Στα φροντιστήρια η Ελλάδα αναστενάζει…

Η 18άχρονη Ιωάννα Χαλατσά, μαθήτρια του 19,2 στο Λύκειο, έδωσε πέρυσι
εξετάσεις με το παλιό σύστημα (Δέσμες) και πέρασε στο ΤΕΙ Ιατρικών Εργαστηρίων
Λάρισας. Αντί να πάει στη Λάρισα, βγαίνει από το σπίτι της στην Αργυρούπολη
για να μπει ξανά, αν και απόφοιτη, στο… συνοικιακό φροντιστήριο όπου περνάει
11-12 ώρες κάθε εβδομάδα!

Για πολλά παιδιά θα ήταν επιτυχία να περάσουν σε ΤΕΙ. Για την Ιωάννα ήταν
κακοτυχία. Ο κύριος λόγος, ότι η 5αμελής οικογένειά της αδυνατεί να
αντεπεξέλθει στα έξοδα της φοιτητικής μετανάστευσης. Τα υπολόγισαν σε
200-250.000 δρχ. το μήνα. Αλλά η οικογένεια Χαλατσά έχει ακόμα δυο παιδιά στο
δημόσιο Λύκειο. Και πληρώνει ήδη σχεδόν το 1/3 του εισοδήματός της μόνο για
εκπαιδευτικές ανάγκες, δηλαδή 3,7 εκατ. το χρόνο για τρία παιδία. Χώρια το
νοίκι τους -240.000 το μήνα. Η οικογένεια Χαλατσά βιώνει στο πετσί της αυτό
που είχε επισημάνει προ καιρού και ο υφυπουργός Οικονομικών κ. Ν.
Χριστοδουλάκης. Την Παιδεία την πληρώνουμε… διπλή. Συναθροίζοντας δημόσιες
και ιδιωτικές δαπάνες, η Ελλάδα ξοδεύει πόσο που προσεγγίζει το 15% του
προϋπολογισμού για την εκπαίδευση -6,5% του ΑΕΠ ­ και βρίσκεται πάνω από τον
ευρωπαϊκο μέσο όρο! Το κράτος δαπανά εφέτος 1,1 τρισεκατομμύριο δραχμές και οι
πολίτες του αλλά 875 δισ. δραχμές (πάνω από 1 τρισ. μαζί με δαπάνες που δεν
μπορούν να υπολογιστούν). Είναι χαρακτηριστικό, ότι οι 10 μεγαλύτερες
εταιρείες ­ από άποψη τζίρου ­ στην ιδιωτική εκπαίδευση, είχαν το 1998 μόνο
αυτές, έσοδα 21 δισ. δραχμών. Δηλαδή ο αγώνας του…«15% για την Παιδεία» έχει
πια δικαιωθεί, μόνο που ενώ ξοδεύουμε σαν Ελβετοί, σπουδάζουμε σαν… Έλληνες.
Γιατι τελικά, η δωρεάν Παιδεία είναι κατά το ήμισυ δωρεάν. Η Ιωάννα, λοιπόν,
ήταν δίπλα άτυχη. Ούτε της αρέσει εκεί που πέρασε, ούτε μπορεί να πάει. Θα
ξαναδώσει για την Ιατρική Αθήνας. Ενω είχε υψηλότατο βαθμό και ήταν καλά
διαβασμένη, τις ημέρες των εξετάσεων είχε άγχος, ξενύχτησε διαβάζοντας και δεν
απέδωσε όσο μπορούσε. «Αν είχα εξεταστεί με το νέο σύστημα, δεν θα είχε τόσο
μεγάλη σημασία η αποτυχία σε ένα μάθημα, αφού στην εισαγωγή δεν μετράνε πια
τέσσερα αλλά δεκατέσσερα μαθήματα. Μπορει να μοιάζει δυσκολότερο, όμως η
πιθανή αποτυχία σε ένα-δύο, περιορίζεται από την επιτυχία στα άλλα».

Έτσι η οικογένειά της θα πληρώσει εφέτος κάπου 1 εκατ. στο φροντιστήριο (με το
παλιό σύστημα, άρα μόνο για 4 μαθήματα), τα βοηθήματα και τα διάφορα
χρειαζούμενα ώστε να της δώσει άλλη μια ευκαιρία. Τα φροντιστήρια απορροφούν
ένα μεγάλο μέρος από το εισόδημα των οικογενειών. Σύμφωνα με τον γραμματέα της
Ομοσπονδίας Εκπαιδευτικών- Φροντιστών Ελλάδας κ.Ι. Τσαρπαλή, τα 5.000
φροντιστήρια Μεσης Εκπαιδευσης συγκεντρώνουν περίπου 250.000 μαθητές. Δίδακτρα
και ώρες φοίτησης έχουν αυξηθεί με την εφαρμογή της μεταρρύθμισης, επειδή τα
εξεταζόμενα μαθήματα αυξήθηκαν σε επτά. Έτσι τα φροντιστήρια απορροφούν πλέον
14-18 ώρες την εβδομάδα (αντί 9-13 πριν) από το χρόνο των μαθητών. Δυο από
αυτούς, είναι και τα αδέλφια της Ιωάννας. Ο 17χρονος Βασίλης, μαθητής στη Γ’
Λυκειου και ο 15αχρονος Γιώργος, της Α’ Λυκείου. Μονο το φροντιστήριο του
Βασίλη σε 14 μαθήματα, κοστίζει 900.000 δρχ. στην οικογένεια. Πέρυσι ο Βασίλης
βίωσε για τα καλά την πρώτη εφαρμογή της μεταρρύθμισης. Μέσα στις καταλήψεις.
Ο ίδιος δεν συμφωνούσε, γιατί προέβλεπε ότι δε θα ‘βγαιναν σε καλό. Όμως, «δεν
ήταν λίγοι οι καθηγητές που παρότρυναν για καταλήψεις! Εμεις βέβαια πηγαίναμε
στο φροντιστήριο το απόγευμα, αλλά όσο να ‘ναι βγήκαμε από το ρυθμό μας και το
αποτέλεσμα φάνηκε στις εξετάσεις. Ελπίζω μόνο εφέτος να μην μπλέξουμε πάλι με
αυτά, γιατί πέρυσι δεν κατάφερα να συγκεντρωθώ κι έβγαλα βαθμό μόνο 15…»
λέει. Για τον Βασιλη λοιπόν, δεν είναι πρόβλημα η μεταρρύθμιση αλλά η εφαρμογή
της. Ο Γιωργος πάλι δεν έχει ακόμα σχηματίσει γνώμη. Όμως, ενώ θεωρητικά έχει
άλλον ένα χρόνο «ξεγνοιασιάς», πηγαίνει ήδη στο φροντιστήριο (700.000 δρχ. το
χρόνο). Γιατι «πως αλλιώς να προετοιμαστείς για τη μάχη της Β’ Λυκείου;».

Οικογένεια Χαλατσά: Τρία παιδιά και 3,7 εκατ. έξοδα εφέτος για τα φροντιστήρια, τις ξένες γλώσσες, τα σχολικά, τα βιβλία, τη μουσική. Τόσο τους κοστίζει η δημόσια δωρεάν παιδεία. «Χτίσαμε το μικρό εξοχικό μας και οι 5 μαζί, με τα ίδια τα χέρια μας, γιατί δεν είχαμε χρήματα…», λέει ο πατέρας Γιάννης Χαλατσάς

«Εγω προσπάθησα πέρυσι να παρακολουθήσω την περίφημη ενισχυτική, αλλά αυτή
είναι για μαθητές που προσπαθούν απλά να περάσουν την τάξη και όχι για καλούς
που θέλουν να γίνουν καλύτεροι για να μπουν στα ΑΕΙ» λέει ο αδελφός του. Και ο
πατέρας τους Γιάννης Χαλατσάς, συμπληρώνει: «Απορώ γιατί δεν την αναθέτουν στα
φροντιστήρια, αν θέλουν πράγματι να ανακουφίσουν τις οικογένειες…». Πέρυσι
τέτοια εποχή είχε παρατηρηθεί αύξηση-ρεκόρ των εγγραφών (20-30%) στα
φροντιστήρια, ακόμα και από αριστούχους! Εφέτος όμως κατά τον κ. Τσαρπαλή
εμφανίζεται μικρή μείωση. Οι γονείς, πάντως, πληρώνουν περίπου 25-30.000 δρχ.
το μήνα για μαθητή Γυμνασιου και 45-80.000 για μαθητή Λυκειου. Η ετήσια «πίτα»
είναι περίπου… 200 δισ. δραχμές για την «παράλληλη παιδεία». Ποσο μεγαλύτερο
από κάθε άλλη εκπαιδευτική δαπάνη, με εξαίρεση ίσως τον τζίρο από τα ιδιαίτερα
μαθήματα. Κατα την εκτίμηση των φροντιστών είναι διπλάσιος (400 δισ. το
χρόνο!) όμως δεν υπάρχει ασφαλής μέθοδος μέτρησης. Προσθέστε σε αυτά τα έξοδα
σε ξένες γλώσσες, λυσάρια, γυμναστήρια, ωδεία, κολυμβητήρια, κλπ. και η
συνολική ιδιωτική δαπάνη μόνο για Πρωτοβαθμια και Δευτεροβαθμια εκπαίδευση,
υπερβαίνει τα 550 δισ. δραχμές το χρόνο…

Μόνο για τα αγγλικά θα πληρώσουν 450.000 δραχμές

Στα δημόσια σχολεία διδάσκονται πλέον δύο γλώσσες, όμως αν βρείτε μαθητή που
να έμαθε σωστά έστω τη μία στο σχολείο, να τον προτείνετε για βραβείο! Ο
Γιώργος Χαλατσάς πάντως, θα πληρώσει εφέτος 450.000 δρχ. για μαθήματα
Αγγλικών. Χωρίς να φταίει που δεν μπορεί να τα μάθει στο σχολείο. Μάλιστα, ο
προϋπολογισμός του νεώτερου της οικογένειας είναι μεγαλύτερος από αυτούς των
άλλων παιδιών, ακριβώς γιατί πληρώνει ακόμα την ξένη γλώσσα (τα αλλά παιδιά
τελείωσαν) και επιπλέον μαθαίνει μουσική ­ πληρώνοντας 40.000 τον μήνα.
Συνολικά, ο Γιώργος «στοιχίζει» 1,5 εκατ. δραχμές, ο Βασίλης 1,2 εκάτ. και η
Ιωάννα 1 εκατομμύριο. Η αδυναμία εκμάθησης στο σχολείο εμφανίζεται γιατί οι
ξένες γλώσσες διδάσκονται συνολικά 600-700 ώρες, όμως το όριο για την επάρκεια
υπερβαίνει τις 1.000 ώρες. Επίσης στα σχολεία δεν συνηθίζονται τμήματα
οργανωμένα ανάλογα με το επίπεδο γνώσης κάθε μαθητή. Αποτέλεσμα, στα 7.000
ξενόγλωσσα φροντιστήρια σπουδάζουν σήμερα περίπου 1 εκατ. μαθητές. Πληρώνουν
δίδακτρα 70.000-300.000 τον χρόνο, ανάλογα με την τάξη. Ο συνολικός τζίρος
υπερβαίνει τα 100 δισ., αλλά πρέπει να προστεθούν και 20 δισ. που στοιχίζουν
τα ξενόγλωσσα βιβλία. «Μόνο τα βιβλία του Γιώργου θα στοιχίσουν εφέτος κάπου
100.000 δρχ.», λέει η μητέρα του Αγγελική. Επιπλέον, 7 δισ. τον χρόνο
πληρώνουμε για εξέταστρα σε αλλοδαπούς οργανισμούς. Βέβαια, υπενθυμίζει ο
πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου κ. Θ. Εξαρχάκος, πρόσφατα θεσπίστηκε το
Κρατικό Πιστοποιητικό Γλωσσομάθειας, με σκοπό να τα μειώσει. Όμως, το 1997
είχαν προαναγγελθεί και 33 «κρατικά φροντιστήρια» ξένων γλωσσών (ΚΕΓ) που θα
επιχορηγούσε η Ε.Ε. με 24 δισ. δραχμές. Θα ελάφρυναν ουσιαστικά τον
προϋπολογισμό των οικογενειών. Όμως το νομοθετικό πλαίσιο καθυστέρησε, η
επιχορήγηση μειώθηκε στα 4 δισ. και τελικά προγραμματίστηκαν έξι. Και αυτά
πιλοτικά… Τα σχολικά βιβλία παρέχονται δωρεάν. Τότε, γιατί ο Γιώργος
Χαλατσάς θα πληρώσει εφέτος περίπου 200.000 δρχ. για βιβλία της Α΄ Λυκείου και
σχολικό εξοπλισμό; Και γιατί ο Βασίλης (που έχει μερικά βιβλία από την αδελφή
του) θα πληρώσει 100.000 δρχ.; Επειδή εκτός των σχολικών βιβλίων, οι μαθητές
προσφεύγουν παγίως σε εξωσχολικά βοηθήματα, τα λεγόμενα «λυσάρια», που τους
βοηθούν να κατανοήσουν τα… δωρεάν βιβλία. Σύμφωνα με μελέτη του
εκπαιδευτικού κ. Χρ. Κάτσικα, ένας μαθητής Β’ Λυκείου χρειάζεται 12 τέτοια
βοηθήματα που κοστίζουν 39.000-41.000 δρχ. συνολικά κατ’ έτος, ανάλογα με τον
εκδοτικό οίκο. Το αντίστοιχο πόσο για τον μαθητή Γυμνασίου κυμαίνεται στις
20.000-30.000 δρχ. και ο υπολογισμός δίνει κονδύλι 15 δισ. δραχμών. Επίσης, τα
απαραίτητα σχολικά είδη (τσάντες, τετράδια, φόρμες, κ.λπ.) επιβαρύνουν ετησίως
κάθε μαθητή Δημοτικού με 45.000 δρχ., Γυμνασίου με 50.000 και Λυκείου με
60.000 δρχ., ή τον συνολικό προϋπολογισμό σχολικού εξοπλισμού με άλλα 50 δισ.

Τα ιδιωτικά σχολεία

«Κι εμείς θα θέλαμε να μπορούσαμε να στείλουμε τα παιδιά στο καλύτερο ιδιωτικό
σχολείο, όπως κάνουν οι πολιτικοί και μετά εκθειάζουν τη δημόσια Παιδεία. Αλλά
δυστυχώς είναι αδύνατο», λένε με παράπονο οι γονείς. Υπάρχουν όμως άλλοι, που
μπορούν. Στα 120 ιδιωτικά σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης,
λέει ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ιδιοκτητών κ. Αθ. Ζαχόπουλος, φοιτούν περίπου
110.000 μαθητές πληρώνοντας ετήσια δίδακτρα που ξεκινούν από 800.000 δρχ. και
σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν τα… 2,5 εκατ. δραχμές, αν και συνηθέστερα
σταματούν στο 1,5-1,7 εκατ. Ωστόσο, επειδή πολλά ιδιωτικά σχολεία χρεώνουν
έξτρα διάφορες δραστηριότητες και παροχές, όπως η μεταφορά με σχολικό
λεωφορείο, οι αθλοπαιδιές, η τρίτη ξένη γλώσσα, κ.ά. σπανίως το ποσό των
αρχικών διδάκτρων είναι και το τελικό. Την ίδια στιγμή, με στοιχείο σύγκρισης
τη δύναμη των δημόσιων σχολείων και τον προϋπολογισμό του ’98, το κόστος του
μαθητή για το δημόσιο σχολείο ανέρχεται σε 450.000-500.000 δρχ. Η συνολική
ετήσια δαπάνη των οικογενειών που προτιμούν τα ιδιωτικά σχολεία λοιπόν,
πλησιάζει τα 150 δισ. δραχμές και είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μετά τα φροντιστήρια.

Για την οικογένεια Χαλατσά, όλα αυτά τα έξοδα σημαίνουν πολύ απλά ότι «έχουμε
στερηθεί κάθε μικρή απόλαυση και την προσωπική μας ζωή, δεν βγαίνουμε έξω και
το μικρό μας εξοχικό το χτίσαμε και οι πέντε με τα ίδια μας τα χέρια
κυριολεκτικά, γιατί δεν περίσσευαν χρήματα…». Για τον καθηγητή Κοινωνικής
Πολιτικής και επιστημονικό διευθυντή του Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕΕ κ. Σάββα
Ρομπόλη, σημαίνουν «έναν τέλειο παραλογισμό ολόκληρου του συστήματος
εκπαίδευσης». Να λοιπόν, πώς η καθημερινότητα και η επιστήμη συναντώνται στην
ημετέρα Παιδεία!