ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Όρθιοι και ακούνητοι

­ Διαβάζεις ποτέ κανένα από τα βιβλία / που καις;

­ Μα αυτό είναι αντίθετο προς το / νόμο.

Ray Bradbury,

Φαρενάιτ 451: Κάψτε τα βιβλία

Οι περισσότερες άλλωστε αποτελούν συγκυριακή «κατασκευή» πολιτικών ή
οικονομικών κύκλων, οι οποίοι χρησιμοποιούν τους διανοούμενους,
πανεπιστημιακούς, καλλιτέχνες, δημοσιογράφους, για να περάσουν πιο εύκολα στη
μαζική συνείδηση, στην κοινή γνώμη, τα μηνύματά τους.

Χωρίς αρχή, τέλος και νήμα, χωρίς συνολική πρόταση, χωρίς ηθική και αισθητική,
αυτό το νέο αμάλγαμα «Επικοινωνιολόγων – Πολιτικών – Επιστημόνων», εν είδει
ΕΠΕ, μετράει, συγκρίνει, εκτιμάει, ελέγχει τη ζωή μας, με γνώμονα ένα θολό
ιδεολόγημα περί κοινής (αλλά όχι ίδιας ή ίσης) προόδου.

Μία σύγχρονη παραγοντική δεσποτική οργάνωση διαμορφώνεται και εξαπλώνεται
διακηρύσσοντας την αδιαμφισβήτητη αξία της μαθηματικολογικής ερμηνείας και της
στατιστικής απόδειξης. Επιστημονικές ψευδαισθήσεις και πολιτικές σκοπιμότητες
αναμειγνύονται με «σεντόνια» από ηλεκτρονικούς υπολογιστές και μας προσφέρουν
­ σχεδόν στο «πιάτο» ­ την απόλυτη αλήθεια (ή εν πάση περιπτώσει την αμάχητη
επαλήθευση των δεδομένων τους). Δεν τους ενδιαφέρουν τα «δικά μας
ντοκουμέντα», δηλ. τα βιώματά μας, η μικρή μας ιστορία. Αυτή δεν εγγράφεται σε
κανένα σκληρό δίσκο computer, ούτε υιοθετείται από τους έγκριτους επιστήμονες.

Από την άλλη πλευρά η Εξουσία, με απρόβλεπτες και απρόσμενες στροφές τακτικής,
πολύ συχνά προδίδει (κοινώς: αδειάζει) τους «εταίρους της», αμφισβητεί την
αξία της ειδικότητάς τους ή τη βασιμότητα των επιχειρημάτων τους και τελικά
ανα-διατάσσει (εν όψει νέων ζωτικών συμφερόντων ή επιβεβλημένων συμμαχιών) το
επιστημονικό της επιτελείο.

Έτσι, πολλοί πρώην ισχυροί παράγοντες στο επιστημονικό / κοινωνικό γίγνεσθαι,
αποκόπτονται από τον ομφάλιο λώρο τους και αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα
σ’ ένα show της γυάλινης οθόνης (με την αφήγηση περασμένων μεγαλείων) ή σ’
έναν παράπλευρο (παρα-κυβερνητικό) μηχανισμό (αρκούμενοι στην άνεση μιας
μαύρης Mercedes). Στα περισσότερα από τα κατά καιρούς «πουλέν» της κυβέρνησης
(στρατηγοί, εκδότες, τραπεζίτες, πρυτάνεις) τέτοια μοίρα επιφυλασσόταν.

Οι νέες «θρησκείες» των νέων generations δεν πρέπει να μας παρα-σύρουν. Η
(εμβαλωματική) διαχείριση του σημερινού συμβάντος δεν ταυτίζεται με την
επίλυση του προβλήματος. Μπορεί τα ηλεκτρονικά στοιχεία να ανατρέπουν τις
παλιές βεβαιότητες, όμως ούτε αυτά είναι «αντικειμενικά».

Η επιστήμη κατέκτησε τη ζωή μας, όχι όμως και την ψυχή μας. Οι επιστήμονες
παρέδωσαν τα όπλα τους στους σπόνσορες. Ο μισθωτός ή εντεταλμένος διανοούμενος
δεν είναι ελεύθερος. Το status της επιτυχίας κανείς δεν το ρισκάρει εύκολα στο
όνομα της αλήθειας. Πρέπει να δώσουμε σε όλους τους μοντέρνους Μύστες και
Ιερο-εξεταστές «ένα μάθημα ελευθερίας». Τούτο σημαίνει διάλογος με «το
αντίθετο», σεβασμός στη διαφορά, ανοχή (ακόμα και στις ακραίες) θέσεις του
αντιπάλου, όχι αφορισμοί, δογματισμοί, όρια, διακρίσεις, ex cathedra
αποφάνσεις. Η μετασεισμική κοινωνική συνείδηση τώρα μπορεί να γαλβανιστεί
ελεύθερα (ακόμα και μέσα στη δύσκολη κατάσταση), αποφεύγοντας τρικ και
επι-δράσεις των διαμορφωτών της εικόνας.

Οι «κοινωνίες των πολιτών» δεν σχηματοποιούνται για να στηρίζουν την Εξουσία
(ιδίως στη σύγχρονη απρόσωπη / δικτυακή μορφή της). Δεν προσ-καλούνται για να
επενδύουν, επιστημονικά και «λόγια», τις προειλημμένες πολιτικές αποφάσεις.
Δεν καταγγέλλουν την αντίθετη γνώμη, ούτε διαπομπεύουν τον διαφωνούντα. Η
α-φωνία των «διάσημων αστέρων» μπρος στις φυσικές καταστροφές διδάσκει και
παραδειγματίζει. Δεν υπάρχουν ούτε έτοιμες, ούτε εύκολες λύσεις.

Στη χώρα μας, σήμερα όσο ποτέ, έχουμε χρέος να σταθούμε όρθιοι όποιος κι αν
επιχειρεί να μας «κουνήσει». Ο Εγκέλαδος, η Παγκοσμιοποίηση και η Νέα Τάξη
Πραγμάτων καταλήγουν στο ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα: να ισοπεδωθούν τα παλαιά
συστήματα για να διέλθουν ευχερέστερα τα μοντέρνα.

Όχι λοιπόν σε όλους όσους προκαλούν ρήγματα ανθρωπιάς και μιζάρουν πάνω στον
ανθρώπινο πόνο. Τόσο σ’ αυτούς που μας κουνάνε «από κάτω» όσο και σ’ αυτούς
που μας κουνάνε «από πάνω».

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.