Το παιχνίδι των τρισ. στο Χρηματιστήριο

Για μερικούς, η κρίση και πτώση των τιμών των μετοχών στο Χρηματιστήριο Αξιών
Αθηνών ήρθε από μια ξαφνική αλλαγή του θετικού κλίματος που επικρατούσε στην
αγορά. Για άλλους, η κρίση ήταν αναμενόμενη, ενώ για κάποιους άλλους είχε
αργήσει. «Όσο βλέπω τον Δείκτη να ανεβαίνει χωρίς ανάσα, ανησυχώ», έλεγε
επικεφαλής μεγάλης χρηματιστηριακής εταιρείας, λίγες ημέρες προτού ξεσπάσει η κρίση.

Άλλοι, πάλι, εκμεταλλεύθηκαν την κρίση και τις ευκαιρίες που δημιούργησε και
πραγματοποίησαν κέρδη. Οι επενδυτές αυτοί ήταν μάλλον λίγοι. Με ψυχραιμία και
λογική εκμεταλλεύτηκαν τις ανώτατες και κατώτατες τιμές των μετοχών στη
διάρκεια των συνεδριάσεων και πραγματοποίησαν εύκολα και γρήγορα κέρδη.
Ορισμένοι μάλιστα, όπως αναφέρουν χρηματιστηριακές πηγές, έπραξαν με
μεγαλύτερη ασφάλεια καθώς μπόρεσαν να προβλέψουν σωστά τις μετοχές που θα
σημείωναν άνοδο μετά τη διαφαινόμενη παρέμβαση από θεσμικά χαρτοφυλάκια.

προειδοποίηση

Όσον αφορά τους χαμένους και τους κερδισμένους της κρίσης, τραπεζίτες και άλλα
στελέχη της ελληνικής κεφαλαιαγοράς, όπως επίσης και καθηγητές Πανεπιστημίων
με ειδικότητα στα χρηματοοικονομικά, είχαν εκφράσει τους φόβους τους αρκετό
καιρό πριν, όταν ο Γενικός Δείκτης έσπαγε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Αυτοί
ανησυχούσαν όχι για το ποσοστό της ανόδου, αλλά για την ταχύτητα της αύξησης
των τιμών των μετοχών. Ταυτοχρόνως, εξέφραζαν την ανησυχία τους και τον μεγάλο
ρυθμό των νέων επενδυτών που έμπαιναν καθημερινά στην οδό Σοφοκλέους. Με
δεδομένο ότι καθημερινά ανοίγονταν 5.000 με 6.000 νέοι κωδικοί, οι ζημιωμένοι
επενδυτές υπολογίζονται σε χιλιάδες. Κι αυτό διότι, από τότε που ο Δείκτης
ήταν στις 5.300 μέχρι που έφθασε τις 6.300 μεσολάβησαν αρκετές ημέρες. Σε όλες
αυτές τις ημέρες έμπαιναν στο Χρηματιστήριο συνεχώς χιλιάδες νέοι επενδυτές σε
ολοένα και υψηλότερα επίπεδα τιμών.

Τώρα, όλοι αυτοί περιμένουν να ανακάμψει ο Γενικός Δείκτης και το γενικό
επίπεδο τιμών μετοχών από τις 5.300 μονάδες που έφθασε με την κρίση, στις
6.300 μονάδες όπου βρισκόταν πριν από την κρίση. Αρκετοί ειδικοί και έμπειρα
στελέχη της ελληνικής κεφαλαιαγοράς προτείνουν να αυξηθεί ο ρυθμός εισαγωγής
νέων εταιρειών στο Χρηματιστήριο. Με τον τρόπο αυτό θα αυξηθεί το βάθος της
αγοράς. Ταυτόχρονα, θα απορροφηθούν πολλά κεφάλαια από τη μεγάλη ρευστότητα, η
οποία όπως φαίνεται υπάρχει στην αγορά. Άλλωστε η ρευστότητα αυτή, η οποία
είναι στα χέρια ιδιωτών επενδυτών, ήταν η κύρια αιτία για το ράλι στις τιμές.
Επίσης, οι νέες εισαγωγές αυξάνουν την προσφορά χαρτιών και ικανοποιούν τη
ζήτηση, η οποία εκτινάσσει τις τιμές.

Κέρδη και ρίσκο

Το Χρηματιστήριο, όμως, έχει ρίσκο και για τον λόγο αυτό υπόσχεται μεγαλύτερες
αναμενόμενες αποδόσεις, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες μορφές επένδυσης που δεν
έχουν ρίσκο (π.χ. καταθέσεις). Αυτό, όμως, πρέπει να είναι γνωστό στους
επενδυτές. Αλλά η γενικότερη ευφορία η οποία διήρκεσε αρκετούς μήνες έκανε
αρκετούς, όπως φάνηκε στη συνέχεια, να πιστέψουν ότι είναι ειδικοί και ότι το
Χρηματιστήριο είναι μια μηχανή στην οποία βάζεις ένα χιλιάρικο και επιστρέφει
ένα πεντοχίλιαρο.

Το «γύρισμα» της αγοράς όμως έδειξε στην πράξη ότι οι ειδικοί αναδεικνύονται
στις πτώσεις και στις κρίσεις. Φράσεις όπως «πρέπει να εκμεταλλεύεσαι τις
αστάθειες» και «ο πανικός και η ευφορία δεν είναι καλοί σύμβουλοι για τον
επενδυτή» είναι μερικές από αυτές που λένε συνεχώς τα έμπειρα στελέχη και οι
παλαιοί επενδυτές της οδού Σοφοκλέους. Οι φράσεις και οι συμβουλές αυτές
επαληθεύτηκαν στην πράξη με την κρίση που ξέσπασε λίγες ημέρες πριν στο Χρηματιστήριο.

Πώς γίνεται η εκμετάλλευση των διακυμάνσεων

Ίσως οι υπολογισμοί με τις αποδόσεις των μετοχών που σημείωσαν άνοδο στην
κρίση και με τις μεταβολές στην κεφαλαιοποίηση να φαίνονται θεωρητικοί, καθώς
δύσκολα θα μπορούσε να γνωρίζει κάποιος εκ των προτέρων τις λίγες μετοχές που
θα σημείωναν αύξηση στην τιμή τους εκείνες τις ημέρες. Επίσης, δεν είναι
υποχρεωτικό οι μετοχές που σημείωσαν αύξηση στην τιμή τους την Παρασκευή 17
Σεπτεμβρίου, να παρουσίαζαν άνοδο και στις 27 Σεπτεμβρίου.

Όμως, υπάρχουν και οι περιπτώσεις με τις οποίες μπορεί ο επενδυτής να κερδίσει
­ ακόμη και στην κρίση ­ εάν εκμεταλλευτεί κατάλληλα τις καταστάσεις. Χωρίς να
υπάρχει καμία γνώση της πορείας των τιμών εκ των προτέρων, ο επενδυτής θα
μπορούσε να εκμεταλλευτεί τις ανώτατες και κατώτατες τιμές κατά τη διάρκεια
της συνεδρίασης. Και σε αυτή φυσικά την περίπτωση, ισχύει ο κανόνας: αγορά σε
χαμηλές τιμές και πώληση σε υψηλές.

Γι’ αυτή την περίπτωση υπάρχουν δύο βασικές δυνατότητες:

Πρώτον, η πώληση των μετοχών με την πτώση των τιμών. Στη συνέχεια περιμένει ο
επενδυτής να μειωθούν περαιτέρω οι τιμές. Σε επόμενη συνεδρίαση αγοράζει σε
χαμηλά επίπεδα τη μετοχή και την πουλά στην άνοδο. Με τον τρόπο αυτό, ο
επενδυτής κερδίζει διπλά. Κατ΄ αρχήν «γλιτώνει» την πτώση της τιμής. Επίσης,
εκμεταλλεύεται την πτώση της τιμής με την αγορά της μετοχής και στη συνέχεια
εκμεταλλεύεται την άνοδο με την πώλησή της. Δεύτερον, η αγορά μετοχών σε
χαμηλές τιμές και η πώλησή τους σε υψηλότερες τιμές. Αυτό μπορεί να
επαναληφθεί σε περισσότερες από μία συνεδριάσεις. Και σε αυτή την περίπτωση, ο
επενδυτής εκμεταλλεύεται τη διακύμανση των τιμών κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων.

Με τους τρόπους αυτούς αποδεικνύεται ότι η πτώση των τιμών δεν είναι πάντα
κακή, αλλά αντιθέτως δημιουργεί επενδυτικές ευκαιρίες. Προϋπόθεση είναι η
ψυχραιμία, η εμπειρία και η δυνατότητα της εκμετάλλευσης των ευκαιριών αυτών.

Πώληση στα ψηλά, αγορά στα χαμηλά

Ένας επενδυτής μπορεί να «φοβήθηκε» την πτώση των τιμών των μετοχών και
αποφάσισε να πωλήσει τη μετοχή του. Εάν προηγουμένως είχε αυξηθεί η τιμή της
μετοχής, τότε διασφαλίζει τα κέρδη του. Εάν είχε αγορασθεί σε υψηλότερα
επίπεδα, τότε ο επενδυτής περιόρισε τις απώλειες με την προϋπόθεση ότι η
μετοχή συνέχισε να πέφτει. Όμως, ο επενδυτής θα μπορούσε να είχε τον νου του
και να παρακολουθήσει την πορεία της συγκεκριμένης μετοχής. Με την κατάλληλη
κίνηση θα μπορούσε να πραγματοποιήσει σημαντικό κέρδος. Για παράδειγμα, θα
μπορούσε να την αγοράσει ξανά σε χαμηλότερο επίπεδο και να περίμενε μέχρι να
αυξηθεί. Τότε θα μπορούσε να την πωλήσει ξανά και με τα κέρδη να ισοσκελίσει
τυχόν άλλες ή προηγούμενες ζημίες.

Ενδεικτικά, αναφέρεται ένα παράδειγμα με τη μετοχή της Γενικών Αποθηκών. Εάν,
δηλαδή, είχε κάποιος πωλήσει τη μετοχή της Γενικών Αποθηκών στο υψηλότερο
επίπεδο της περασμένης Δευτέρας και την ξαναγόραζε στο χαμηλότερο επίπεδο της
περασμένης Τρίτης και στη συνέχεια την πωλούσε στο κλείσιμο της συνεδρίασης,
τότε το καθαρό κέρδος του θα ήταν 32,8%. Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η απόδοση
αυτή είναι καθαρή, καθώς έχει αφαιρεθεί η προμήθεια στην αγορά και στην πώληση
της μετοχής. Στην αγορά έχει ληφθεί υπόψη προμήθεια 1% και στην πώληση 1,5%.
Με την τακτική αυτή, η μετοχή θα προσέφερε στους επενδυτές τη μεγαλύτερη
απόδοση. Δεύτερη ακολουθεί η μετοχή τής Αστικά Ακίνητα με απόδοση 30,8% και
τρίτη εκείνη της Veterin με απόδοση 29,9%. Ο τρόπος αυτός φαίνεται στην πράξη
αποτελεσματικός, καθώς με όλες σχεδόν τις μετοχές θα μπορούσαν να
πραγματοποιηθούν κέρδη. Τα μικρότερα κέρδη θα τα προσέφερε η μετοχή της
εταιρείας Τιτάν, τα οποία θα ήταν 5,2%. Ωστόσο, σε λίγες μετοχές θα προέκυπταν
ζημιές, οι οποίες στη χειρότερη περίπτωση θα ήταν -2,5%.

Αγορά στα χαμηλά, πώληση στα ψηλά

Υπάρχει και άλλη μέθοδος: Αγοράζει ένας επενδυτής για πρώτη φορά μια μετοχή σε
χαμηλά επίπεδα και στη συνέχεια την πωλεί σε υψηλότερα. Αυτό θα μπορούσε να το
επαναλάβει σε πολλές συνεδριάσεις. Εάν λοιπόν είχε ακολουθήσει κανείς την
τακτική αυτή για τη μετοχή της εταιρείας ΒΙΣ και την αγόραζε, για παράδειγμα
την περασμένη Δευτέρα, στις 13.685 δραχμές, τότε θα την πωλούσε την ίδια ημέρα
στις 16.896 δραχμές. Την επόμενη ημέρα (περασμένη Τρίτη) θα μπορούσε να την
αγοράσει στις 14.405 δραχμές και να την πωλήσει στις 17.990 δραχμές. Με αυτές
τις κινήσεις, ο επενδυτής θα πραγματοποιούσε καθαρή απόδοση 46,8%.
Διευκρινίζεται ότι και σε αυτή την περίπτωση οι αποδόσεις έχουν υπολογιστεί με
την αφαίρεση των προμηθειών στην αγορά και στην πώληση.

Το ίδιο θα μπορούσε να είχε γίνει, για παράδειγμα, στις μετοχές των εταιρειών
INTERTEK, ΚΕΚΡΟΨ, Αστικά Ακίνητα. Τότε οι καθαρές αποδόσεις του διημέρου θα
ήταν 44,1%, 42,2% και 42%, αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι οι αποδόσεις αυτές,
μαζί με εκείνες των μετοχών των εταιρειών Hyatt Regency και ΒΙΣ, καταλαμβάνουν
τις 5 πρώτες θέσεις, με βάση τη συγκεκριμένη μέθοδο.

Αναγκαία, όμως, προϋπόθεση είναι να μη συμπίπτει η χαμηλότερη τιμή με την τιμή
κλεισίματος. Σε αυτή την περίπτωση ο επενδυτής δεν πωλεί, αλλά περιμένει να
εφαρμόσει την ίδια τακτική στην επόμενη συνεδρίαση.

Βέβαια, στην περίπτωση της Hyatt, της οποίας η τιμή της μετοχής είχε συνεχή
ανοδική πορεία, η απόδοση είναι αρκετά μεγαλύτερη και φθάνει το 287,1%.
Υπενθυμίζεται ότι η περασμένη Δευτέρα και η περασμένη Τρίτη ήταν οι δύο πρώτες
ημέρες διαπραγμάτευσης της μετοχής, στις οποίες δεν ίσχυε το όριο
διαπραγμάτευσης του 8%.

Τα κέρδη και οι ζημίες από την κρίση

Όσοι διατήρησαν την ψυχραιμία τους και δεν πούλησαν πραγματοποίησαν λογιστικές
ζημίες. Διότι, στατιστικά και μόνο, οι τιμές των μετοχών αυξάνονται. Από την
άλλη, όσοι είχαν «ποντάρει» σε μετοχές που άντεξαν στην κρίση κέρδισαν 135
δισ. δραχμές. Επίσης, όσοι γνώριζαν την αγορά και προέβλεπαν σωστά τις
επόμενες κινήσεις μπορούσαν να εξοικονομήσουν αποδόσεις που ξεπερνούν το 40%
σε δύο ημέρες.

Πώς, όμως, γίνονται όλα αυτά κατά τη διάρκεια της κρίσης; Κατ’ αρχάς, όπως
εκτιμούν χρηματιστές, μεγάλο μέρος των ζημιών που καταγράφηκαν τις ημέρες της
κρίσεις αφορούσαν μέρος των κερδών που είχαν πραγματοποιηθεί από την
προηγούμενη άνοδο και από επανεπένδυση κερδών. Άλλωστε, ακόμη και με
λογιστικές εκτιμήσεις, οι ζημίες είναι πολύ μικρότερες ­ στο σύνολο της αγοράς
­ από τα κέρδη. Συγκεκριμένα, από την αρχή του έτους μέχρι τις 17 Σεπτεμβρίου,
τα συνολικά κέρδη υπολογίζονταν σε 48,31 τρισ. δραχμές. Τα κέρδη αυτά
προκύπτουν από τη διαφορά της κεφαλαιοποίησης μεταξύ της 17 Σεπτεμβρίου και
του Δεκεμβρίου του 1998. Συγκεκριμένα, η κεφαλαιοποίηση σε αυτό το διάστημα
αυξήθηκε από 22,8 τρισ. δραχμές σε 71,105 τρισ. δραχμές.

Όμως, από τις 17 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου οι ζημίες υπολογίζονται
σε 13,63 τρισ. δραχμές. Όποιος, όμως, δεν πούλησε, στην ουσία δεν
πραγματοποίησε τις ζημίες. Αυτό, όμως, είχε δύο βασικές προϋποθέσεις:

*Πρώτον, διατήρηση της ψυχραιμίας.

*Δεύτερον, ανυπαρξία «αέρα».

Η κεφαλαιοποίηση του Χρηματιστηρίου στις 17 Σεπτεμβρίου ήταν 71 τρισ. δραχμές.
Τότε, ο Γενικός Δείκτης έκανε το τελευταίο του ρεκόρ. Όμως, η άνοδος
πραγματοποιήθηκε από λίγες μετοχές. Η συνολική κεφαλαιοποίηση των μετοχών που
παρουσίασαν άνοδο εκείνη την ημέρα ήταν 1,424 τρισ. δραχμές. Σχεδόν όλες
αφορούσαν μετοχές εταιρειών υψηλής κεφαλαιοποίησης και μετοχές τραπεζών. Τα
υπόλοιπα 69,681 τρισ. δραχμές της κεφαλαιοποίησης αφορούσαν τη συνολική
κεφαλαιοποίηση των μετοχών που έκλεισαν εκείνη την ημέρα με πτώση.

Όσοι, όμως, ήταν τοποθετημένοι σε μετοχές που παρουσίασαν αύξηση τις ημέρες
της κρίσης, τότε θα κέρδιζαν 12,3%. Το ποσοστό αυτό προκύπτει από την
κεφαλαιοποίηση των μετοχών που σημείωσαν άνοδο στις 27 Σεπτεμβρίου, μία ημέρα
πριν από την ανάκαμψη. Η συνολική χρηματιστηριακή αξία των μετοχών που
σημείωσαν αύξηση εκείνη την ημέρα ήταν 1,599 τρισ. δραχμές. Τα κέρδη από τις
μετοχές υπολογίζονται σε 135 δισ. δραχμές. Από την άλλη, η κεφαλαιοποίηση των
μετοχών που έκλεισαν με πτώση στις 27 Σεπτεμβρίου ήταν 55,877 τρισ. δραχμές
και η συνολική χρηματιστηριακή αξία της αγοράς ήταν 57,476 τρισ. δραχμές.

Ποιες, όμως, ήταν οι μετοχές που σημείωσαν αύξηση στην τιμή τους στις 27
Σεπτεμβρίου μέχρι τις 17 Σεπτεμβρίου; Πρόκειται για 22 μετοχές, των οποίων οι
αποδόσεις κυμάνθηκαν μεταξύ 0,11% (Καταστήματα Αφορολόγητων Ειδών) και 71,37%
(προνομιούχος ονομαστική της Γενικών Αποθηκών). Στην κεφαλαιοποίηση των
μετοχών που σημείωσαν άνοδο στις 27 Σεπτεμβρίου περιλαμβάνεται και εκείνη της
νεοεισαχθείσας εταιρείας Hyatt. Σε αυτή την περίπτωση, όποιος επενδυτής είχε
αποκτήσει τη μετοχή στην τιμή των 7.000 δραχμών, στις 27 Σεπτεμβρίου θα είχε
πραγματοποιήσει απόδοση 228,57%. Διευκρινίζεται όμως ότι πρόκειται για νέα
εισαγωγή, στην οποία δεν υπάρχει όριο στη διαπραγμάτευση της τιμής της κατά
τις τρεις πρώτες συνεδριάσεις.