Μακρύς ο ευρωπαϊκός δρόμος της Τουρκίας

Από τους αξιόπιστους συμμάχους των ΗΠΑ, η Τουρκία συνιστά μοναδική
περίπτωση, γιατί είναι το μόνο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ που προσπάθησε, χωρίς
επιτυχία, να μπει στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η Πολωνία, η Ουγγαρία και η
Τσεχία, που έγιναν πρόσφατα μέλη του ΝΑΤΟ, έχουν ήδη αρχίσει ενταξιακές
διαπραγματεύσεις, όχι όμως η Τουρκία, η οποία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το
1952.

Υπάρχει κάτι που θα μπορούσαν να κάνουν οι ΗΠΑ για να απαλύνουν την
απογοήτευση που αισθάνονται οι Τούρκοι επειδή τούς αρνούνται την ένταξη στην Ε.Ε.;

Στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ θεωρούσαν την Τουρκία ως το κύριο
ανάχωμα για να μην επεκταθεί η ΕΣΣΔ νοτιοανατολικά. Στο ΝΑΤΟ η χώρα διατηρούσε
τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό μετά τις ΗΠΑ. Έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στον
πόλεμο του Κόλπου και συμμετείχε στο πλευρό του αμερικανικού στρατού στις
επιχειρήσεις στη Γιουγκοσλαβία. Ως η μόνη δημοκρατία μεταξύ των μουσουλμανικών
κρατών, η Τουρκία είναι πολύ σημαντική για τα αμερικανικά συμφέροντα σε
ευαίσθητες περιοχές, όπως τα Βαλκάνια, ο Καύκασος, η Μέση Ανατολή και η
Κεντρική Ασία. Για να κατοχυρώσει τον κοσμικό και δυτικό χαρακτήρα της, η
Τουρκία υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην Ε.Ε., η οποία αποφάσισε όμως ότι δεν
πληροί ακόμα τα κριτήρια. Ενώ οι Τούρκοι θεώρησαν την τελωνειακή ένωση ως το
πρώτο βήμα, σύντομα έγινε σαφές ότι η Ε.Ε. την αντιμετώπιζε ως υποκατάστατο
για την πλήρη ένταξη. Όχι μόνον εξαίρεσε την Τουρκία από τον κατάλογο των 7
χωρών με τις οποίες έχουν ήδη αρχίσει οι διαπραγματεύσεις, αλλά και από το
δεύτερο κύμα που περιλαμβάνει τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Λιθουανία και τη Σλοβακία.

Η Ελλάδα

Γιατί εξαιρέθηκε η Τουρκία; Υπάρχει μία πληθώρα λόγων, συμπεριλαμβανομένων του
κουρδικού προβλήματος και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και οι αντιρρήσεις
της Ελλάδος λόγω της κατάστασης της Κύπρου. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι η
Ελλάδα πρόκειται να χαλαρώσει τη στάση της αν η Τουρκία δεν θέσει περαιτέρω
εμπόδια στην ενταξιακή πορεία της Κύπρου στην Ε.Ε. Όσο για το Κουρδικό,
γίνεται πρόοδος στην κατεύθυνση μιας ειρηνικής επίλυσής του. Και η Ε.Ε.
παραδέχεται ότι η χώρα βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση στην οικονομική
πολιτική. Πολλοί Τούρκοι πιστεύουν η ένταξή τους στην Ε.Ε. είναι απίθανη,
ακόμα και αν επιλυθούν αυτά τα προβλήματα. Στην Ε.Ε. υπάρχουν σημαντικότερες
αντιρρήσεις, που όμως δεν εκφράζονται ανοιχτά. Με 64 εκατομμύρια κατοίκους, η
Τουρκία υστερεί πληθυσμιακά μόνον της Γερμανίας. Η προοπτική της ελεύθερης
διακίνησής τους στην Ε.Ε. λειτουργεί αποτρεπτικά για την υποψηφιότητα της
Τουρκίας σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Επιπλέον, επιθυμεί η Ε.Ε. να
εντάξει στους κόλπους της μία πλήρως μουσουλμανική χώρα;

Η ευρωπαϊκή διγλωσσία προκαλεί δυσαρέσκεια στην Τουρκία και ενισχύει τους
ισλαμιστές. Το συμφέρον των ΗΠΑ απαιτεί όμως μια κοσμική Τουρκία ενταγμένη στη Δύση.

Ο William Clayton είναι καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο
Τζον Χόπκινς στις ΗΠΑ.