Δύσβατος ο δρόμος του ΔΝΤ

Μισέλ Κομντεσί. Ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου βρίσκεται πολλές φορές με έναν ρόλο περισσότερο πολιτικό και λιγότερο οικονομικό

Πριν από δώδεκα μήνες, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο βρέθηκε στο μέσο
διασταυρούμενων πυρών, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο, οικονομολόγοι, διεθνείς
οικονομικοί οργανισμοί, ασιατικές κυβερνήσεις και τραπεζίτες άσκησαν έντονη
κριτική στον τρόπο που χειρίστηκε την κρίση των ασιατικών οικονομιών.

Τώρα, καθώς ο οργανισμός που εδρεύει στην Ουάσιγκτον προετοιμάζεται για την
ετήσια σύνοδό του, η ισορροπία έχει αποκατασταθεί, αλλά υπάρχουν πολλές
ενδείξεις ότι μπροστά του βρίσκονται μια σειρά από προκλήσεις. Καθώς η διεθνής
ροή κεφαλαίων απογειώνεται, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπιστώνει ότι
προσπαθεί να ελέγξει ένα όλο και πιο περίπλοκο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό
σύστημα. Παράλληλα, αναλαμβάνει έναν ρόλο που μπορεί να χαρακτηριστεί ακόμη
και πολιτικός.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η περυσινή χρονιά ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Όχι μόνο
επειδή οι αξιωματούχοι του Ταμείου τον πέρασαν πετώντας από και προς τις
ασιατικές χώρες, αλλά και λόγω της κριτικής που δέχθηκαν. Το ηθικό των
στελεχών του Ταμείου επηρεάσθηκε πολύ αρνητικά, λέει ο Τόμας Ντόσον, ο νέος
διευθυντής Εξωτερικών Σχέσεων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. «Ήταν βέβαιο
πως η κριτική που δέχονταν ήταν άδικη». Ωστόσο, τώρα που οι ασιατικές
οικονομίες ανέκαμψαν, το ΔΝΤ νιώθει δικαιωμένο. «Η υποστήριξη του Ταμείου σε
αυτές τις χώρες αποδείχθηκε επωφελής και όχι “λανθασμένη θεραπεία”, όπως
πολλοί υποστήριξαν εκείνη την περίοδο», προσθέτει ο Ντόσον. Οι βασικές
επιλογές του Ταμείου αποδείχθηκε ότι ήταν σωστές».

Κριτική

Οι επικριτές του Ταμείου υποστηρίζουν ότι αυτές οι επιλογές ήταν σε μεγάλο
βαθμό λανθασμένες, με αποτέλεσμα να εκτροχιαστεί το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό
σύστημα. «Στην πραγματικότητα, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι στις αναδυόμενες
αγορές υπέφεραν (…) η οικονομική κρίση δεν είχε τη διάρκεια ή την ένταση που
θα δικαιολογούσε τη λήψη διορθωτικών μέτρων», έγραψε σε μια μεγάλη αμερικανική
εφημερίδα ο πρόεδρος της επιχειρηματικής σχολής του Πανεπιστημίου Γιέιλ.

Ωστόσο η δουλειά στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο συνεχίζεται και, κατά τη
διάρκεια της επόμενης συνόδου του ­ την ερχόμενη εβδομάδα ­ θα μπορέσει να
παρουσιάσει κάποια αποτελέσματα. Το Ταμείο έχει κάνει βήματα για περισσότερη
διαφάνεια στους χειρισμούς του ­ ο διορισμός του κ. Ντόσον και η έντονη
δραστηριότητά του τους τελευταίους μήνες είναι δείγματα αυτής της προσπάθειας.

Ο Μόρις Γκόλντσταϊν, του Ινστιτούτου Διεθνούς Οικονομίας, σημειώνει ότι έχουν
γίνει βήματα προόδου και στο θέμα του νέου θεσμού για τη στενή παρακολούθηση
της τήρησης των κανόνων του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της ροής
κεφαλαίων. Οι συζητήσεις για την τροποποίηση-αύξηση των αρμοδιοτήτων του
βασικού οργάνου (Interim Committee) του Ταμείου βρίσκονται αυτήν την περίοδο
σε εξέλιξη. Επικεφαλής της επιτροπής αυτής είναι τώρα ο Βρετανός υπουργός
Οικονομικών, Γκόρντον Μπράουν. Με δεδομένες τις αντιρρήσεις των Ηνωμένων
Πολιτείων δεν είναι βέβαιο το πόσο θα προχωρήσουν αυτές οι συζητήσεις. Το πιο
σημαντικό είναι ίσως «οι συζητήσεις για την ανάληψη ευθυνών και από τον
ιδιωτικό τομέα στις περιπτώσεις χρεοκοπίας κρατών», λέει ο Γκόλντσταϊν. Ο
διεθνής οργανισμός προσπαθεί να κάνει τους ιδιώτες δανειστές μέρος της λύσης
των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν διάφορες χώρες με τα χρέη τους.

Πάντως, είναι ξεκάθαρο ότι χρειάζεται περισσότερη δουλειά πάνω σε αυτό το
θέμα: «Δημιουργούνται σημαντικά προβλήματα, από το γεγονός ότι οι ιδιώτες
δανειστές δεν υπολογίζουν τους κινδύνους που αναλαμβάνουν όταν δανείζουν σε
μια χώρα. Και αυτό διότι είναι σίγουροι ότι η χώρα αυτή θα διασωθεί από τη
χρεοκοπία με κεφάλαια της Διεθνούς Κοινότητας στην περίπτωση μιας κρίσης
ρευστότητας», είπε κατά τη διάρκεια ομιλίας του την περασμένη εβδομάδα στη Νέα
Υόρκη ο Μέρβιν Κινγκ, υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Αγγλίας.
Επιπλέον, οι επενδυτές ενθαρρύνονται να δανείσουν βραχυπρόθεσμα στις
αναδυόμενες αγορές, επειδή αυτού του είδους τα δάνεια είναι πολύ πιθανό να
καλυφθούν από τη Διεθνή Κοινότητα, στην περίπτωση που η δανειζόμενη χώρα
δηλώσει αδυναμία αποπληρωμής».

Μέγα πρόβλημα η Ρωσία

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είναι αυτήν τη στιγμή
η Ρωσία. Τα προβλήματα της Ρωσίας είναι αυτά που θα συζητηθούν κατά κόρον κατά
τη διάρκεια της ετήσιας συνόδου του οργανισμού. Όταν άρχισε η κριτική για τον
τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε τις σχέσεις του με τη Ρωσία, το Ταμείο απάντησε
γρήγορα στις κατηγορίες. Σε σχέση με πέρυσι η θέση του ΔΝΤ ήταν πιο εύκολη: το
πρόβλημα ήταν πιο συγκεκριμένο και στις κατηγορίες περί ξεπλύματος χρήματος
δεν υπήρχαν στοιχεία για την εμπλοκή χρημάτων του Ταμείου.

Ο Τζον Όντλινγκ-Σμι, ο αξιωματούχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που
χειρίζεται τις σχέσεις με τη Ρωσία, έγραψε άρθρα σε δύο μεγάλες αμερικανικές
εφημερίδες αποκρούοντας τις κατηγορίες.

Αυτό αντανακλά την ενεργητική προσέγγιση του Ταμείου στην κριτική και τις
προσπάθειές του για την παροχή διαφάνειας. «Αισθανθήκαμε ότι δεν είχαμε δίκαιη
αντιμετώπιση», λέει ο Ντόσον. «Είναι πολύ σημαντικό για εμάς να προσπαθούμε να
περάσουμε το δικό μας μήνυμα…».

Όσον αφορά τις κατηγορίες, το ΔΝΤ ξεκαθαρίζει ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν για
παράνομες ενέργειες. «Δεν παρακολουθούμε κάθε δολάριο από τα χρήματα που
δανείζουμε, αλλά έχουμε πολύ αυστηρούς κανόνες και ελέγχουμε σε ημερήσια βάση
πού καταλήγουν τα χρήματα», λέει ο Ντόσον. Μάλιστα, ο έλεγχος για τον τρόπο
που χρησιμοποίησε η Μόσχα τα χρήματα του ΔΝΤ ανατέθηκε σε ανεξάρτητο ελεγκτικό
οίκο, ύστερα από μια σειρά άλλων ερευνών, που πραγματοποίησε το ίδιο το Ταμείο.

Ωστόσο, το γενικότερο πρόβλημα που ακούει στο όνομα «Ρωσία» παραμένει. Το
Ταμείο γνωρίζει ότι η Μόσχα το εξαπάτησε στο παρελθόν και τώρα δεν είναι
διατεθειμένο να ρισκάρει. Η δεύτερη δόση του δανείου θα πρέπει να καταβληθεί
στα τέλη του έτους, αν και η ακριβής ημερομηνία καταβολής της είναι
αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Τα χρήματα αυτά θα δοθούν κατά πάσα πιθανότητα
τον Οκτώβριο για «τεχνικούς λόγους», δήλωσε ο Στάνλι Φίσερ, αναπληρωτής
διευθυντής του ΔΝΤ. Πάντως, τα χρήματα θα κατατεθούν σε έναν λογαριασμό, ο
οποίος χρησιμοποιείται για την αποπληρωμή προηγούμενων δανείων της Ρωσίας. Με
αυτόν τον τρόπο τα χρήματα θα δοθούν στη Ρωσία, αλλά ουσιαστικά δεν πρόκειται
ποτέ να φτάσουν στη Μόσχα.

Το θέμα της Ρωσίας τείνει να γίνει ένα μείζον πολιτικό ζήτημα, αφού θα
απασχολήσει και την προεκλογική περίοδο για τις προεδρικές εκλογές στις
Ηνωμένες Πολιτείες το 2000. «Πρέπει να κοιτάξουμε με μεγάλη προσοχή τις
κινήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και τον τρόπο με τον οποίο
παρέχεται η οικονομική βοήθεια», δήλωσε πρόσφατα ένας σύμβουλος του υποψήφιου
για την προεδρία των ΗΠΑ, Τζορτζ Μπους.

Το πρόβλημα της Ρωσίας είναι ένα πολύ ευαίσθητο θέμα, το οποίο συνδέεται
περισσότερο με την πολιτική και λιγότερο με την οικονομία. Το ΔΝΤ ανησυχεί
επειδή εμπλέκεται σε πολιτικά θέματα, τα οποία δεν γνωρίζει πώς να
αντιμετωπίσει. Ωστόσο, όπως και στην περίπτωση της ασιατικής κρίσης, είναι
αναπόφευκτη η δημιουργία αμφιβολιών σχετικά με τη διαφάνεια, τη διαφθορά και
τον τρόπο ελέγχου του χρηματοπιστωτικού τομέα της χώρας που λαμβάνει
οικονομική βοήθεια από το ΔΝΤ. Η Ινδονησία, επίσης, παρουσιάζει πολλά πολιτικά
και οικονομικά προβλήματα.

Προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα σε διαφορετικές δυνάμεις που ασκούνται
πάνω του από επενδύτες του ιδιωτικού τομέα και διαφορετικές κυβερνήσεις (ΗΠΑ,
Ευρώπη, αναπτυσσόμενες χώρες), το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει μπροστά του
έναν δύσβατο δρόμο.