαν ουρανοκατέβατος πάλι σε μιά τάξη του λαού, στην εργατική τάξη,
και την ξεσήκωσε. Γιατί είναι συμπαθητική θεωρία, κολακεύει στην ελπίδα της
ευτυχίας (=ησυχίας;).

Με κατηγορεί ο κ. Σκληρός πως έχω «αφηρημένς ψύχωσες». Ισως, μα δεν είναι
λιγώτερο ευγενικές από μιάν άλλη επίσης «αφηρημένη ψύχωση» που ξέρω, το
θεωρικό σοσιαλισμό. Γιατί, καθώς είπα, και ο σοσιαλισμός από αίσθημα
μεταμορφώνεται και γίνεται θεωρία, ιδανικό, ψύχωση και ουτοπία όπως κάθε άλλο
ανθρώπινο αίσθημα όσο και αν προέρχεται από συγκεκριμένους λόγους _*.