Πολύτιμα ερημονήσια ριγμένα στο πέλαγος

Στις ημέρες μας η ταχύτητα μετακίνησης από το ένα σημείο στο άλλο «μετράει»
πολύ! Όσο μικρότερος είναι ο απαιτούμενος χρόνος, τόσο καλύτερα. Και αυτό το
«καλύτερα» μετριέται σε χρήμα και κοστολογείται ανάλογα. Ένα ταξίδι με
αεροπλάνο διαρκεί λιγότερο και φυσικά κοστίζει ακριβότερα απ’ ό,τι με
αυτοκίνητο ή πλοίο. Ο χρόνος είναι χρήμα ουρλιάζουν όλοι και επιδίδονται στο
κυνηγητό του χρόνου και των χρημάτων. Ακόμα και στις διακοπές ή τις εκδρομές
τους οι άνθρωποι ­ και εγώ μαζί τους ­ αγωνίζονται να ελαχιστοποιήσουν τις
αποστάσεις, κερδίζοντας χρόνο, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι κάτι χάνουν· κάτι
αρκετά σημαντικό! Την ίδια τη διαδρομή. Αν μάλιστα δεν τοποθετήσουμε στη λέξη
«διαδρομή» προφανείς έννοιες (π.χ. η διαδρομή από την Αθήνα έως τη Λαμία) και
την ανάγουμε σε προσωπικό επίπεδο, τότε η σημασία της αποκτά ασυνήθιστη
βαρύτητα. Από τον στόχο Α που είναι να βρω μια δουλειά μέχρι τον στόχο Β που
είναι να αποκτήσω πολλά χρήματα, χρειάζεται κάποιος χρόνος, ίσως μια ολόκληρη
ζωή. Αν καταβάλλω βασανιστική υπερπροσπάθεια για να φθάσω το συντομότερο
δυνατόν από το σημείο Α στο Β, ώστε να απολαύσω την κατάκτησή μου, τότε έχω
χάσει μιαν υπέροχη διαδρομή· ίσως έχω χάσει και την ουσία της ζωής μου!

Συγχωρήστε με για τη φιλοσοφική διάθεση, αλλά να είστε σίγουροι ότι όταν
βρεθείτε και εσείς επάνω σε ένα ιστιοπλοϊκό σκάφος, καβαλώντας μικρά κυματάκια
με τη βοήθεια των πανιών και του αέρα, τότε η αργή ταχύτητα θα σας φανεί
περισσότερο απολαυστική από ποτέ! Διαλέγοντας έναν τέτοιο τρόπο μετακίνησης,
καθορίζετε ταυτόχρονα και το πόσο πολύτιμη είναι για εσάς η διαδρομή και στο
ταξίδι αυτό που προτείνω, η διαδρομή είναι το παν!

Από τη Σκιάθο, τη Σκόπελο και την Αλόννησο καθημερινά ξεκινούν καραβάκια για
την ημερήσια διαδρομή στο μοναδικό για την Ελλάδα Θαλάσσιο Πάρκο των Βόρειων
Σποράδων. Οι επισκέπτες ακουμπούν στην κουπαστή και αγναντεύουν συνεχώς
περιμένοντας να δουν κανένα δελφίνι ή καμιά θαλάσσια φώκια, από αυτές τις
προστατευόμενες και μονάχες. Αντ’ αυτού βλέπουν μερικά έρημα νησιά πεταμένα
στο πέλαγος, ένα μοναστήρι, έναν φάρο· κάνουν μπάνιο σε καμιά «περίεργη»
μοναχική παραλία και επιστρέφουν άλλοι ευχαριστημένοι και άλλοι
απογοητευμένοι. Τι άραγε το φοβερό έχει αυτό θαλάσσιο πάρκο; Γιατί δεν
βλέπουμε τις μεσογειακές φώκιες Μονάχους-Μονάχους; Γιατί στα περισσότερα νησιά
απαγορεύεται η προσέγγιση; Γιατί υπάρχουν πολλοί που περιμένουν το φθινόπωρο
για να «φύγουν» και να ξεχαστούν με το ιστιοπλοϊκό τους στους απάνεμους όρμους
της Κυρα-Παναγιάς; Στην προσπάθειά μου να απαντήσω όλα τα παραπάνω ερωτήματα
έχασα πολύ χρόνο, σπατάλησα πολλές ημέρες, δεν κατάφερα να τα δω όλα, αλλά
ανακάλυψα μιαν εσωτερική διαδρομή, που δεν κοστολογείται και δεν
ανταλλάσσεται. Θεωρώ τον εαυτό μου πολλαπλά κερδισμένο και κομμάτι αυτής της
υπέροχης εμπειρίας προσπαθώ να σας μεταφέρω.

Τέσσερα είναι τα μεγάλα και ονομαστά νησιά των Βόρειων Σποράδων, η Σκιάθος, η
Σκόπελος, η Αλόννησος και η Σκύρος (την οποία συνήθως ξεχνούν διάφοροι
αγεωγράφητοι), ενώ ο μικρός «σωρός» από έρημα νησάκια βορειοανατολικά της
Αλοννήσου σχεδόν αγνοείται. Εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο Θαλάσσιο Πάρκο της
Μεσογείου, που εκτείνεται σε 23.000 εκτάρια χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών.
Εκεί βρίσκονται τα πολύτιμα ερημονήσια (Περιστέρα, Κυρα-Παναγιά, Γιούρα,
Πιπέρι, Ψαθούρα, Σκάντζουρα και άλλα μικρότερα) κατανεμημένα σε δύο ζώνες και
κύριος λόγος δημιουργίας του «πάρκου» ήταν και είναι η προστασία ενός από τους
τελευταίους εναπομείναντες βιότοπους της μεσογειακής φώκιας. Το πανέξυπνο,
αλλά σπάνιο πια, θηλαστικό κατατρεγμένο και φοβισμένο, ζει σε δυσπρόσιτες
σπηλιές, για τούτο και στα περισσότερα από τα ερημονήσια όχι μόνο απαγορεύεται
κανείς να πατήσει το πόδι του, αλλά και να προσεγγίσει σε απόσταση μικρότερη
των 400 μέτρων. Ο κύριος πυρήνας του πάρκου είναι το νησί Πιπέρι, οι βράχοι
του οποίου σίγουρα δεν έχουν να πουν τίποτε στον επισκέπτη. Έχουν όμως τον
τρόπο τους να έλκουν τις μεσογειακές φώκιες, οι οποίοι βρίσκουν ασφαλές
καταφύγιο όχι μόνο να μείνουν, αλλά και να γεννήσουν τα μικρά τους. Εδώ
απαγορεύεται η προσέγγιση σε ακτίνα 3 ναυτικών μιλίων, αλλά και το ψάρεμα στην
ευρύτερη περιοχή. Βλέπετε, οι πρώτοι ανταγωνιστές της μεσογειακής φώκιας ήταν
οι ψαράδες, αφού και οι δύο διεκδικούν κομμάτι του θαλάσσιου πλούτου της
περιοχής! Πάντως, οι ψαράδες, ιδιαίτερα αυτοί οι δεινοί της Αλοννήσου, έχουν
κάνει τη δική τους συμφωνία με τα σπάνια θηλαστικά. Υποσχέθηκαν όχι μόνο να
μην τα πειράζουν, αλλά να τα προστατεύουν όσο μπορούν. Παράλληλα υπάρχουν
ταχύπλοα σκάφη επιτήρησης του θαλάσσιου πάρκου, καθώς και αντίστοιχα του
Λιμενικού για όσους μικρόνοους θα προσπαθήσουν να παραβούν τους κανόνες. Και
οι ποινές είναι αυστηρές.

Από την Αλόννησο με καλό καιρό μπορεί κανείς να παρατηρήσει από μακριά τα
νησάκια του πάρκου και να καταλάβει τον μύθο δημιουργίας των. Δύο γίγαντες, ο
Ότος και ο Εφιάλτης, γυμνάζοντας τα σώματά τους πετούσαν τεράστιες πέτρες από
το Πήλιο στη θάλασσα. Έτσι «έσπειραν» τα νησιά στο πέλαγος, εξ ου και το όνομα
Σποράδες. Η Περιστέρα φαίνεται να είναι σχεδόν ένα κομμάτι με την Αλόννησο και
ιδιαίτερα στον μυχό της παραλίας του Αγ. Δημητρίου φαίνεται σαν να μπορείς να
την αγγίξεις. Η όψη όμως είναι εντελώς διαφορετική επάνω στο ιστιοπλοϊκό. Όλα
αποκτούν τις αληθινές τους διαστάσεις και ο χρόνος που απαιτείται για να
ξεκινήσεις, είτε από το Πατητήρι (κεντρικό λιμάνι της Αλοννήσου) είτε από τον
υπέροχο όρμο της Στενής Βάλας, σου δίνει την ευκαιρία να απολαύσεις με την
ησυχία σου τις εικόνες, αλλά και να τοποθετηθείς στον χώρο. Την Περιστέρα οι
κάτοικοι της Αλλονήσου την ονομάζουν Ξηρό, γιατί δεν υπήρχαν καλλιέργειες
επάνω στο νησί, αλλά τα τελευταία χρόνια φύτεψαν μερικές ελιές, ιδιαίτερα
απέναντι από τη Στενή Βάλα. Το αρχαίο της όνομα ήταν Ευώνυμος (δηλαδή αριστερά
της Αλοννήσου) και το Βυζαντινό Σαρακηνονήσι… Το καλό φυσικό λιμάνι της
Περιστέρας είναι ο όρμος του Βασιλικού και χρησιμοποιείται (όπως και στον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο) ως τόπος απόκρυψης πλοίων του Πολεμικού Ναυτικού. Εδώ θα
δείτε μικρά σπιτάκια και καλύβες ψαράδων, ενώ για όσους θα ήθελαν επιτρέπεται
και το μπάνιο στις μικρές και ήσυχες αμμουδιές.

Πανοραμική άποψη του μοναστηριού στην Κυρά Παναγιά. Απέναντι φαίνονται τα Γιούρα

Μόλις 13 ναυτικά μίλια από την Αλόννησο απέχει το μεγαλύτερο (25 τετρ. χλμ.)
και ομορφότερο από τα ερημονήσια του πάρκου. Η Κυρα-Παναγιά δεν είναι άλλη από
την αρχαία Αλόννησο και το όνομά της, τότε, ήταν Πέλαγος. Ολόκληρο όμως το
νησί ανήκει στη Μονή Μεγίστης Λαύρας του Άθω, και το αγόρασε ο Άγιος Αθανάσιος
από τους Βυζαντινούς έναντι 70 χρυσών νομισμάτων. Οι καλόγεροι συντηρούσαν το
νησί από το λάδι και το τυρί από τα κατσίκια, που εκτρέφονται ακόμα και
σήμερα. Ουδεμία αλλαγή είχε γίνει επάνω στο νησί για τουλάχιστον 1.000 χρόνια
και η παρουσία των γυναικών δεν επιτρεπόταν (σύμφωνα με τους κανόνες της
μοναστικής κοινότητας του Άθω), γιατί όλο το νησί ήταν ο κήπος της Παναγίας!
Μέχρι το 1984 υπήρχε ακόμα ένας καλόγερος στο υπέροχο μοναστήρι που χτίστηκε
στα 1100, αλλά ύστερα ήρθε η εγκατάλειψη. Μετά την ανακαίνιση του 1992 από την
οικογένεια των εφοπλιστών Ποταμιάνου, το μοναστήρι ξαναζεί, χωρίς καλόγερους,
αλλά με τη δυνατότητα να φιλοξενήσει μερικούς ανθρώπους στα λιλιπούτεια κελιά
του, ενώ ένας φύλακας μένει εκεί όλο τον χρόνο.

Τόσο στον όρμο του Αγίου Πέτρου όσο και σε εκείνον του Πλανήτη, επιτρέπεται να
προσεγγίσουν πλοία και ένας μικρός παράδεισος ξεδιπλώνεται ιδιαίτερα για τα
ιστιοπλοϊκά. Δίπλα τους και οι ψαράδες με τα καΐκια, που ξεψαρίζουν ή
φτιάχνουν τα δίχτυα τους, έτοιμοι για την επόμενη εξόρμηση στον πλούσιο τόπο
(πάντα εκτός της απαγορευμένης ζώνης). Απέναντι στις κορυφές των λόφων
σπαρμένα τα αγριοκάτσικα, δοκιμάζουν συνήθως να κατέβουν μέχρι τη θάλασσα για
νερό, αλλά και για να γλείψουν αλάτι από τους βράχους. Δένοντας στα βράχια του
Αγίου Πέτρου, εκτός από το απολαυστικό μπάνιο στα κρυστάλλινα νερά, δοκίμασα
την απίθανη εκδρομή γνωριμίας με το νησί της Κυρα-Παναγιάς, τον υπέροχο κήπο
Της. Από το κύριο κομμάτι του όρμου με τις περιφραγμένες ελιές ξεκινάει ο
δρόμος για το σπίτι των αγροτών-κτηνοτρόφων, που νοικιάζουν ακόμα και σήμερα
το νησί. Αφού πέρασα το σπίτι, μέσα στα ελαιόδεντρα έστριψα δεξιά,
ακολουθώντας τον ανοιγμένο δρόμο μέχρι ένα πηγάδι λίγο παρακάτω. Εκεί ξεκινάει
το ανηφορικό μονοπάτι αριστερά, όπως δείχνει ένα κόκκινο τόξο, ανάμεσα στους
πυκνούς θάμνους. Αν και πρόχειρα χαραγμένο, δεν είναι εύκολο να χαθείς, ενώ
ένας μεγάλος σταυρός στην κορυφή του επόμενου λόφου αποτελεί το σημάδι, ότι η
δύσκολη ανηφόρα έχει τελειώσει. Το τοπίο από μόνο του σε ηρεμεί και η θέα
είναι ασύγκριτη. Πέρα από τα φρύγανα και τα πουρνάρια που σχηματίζουν ένα
καταπράσινο χαλί, η θάλασσα απλώνεται απέραντη με μερικούς βράχους να
ξεπροβάλλουν μέσα από το αχανές μπλε. Απέναντι ακριβώς ξεπροβάλλει ο ψηλός
βράχος του νησιού Γιούρα (παραφθορά του Γυάρος που σημαίνει σπηλαιώδες). Στις
απόκρημνες ακτές του όντως υπάρχουν πολλές σπηλιές με σταλακτίτες και
σταλαγμίτες, ενώ η μεγαλύτερη είναι εκείνη του Κύκλωπα Πολύφημου, ανεξερεύνητη
ακόμη, αλλά κλειστή για τους επισκέπτες. Στα Γιούρα εξακολουθεί να επιβιώνει
ένα άγριο είδος κατσικιού, προστατευόμενο, που μοιάζει με τα κρι-κρι της
Κρήτης και της Αντιμήλου. Αντίστοιχα υπάρχουν και μερικά είδη ενδημικών φυτών.

Μικρός οικισμός στην Περιστέρα

Από εδώ ψηλά, το Πιπέρι διαγράφεται ξεκάθαρα στον ορίζοντα, ενώ για τον
υπέροχο και πανύψηλο φάρο τής κατά τα άλλα επίπεδης και κατάμαυρης Ψαθούρας
(το μοναδικό ηφαιστειογενές νησί των Βορείιων Σποράδων) χρειάζεται ξεκάθαρη
ατμόσφαιρα και προσεκτική παρατήρηση. Το μονοπάτι κατηφορίζοντας αποκαλύπτει
το πανέμορφο μοναστήρι που μοιάζει με κάστρο επάνω σε βράχο. Η αίσθηση αυτή
είναι περισσότερο δυνατή όταν το προσεγγίζεις από τη μεριά της θάλασσας. Εδώ η
βυζαντινή σημαία κυματίζει μαζί με την ελληνική και η αυθεντικότητα της
χιλιόχρονης ιστορίας του παραμένει αμετάβλητη. Ο παραδοσιακός μύλος σταριού με
τις τεράστιες πέτρες θα μπορούσε να λειτουργήσει την επόμενη ημέρα με κάποιες
επιδιορθώσεις, καθώς και το λιοτρίβι στο δωμάτιο δίπλα. Περιποιημένα τα φυτά
τριγύρω, πεντακάθαρη η εκκλησία, όμορφα τα κελιά για φιλοξενία και θέα
ανυπέρβλητη καθισμένος επάνω στην στέγη από πέτρινες πλάκες… Ο κήπος της
Παναγίας σε όλο του το μεγαλείο.

Η περιήγηση στο Θαλάσσιο Πάρκο των Βόρειων Σποράδων δεν είναι ποτέ εύκολο να
τελειώσει, γιατί ποτέ δεν χορταίνεις. Όσα και να δεις, υπάρχουν πολύ
περισσότερα να ανακαλύψεις με μοναδική προϋπόθεση να μην ενοχλήσεις! Η
θαλάσσια βόλτα στα άγνωστα νησιά του Αιγαίου δεν έχει κοσμοπολίτικο, αλλά
μοναχικό χαρακτήρα. Άλλωστε και αυτά έρημα είναι, αλλά… πολύ πλούσια!

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Για μια πρώτη επαφή με το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο μπορείτε να χρησιμοποιήσετε
κάποιο από τα μικρά πλοία που ξεκινούν από την Αλόννησο, τη Σκόπελο ή τη
Σκιάθο, κάνοντας ημερήσιες εκδρομές στην περιοχή. Πιο κοντά, φυσικά, βρίσκεται
η Αλόννησος που ανήκει ολόκληρη και στη ζώνη Α’ του πάρκου. Κάνουν λάθος όσοι
πιστεύουν ότι οι εκδρομές ή διακοπές με ναυλωμένο ιστιοπλοϊκό και καπετάνιο
είναι προνόμιο των οικονομικά εύρωστων. Μία εβδομάδα σε ιστιοπλοϊκό για παρέα
έξι ατόμων συνήθως κοστίζει τα μισά απ’ ό,τι για να μείνουν σε κάποιο
ξενοδοχείο Β’ κατηγορίας! Ιδιαίτερα τώρα το φθινόπωρο οι τιμές ναύλωσης είναι
εξαιρετικά χαμηλές. Εκτός από τον όρμο του Αγίου Πέτρου στην Κυρα-Παναγιά,
πολλά σκάφη επιλέγουν τον όρμο του Πλανήτη, που θεωρείται ένα από τα
μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Μεσογείου, αλλά και εξαιρετικά ασφαλές. Σαν
λίμνη μοιάζει ο Πλανήτης προστατευμένος από παντού, αλλά τα νερά του δεν είναι
τόσο καθαρά γιατί δεν ανανεώνονται εύκολα.

Από τον όρμο του Αγίου Πέτρου, περπατώντας μέχρι το μοναστήρι, θα χρειαστείτε
πάνω από 1,5 ώρα. Επειδή το μονοπάτι δεν είναι εύκολο, καλό θα ήταν να
φορέσετε αθλητικά παπούτσια ή μποτάκια. Το μακρύ παντελόνι επίσης είναι
απαραίτητο γιατί οι γρατσουνιές στα πόδια από τους χαμηλούς και πυκνούς
θάμνους είναι δεδομένες με σορτσάκια ή φουστανάκια. Οι καλύτερες ώρες για
περπάτημα είναι οι πολύ πρωινές ή οι απογευματινές.

Μην επιχειρήσετε να παραβείτε τους κανόνες της προστατευόμενης περιοχής του
Θαλάσσιου Πάρκου (ακόμα και το ερασιτεχνικό ψάρεμα χρειάζεται ειδική άδεια από
το Λιμεναρχείο), γιατί ούτε θα δείτε κάτι το εξαιρετικό εάν για παράδειγμα
φθάσετε κοντά στους βράχους στο Πιπέρι, ενώ πιθανότατα θα ενοχλήσετε και
φυσικά διακινδυνεύετε την επιβολή ενός τσουχτερού πρόστιμου. Μην είστε τόσο
σίγουροι ότι κανείς δεν σας παρακολουθεί. Τα ταχύπλοα φύλαξης περιπολούν
συνεχώς και φθάνουν δίπλα σας σε ανύποπτο χρόνο, γιατί οι αποστάσεις είναι μικρές.

ΔΙΑΜΟΝΗ – ΦΑΓΗΤΟ

Όσοι δοκιμάσουν τη λύση του ιστιοπλοϊκού θα απολαύσουν τους καλύτερους ύπνους
της ζωής τους! Μοναδικό μειονέκτημα η έλλειψη χώρου και η αναγκαιότητα καλής
παρέας. Πολλοί καλοί φίλοι ή γνωστοί έχουν χωρίσει επάνω σε σκάφος, διότι η
απομόνωση είναι πρακτικά αδύνατη! Στην Αλόννησο είναι καλύτερα να μείνετε στη
Στενή Βάλα, παρά στο Πατητήρι. Στην Κυρα-Παναγιά μπορείτε να φιλοξενηθείτε για
λίγο στο μοναστήρι. Η εμπειρία θα είναι αξέχαστη. Για φαγητό θα πρέπει σε κάθε
περίπτωση να φροντίσετε μόνοι σας. Ακόμα και στο μοναστήρι που ο φύλακας (και
οι συγγενείς του) είναι πολύ φιλόξενοι, σωστό θα είναι να φέρετε το δικό σας
φαγητό. Μην περιμένετε ταβέρνες στα ερημονήσια!

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Αλοννήσου 0424)

Δήμος 65555

Αστυνομία 65205

Αγρ. Ιατρείο 65208

Λιμεναρχείο 65595

Εταιρεία Προστασίας Μεσ. Φώκιας (Αθήνα) 3304688