ΔΡΟΜΟΙ

Η τρέλα…

… δεν υπάρχει. Είναι απλώς ένας ακραίος τρόπος ζωής. Είναι η άλλη αλήθεια.
Το «αλλιώτικο», εκείνο που δεν χωράει σε μια κοινωνία που είναι βασισμένη πάνω
στην «ταυτότητα». Στην πραγματικότητα, κανείς δεν είναι απολύτως τρελός και
κανείς δεν είναι απολύτως φυσιολογικός. Έτσι, το μόνο που απομένει είναι το
ερώτημα: πώς γίνεται κανείς τρελός (ή φυσιολογικός);

Το τελευταίο…

… μυθιστόρημα του Πάουλο Κοέλιο βγήκε πρόσφατα στα βιβλιοπωλεία: «Η Βερόνικα
αποφασίζει να πεθάνει». Είναι η ιστορία μιας νέας που, ύστερα από μια απόπειρα
αυτοκτονίας, ξυπνάει μέσα στους τέσσερις τοίχους ενός φρενοκομείου. Μέσα από
τον μύθο, ο Βραζιλιάνος συγγραφέας δίνει τη δική του εμπειρία από τα
«στρατόπεδα συγκέντρωσης» της ψυχής, όπου είχε περάσει κάμποσα χρόνια από τη
ζωή του. Ευτυχώς, ύστερα από τους δημοκρατικούς ψυχιάτρους του Μπαζάλια, η
σύγχρονη κοινωνία αποφεύγει ολοένα και περισσότερο να κλείνει την ψυχή σε
συρματόπλεγμα. «Δεν μπορεί κανείς να θεραπεύσει τη ζωή», είχε πει ο Αντονέν
Αρτώ. Γιατί η ζωή είναι μια περιπέτεια που δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίσει σε
αυτήν ούτε το φυσιολογικό ούτε το παθολογικό παρά μονάχα για λόγους
ταξινόμησης. Σε αυτήν την περιπέτεια, για τον Αργεντινό ψυχίατρο Σαλομόν
Ρέσνικ, η ψύχωση είναι μετεμψύχωση. Το σώμα είναι εδώ, μα η ψυχή αλλού,
διάσπαρτη, πλανόβια. Ο κόσμος του «τρελού» είναι από πέτρα, από ξύλο, από
ατσάλι, από υλικό ανθεκτικό στο συναίσθημα που απειλεί να τον τσακίσει.

Πέτρινος…

… είναι και ο κόσμος του φρενοκομείου. Και ο τελικός του σκοπός; Να
συμβιβαστεί ο «τρελός» με την πραγματικότητα. Να αφαιρεθεί από μέσα του με τη
βία ο σπόρος του κακού. Να γίνει «ευτυχισμένος» με μια «ευτυχία» καθορισμένη
από τους «άλλους». Αν σε κάτι κάνει καλό το φρενοκομείο, είναι σε αυτό: όσο
νιώθει κανείς την απειλή του, τόσο θέλει να ξεφύγει, να ζήσει. Θέλοντας να
ζήσει, είχε ερωτευτεί κάποτε στο φρενοκομείο που την είχαν κλείσει η Άλντα
Μερίνι, που παρουσιάζει το νέο βιβλίο του Κοέλιο στη «Ρεπούμπλικα». Μα δεν
έπρεπε. Γιατί η κοινωνία των φρενοκομείων, από έναν τρελό δεν περιμένει να
γεννηθεί παρά μονάχα άλλος ένας τρελός.

… θέλει και η Βερόνικα. Δεν είναι τυχαίο που ο Κοέλιο (φωτό) αποφασίζει να
την κάνει καλλιτέχνη. Γιατί για τα κατασταλτικά καθεστώτα, οι καλλιτέχνες ήταν
πάντα ανατρεπτικοί, πάντα επικίνδυνοι για την κοινωνία. Το ότι η Βερόνικα
είναι γυναίκα επιβαρύνει την κατάσταση. Ένας ακόμη λόγος για να της αξίζει η
ετικέτα της «τρελής». Μερικές παθολογίες έχουν δώσει μεγάλα έργα, τόσο ηθικά
όσο και λογοτεχνικά. Όχι όλες. Ανάλογα με την ευφυία. Και ανάλογα με το πόσο
ήταν ελεύθερος ο «ασθενής». Μα καθένας μπορεί να είναι ευφυής. Η ευφυία
βρίσκεται εκτός κουλτούρας. Και σίγουρα η ευφυία δεν αναβλύζει μέσα από τα
φρενοκομεία. Το αντίθετο. Τα φρενοκομεία αποβλακώνουν. Γεννιέται κανείς
ευφυής, μα ηλίθιος μονάχα γίνεται. Αυτή είναι η ιδεολογία του φρενοκομείου.