ΔΡΟΜΟΙ

Αν η Έκτη Μπιενάλε…

… της Κωνσταντινούπολης, που άνοιξε θαρραλέα τις πύλες της αψηφώντας τους
φόβους για τους σεισμούς που δεν έχουν κοπάσει ακόμη, είχε ανάγκη από ένα άλλο
σύμβολο, ένα άλλο έμβλημα ­ πέρα από το τετριμμένο και ντεμοντέ άνθος του
λωτού ­ είναι σίγουρο ότι το βρήκε. Το βρήκε στη φωτογραφία της Τουρκάλας
καλλιτέχνιδας Αϊντίν Μουρτεζάογλου. Δεν γνωρίζουμε αν πρόκειται για μια
φωτογραφία προφητική ή αν εντάσσεται στη «μετασεισμική ακολουθία». Το κορίτσι
κάθεται στο παγκάκι. Μπροστά του έχει τη θάλασσα και την προκυμαία. Νιώθει
κανείς πως ατενίζει το τοπίο με περιέργεια, μολονότι έχει γυρισμένη την πλάτη.
Χάμω είναι ξαπλωμένο ένα σκυλάκι.

Το τοπίο…

… μοιάζει ακίνητο, κλεισμένο μέσα στο κάδρο με την ακινησία μιας όμορφης
καρτ ποστάλ. Ωστόσο έχει μέσα του κάτι ανησυχητικό. Το κεφάλι του κοριτσιού
γέρνει μαζί με το στρεβλό προφίλ της πόλης που γλιστράει μακριά σαν ένα ποτήρι
πάνω σε κουτσό τραπέζι. Είναι φυσικά η Κωνσταντινούπολη, ένα «δάσος» από
πέτρες και ιστορία. Σε πρώτο πλάνο ο πύργος του Γαλατά, κοντόχοντρος σαν
κουβάς. Η εντύπωση είναι συγκλονιστική. Όλα στέκονται όρθια και ωστόσο αυτή η
«φέτα» της πόλης μοιάζει να γλιστράει μακριά, να κατρακυλάει έξω από την
κορνίζα, στην άβυσσο, όπως στο «Θαλασσοπόρο» του Μπάστερ Κίτον. Μα εδώ
πρόκειται για ένα χιούμορ παράξενο, για μια γαλήνη επιφανειακή, για μια
φωτογραφία βίαιη, που κέρδισε τις εντυπώσεις στην Μπιενάλε ­ τα έσοδά της θα
διατεθούν για την ανακούφιση των θυμάτων των σεισμών. Έξω από τις αίθουσες, τα
περίχωρα της απέραντης πόλης είναι ακόμη πληγωμένα από τον πόνο. Μα αυτή η
ατμόσφαιρα αλληλλεγγύης αποδιώχνει το φάσμα του φόβου.

Η έκθεση…

…. διασώθηκε την τελευταία στιγμή. Μετά την καταστροφή της 17ης Αυγούστου
που κόστισε τουλάχιστον 15.000 ζωές, κάποιοι είπαν να την αναβάλουν. Μα οι
ανάγκες των ανθρώπων δεν αναβάλλονται. Και επικράτησαν εκείνοι που θέλησαν να
δείξουν πως μέσα από την τέχνη μπορεί κανείς να αντιδράσει στην καταστροφή.

Εκεί κοντά…

… στα μεγάλα ξενοδοχεία, τα καλά εστιατόρια και τις γραμμές του τραμ, στο
Μπεϊογλού, είναι το μπιστρό Δουλτσινέα. Δημοσιογράφοι, ζωγράφοι, αρχιτέκτονες
έχουν το στέκι τους σε αυτή τη γειτονιά, όπου συχνάζει η φιλελεύθερη διανόηση
της Κωνσταντινούπολης και οι νέοι που ανακαλύπτουν την τέκνο, το βίντεο και το
Ίντερνετ. Το μπιστρό είναι πάντα ανοιχτό σε όλους, Τούρκους και ξένους
καλλιτέχνες, που εκεί στο Βόσπορο είναι και αυτοί ανοιχτοί σε όλους τους
ανέμους. Τις προάλλες, η βεβήλωση ενός γυμνού του Νταλί από έναν νεαρό
Μουσουλμάνο δείχνει πως υπάρχουν όρια σε αυτά που μπορεί να δείξει κανείς στο
κοινό, όρια στην προσέγγιση, τη συνεννόηση, την επίδειξη αλληλλεγγύης. Και πως
τίποτα δεν είναι βέβαιο, ούτε η ταυτότητα των ανθρώπων ούτε η ταυτότητα των
πραγμάτων. Ωστόσο, αναπόφευκτα, οι σεισμοί και το όνομα του μπιστρό
παραπέμπουν στις περιπέτειες του ξακουστού ιππότη της Μάντσας. Οι μεγάλοι
επικοί ήρωες, έλεγε ο Μίλαν Κούντερα, σχεδόν πάντα νικούν, μα και όταν
νικούνται, αυτό συμβαίνει μέσα σε ένα φωτοστέφανο από μεγαλείο. Ο Δον Κιχώτης
είναι ο αιώνιος νικημένος. Μπορεί αυτό να μην είναι καθόλου μεγαλόπρεπο, αλλά
είναι ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο.