Μάρτιος 2000: Η πιο αμφίρροπη αναμέτρηση ΠΑΣΟΚ – Ν.Δ.

Οι έρευνες που συγκροτούν το «Πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ»,
τη διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V. PRC, πραγματοποιούνται
τέσσερις φορές τον χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος,
Ιούλιος και Νοέμβριος) και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος
και Σεπτέμβριος). Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του
δείγματος είναι περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που
ισχύουν για αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα». Οι δύο πανελλαδικές έρευνες
(Μάρτιος και Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια εκτίμηση για την εν δυνάμει
εκλογική επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούν ελαφρώς
αυξημένο δείγμα.

Η εντυπωσιακή βελτίωση της κυβερνητικής και πρωθυπουργικής δημοτικότητας ­
ύστερα από μια μακρά περίοδο παγιωμένης αρνητικής αξιολόγησης, η οποία μάλιστα
προσέγγισε, στις αρχές του χρόνου (κρίση στην Παιδεία, υπόθεση Οτζαλάν), το
όριο της πλήρους απόρριψης ­ είναι φυσικό να έχει μεταβάλει τους όρους και το
πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού. Δεν συνεπάγεται όμως αυτόματα μια ριζική
ανατροπή του συσχετισμού δυνάμεων, γιατί οι δείκτες δημοτικότητας δεν μπορούν,
με κανένα τρόπο, να εκληφθούν ως τεκμήριο εκλογικής επιρροής.

Η συγκυριακή αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου αποτελεί αναμφίβολα ένα
σημαντικό κριτήριο για την επιλογή ψήφου, το οποίο όμως συνδυάζεται πάντα με
πιο μακροπρόθεσμους παράγοντες, όπως είναι η κοινωνική θέση, η παραταξιακή
ένταξη και η κομματική ταύτιση.

Η κατανομή της πρόθεσης ψήφου, όπως προκύπτει από την έρευνα της V. PRC για το
«πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», αναδεικνύει με σαφήνεια τη διαφοροποίηση αυτή
μεταξύ κυβερνητικής δημοτικότητας και εκλογικής επιλογής. Ενώ η εικόνα της
κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού είναι σαφώς καλύτερη σε σύγκριση με την
αντίστοιχη αξιολόγηση της αξιωματικής αντιπολίτευσης και του αρχηγού της, η
Ν.Δ. προηγείται του ΠΑΣΟΚ με διαφορά 2,8 ποσοστιαίων μονάδων, φαίνεται δηλαδή
να διατηρεί το προβάδισμα που κατέγραψε στις ευρωεκλογές του Ιουνίου.

Βέβαια, σε σύγκριση με όλες τις αντίστοιχες έρευνες που είχαν πραγματοποιηθεί
από τα τέλη του 1997 και μετά, η διαφορά μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων που
καταγράφεται σήμερα είναι αισθητά περιορισμένη. Εξέλιξη που οφείλεται στη
σαφέστατη ανάκαμψη της πρόθεσης ψήφου για το ΠΑΣΟΚ. Έτσι, ενώ στις τέσσερις
δημοσιευμένες δημοσκοπήσεις της V. PRC και της MRB κατά το εξάμηνο που
προηγήθηκε των ευρωεκλογών η δύναμη του ΠΑΣΟΚ κυμαινόταν από 24,4% έως 27,1%
(μέσος όρος 25,9%), σήμερα βρίσκεται στο 31,5%.

Αντίθετα η επιρροή της Ν.Δ. παραμένει ουσιαστικά στάσιμη: κυμαινόταν από 30,8%
έως 35,1% στις τέσσερις δημοσκοπήσεις που προαναφέρθηκαν (μέσος όρος 32,6%)
και σήμερα βρίσκεται στο 34,3%.

Όσον αφορά τα υπόλοιπα κόμματα, το ΚΚΕ και το ΔΗΚΚΙ κυμαίνονται μεταξύ 5,5%
και 6,0% χωρίς κανείς να μπορεί να προσδιορίσει ποιο από τα δύο πραγματικά προηγείται.

Το ΚΚΕ διαθέτει ένα σαφώς συνεκτικότερο εκλογικό σώμα (ποσοστό συσπείρωσης
92,6%), το οποίο, σε μεγάλο βαθμό, εκφράζει τη βεβαιότητα ότι αυτή είναι και η
οριστική του επιλογή. Αντίθετα η (δυνάμει) εκλογική επιρροή του ΔΗΚΚΙ
παρουσιάζεται ιδιαίτερα ρευστή, αφού περίπου οι μισοί δηλώνουν ότι δεν έχουν
οριστικά καταλήξει ποιο κόμμα τελικά θα ψηφίσουν. Η σύνθεση εξάλλου της
(δυνάμει) επιρροής του ΔΗΚΚΙ, από δύο περίπου ισομεγέθεις ομάδες (από
ψηφοφόρους του ΔΗΚΚΙ το 1996 και από μεταγενέστερες διαρροές του ΠΑΣΟΚ), το
καθιστά ευάλωτο στις διακυμάνσεις της συγκυρίας.

Ο ΣΥΝ, τέλος, φαίνεται να σταθεροποιείται στην πέμπτη θέση, με σχετικώς χαμηλή
συσπείρωση των ψηφοφόρων του (περίπου 75%, όπως και στις ευρωεκλογές του
Ιουνίου), και συνεχιζόμενες ανταλλαγές με το ΠΑΣΟΚ.

Η σαφέστατη άνοδος που εμφανίζει η πρόθεση ψήφου για το ΠΑΣΟΚ οφείλεται κατά
κύριο λόγο στην επανασυσπείρωση των ψηφοφόρων του (το 1996), η οποία βρίσκεται
σήμερα στο 76,1%, αλλά και σε ορισμένα, έστω και περιορισμένης έκτασης, κέρδη
από τη Ν.Δ., τον ΣΥΝ και το ΔΗΚΚΙ. Η σύνθεση αυτή της σημερινής (δυνάμει)
εκλογικής επιρροής του ΠΑΣΟΚ παραπέμπει ευθέως στις αντίστοιχες μετατοπίσεις
ψηφοφόρων που παρατηρήθηκαν στις ευρωεκλογές του Ιουνίου. Εξάλλου και η
κοινωνική και γεωγραφική διαστρωμάτωση της (δυνάμει) επιρροής του ΠΑΣΟΚ
βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προ
τετραμήνου εκλογικής του βάσης.

Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται να υπερέχει της Ν.Δ. στα αστικά κέντρα (32,3%, έναντι
29,5%), αλλά υστερεί σαφέστατα στις ημιαστικές και αγροτικές περιοχές (30,0%,
έναντι 42,7%). Αντίστοιχα το ΠΑΣΟΚ υπερέχει στα εύπορα οικονομικά στρώματα ­
με σημαντική μάλιστα διαφορά από τη Ν.Δ. ­ αλλά υστερεί στα μεσαία και
κατώτερα εισοδήματα, ενώ η ίδια διαπίστωση επιβεβαιώνεται και από την ανάλυση
της ψήφου ανάλογα με το μορφωτικό επίπεδο των απαντούντων. Μεταξύ εκείνων που
έχουν παραμείνει στην κατώτερη εκπαίδευση η Ν.Δ. φτάνει το 40,1%, το ΠΑΣΟΚ
περιορίζεται στο 30,2%, ενώ το ΚΚΕ και ΔΗΚΚΙ συγκεντρώνουν αθροιστικά το
13,5%. Αντίθετα στους απόφοιτους ανώτερης / ανώτατης εκπαίδευσης το ΠΑΣΟΚ
προηγείται με 33,7% (έναντι 26,4% για τη Ν.Δ.), ο ΣΥΝ συγκεντρώνει το 10,7%
ενώ το ΚΚΕ και το ΔΗΚΚΙ περιορίζονται, αθροιστικά, στο 7,3%.

Τα στοιχεία αυτά επαναβεβαιώνουν την ανεστραμμένη εικόνα που τείνει να
παγιωθεί ως προς την κοινωνική διαστρωμάτωση της εκλογικής βάσης των δυο
μεγάλων κομμάτων. Ταυτόχρονα όμως εμπεριέχουν και ορισμένες διαπιστώσεις που
θα μπορούσαν ενδεχομένως να τροφοδοτήσουν μια περαιτέρω ανοδική πορεία της
εκλογικής επιρροής του ΠΑΣΟΚ ­ το οποίο υπερέχει σαφώς στους διαμορφωτές
κοινής γνώμης, είτε αυτοί ορισθούν ως τα άτομα με ανώτερο μορφωτικό επίπεδο,
είτε ορισθούν ως οι ενδιαφερόμενοι για την πολιτική (ΠΑΣΟΚ 37,4%, Ν.Δ. 32,9%).

Επιπλέον, το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να διαθέτει ισχυρότερες προσβάσεις, σε σύγκριση με
τη Ν.Δ., στην κρίσιμη κατηγορία της «αδιευκρίνιστης ψήφου» (16,1% του συνόλου
των ερωτηθέντων): το 26,1% από τους πολίτες αυτούς θεωρούν ότι ο Κ. Σημίτης
είναι καταλληλότερος για πρωθυπουργός και μόνο το 12,2% εκφράζει την προτίμησή
του για τον Κ. Καραμανλή. Ας σημειωθεί, μάλιστα, ότι αντίστοιχη παρατήρηση
ισχύει και για τους δυνάμει ψηφοφόρους των μικρών κομμάτων, οι οποίοι σε
ποσοστό που κυμαίνεται από 30% (ΚΚΕ) έως 45% (ΣΥΝ) προτιμούν ως πρωθυπουργό
τον Κ. Σημίτη, ενώ οι αντίστοιχες προτιμήσεις για τον Κ. Καραμανλή κυμαίνονται
από 3% (ΔΗΚΚΙ) έως 10% (ΣΥΝ).

Τέλος, και αυτό ίσως αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο την αβεβαιότητα που
υπάρχει ως προς την έκβαση των επόμενων εκλογών, το προβάδισμα που εμφανίζει
σήμερα στην πρόθεση ψήφου η Ν.Δ. οφείλεται κυρίως στις επιλογές που εκφράζουν
οι πολίτες εκείνοι που ταυτόχρονα δηλώνουν ότι δεν έχουν καταλήξει σε
οριστικές αποφάσεις.

Το σημαντικότατο αυτό τμήμα του εκλογικού σώματος ­ που αντιπροσωπεύει περίπου
το 1/3 του δείγματος, ενώ ξεπερνά το 50% στις νεώτερες ηλικίες ­
διαφοροποιείται σαφέστατα στις επιλογές του από τους «αποφασισμένους»
ψηφοφόρους.

Τροφοδοτεί με (δυνάμει, αλλά ασταθείς) ψηφοφόρους τα νεοπαγή κόμματα (ΣΥΝ,
ΔΗΚΚΙ κ.λπ.), διευρύνει το χώρο της «αδιευκρίνιστης ψήφου» και
αποστασιοποιείται σχετικά από τα δύο μεγάλα κόμματα ­ και κυρίως από το ΠΑΣΟΚ.
Οι ψηφοφόροι αυτοί θα αποτελέσουν όμως τους επόμενους μήνες τον κύριο στόχο
της προεκλογικής εκστρατείας των κομμάτων και αυτοί ακριβώς είναι πιθανόν να
επηρεασθούν από τη γενικότερη πολιτική συγκυρία, καθώς και την εικόνα που θα
σχηματίσουν για το κυβερνητικό έργο.

Η προηγούμενη παρατήρηση αποτελεί και το κυριότερο κλειδί για την ερμηνεία των
διαφορετικών, ως ένα βαθμό, στοιχείων που εμφανίζονται στις τρεις
δημοσκοπήσεις που δημοσιοποιήθηκαν χθες και σήμερα (της V. PRC για «ΤΑ ΝΕΑ»,
της Opinion για την «Ελευθεροτυπία» και της Metron Analysis που έγινε για
λογαριασμό του ΠΑΣΟΚ). Η κρισιμότερη απόκλιση των τριών ερευνών εντοπίζεται
στην τεκμαιρόμενη διαφορά μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων ως προς την πρόθεση
ψήφου, ενώ αντίθετα εμφανίζουν μια εντυπωσιακή σύγκλιση ως προς τους
υπόλοιπους δείκτες που περιγράφουν το ευρύτερο πολιτικό κλίμα. Η V. PRC
καταγράφει ένα προβάδισμα της Ν.Δ. κατά 2,8%, η Opinion περιορίζει τη διαφορά
στο 0,6%, ενώ η Metron Analysis αντιστρέφει τη σειρά δίνοντας ένα ελαφρό
προβάδισμα στο ΠΑΣΟΚ (0,7%). Το γεγονός όμως ότι οι διαφοροποιήσεις αυτές
οφείλονται κυρίως στη συμπεριφορά της πλέον αδιάφορης απομακρυσμένης από την
πολιτική και ευμετάβλητης μερίδας του εκλογικού σώματος, αρκεί για να δείξει
ότι οι διαφορές αυτές μικρή μόνο αναλυτική και προβλεπτική σημασία μπορεί να
έχουν. Γιατί η μόνη βεβαιότητα που προκύπτει από τη συγκριτική ανάγνωσή τους
είναι ότι, με βάση τα σημερινά δεδομένα, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση, που
πιθανολογείται ότι θα πραγματοποιηθεί στις 26 Μαρτίου του 2000, θα είναι η
πλέον αβέβαιη και αμφίρροπη της τελευταίας 25ετίας.

Η μεταστροφή του πολιτικού κλίματος, σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο,
καταγράφεται με σαφήνεια στις απαντήσεις που δόθηκαν ως προς το ποιο κόμμα θα
επικρατήσει στις επόμενες εκλογές. Παρά το προβάδισμα που εξασφάλισε η Ν.Δ.
στις ευρωεκλογές, η κοινή γνώμη βρίσκεται απόλυτα διχασμένη, αποτυπώνοντας την
πλήρη αβεβαιότητα που υπάρχει ως προς την έκβαση των επόμενων εκλογών.

Το γκάλοπ της Metron Analysis

Τα αποτελέσματα γκάλοπ που διεξήγαγε για λογαριασμό του η εταιρεία
Metron-Analysis έδωσε χθες στη δημοσιότητα το ΠΑΣΟΚ. Σύμφωνα με τις
απαντήσεις, για την πρόθεση ψήφου το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται 0,7 της μονάδας μπροστά
από τη Ν.Δ. (33,2% έναντι 32,5%)

Ακολουθούν το ΚΚΕ (5,5%), το ΔΗΚΚΙ (5,1%), ο ΣΥΝ (4,3%), η Πολιτική Άνοιξη
(4,1%), και οι «Φιλελεύθεροι» (1,1%).

Η έρευνα τάσεων της Metron είναι πανελλαδική επί δείγματος 2.403 ατόμων και ο
χρόνος διεξαγωγής της είναι από 14-24 Σεπτεμβρίου.