8 ερωτήσεις και απαντήσεις για το θέμα της παραγραφής

Σε έντονη νομική διαμάχη εξελίσσεται το θέμα της παραγραφής ή μη των
αδικημάτων που συνοδεύουν τις κακοτεχνίες σε οικοδομές και οδήγησαν σε
νεκρούς, τραυματίες και τεράστιες καταστροφές, ύστερα από τον μεγάλο σεισμό
που έπληξε το Λεκανοπέδιο.

Θέμα υπάρχει ­ το παραδέχεται και ο αρμόδιος υπουργός Δικαιοσύνης, εμμένοντας
πάντως ότι τα αδικήματα δεν έχουν παραγραφεί. Και ζητεί από όσους (δικαστές,
εισαγγελείς, δικηγόρους κ.ά.) εκφράζουν όλες αυτές τις ημέρες διάφορες απόψεις
να αφήσουν να μιλήσουν τα δικαστήρια. Αλλά για να συμβεί αυτό, απαραίτητη
προϋπόθεση είναι οι υπεύθυνοι να οδηγηθούν στο εδώλιο…

Εύλογα, γύρω από το ζήτημα έχουν δημιουργηθεί μια σειρά από ερωτήματα που
ζητούν απαντήσεις. Ερωτήματα που θέτουν πρώτοι απ΄ όλους οι σεισμόπληκτοι και
μαζί τους όλοι όσοι αναμένουν να υπάρξει ποινικός κολασμός των υπευθύνων για
την καταστροφή. Και το βασικό ερώτημα είναι:

1. Γιατί τίθεται σήμερα ζήτημα παραγραφής;

ΑΠ.: Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο. Είχε τεθεί ύστερα από κάθε καταστροφικό
σεισμό της τελευταίας 20ετίας. Και για τον σεισμό της Θεσσαλονίκης το ’78 και
για τις Αλκυονίδες το ’81 και για την Καλαμάτα το ’86 και για το Αίγιο το ’95.
Μόνο που έως το 1995 η απάντηση των νομικών ήταν κοινή: Για όλα τα
πλημμελήματα τα οποία συνόδευαν τις κακοτεχνίες στις οικοδομές που είχαν
καταρρεύσει είχε επέλθει παραγραφή εάν από την ανέγερσή τους (την ημέρα
παράδοσης του κτιρίου από τους κατασκευαστές) είχε παρέλθει πενταετία. Και το
γράμμα του νόμου οδηγούσε σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις στο ακαταδίωκτο των υπευθύνων.

Το εργοστάσιο της Ρικομέξ, κάτω από τα ερείπια του οποίου βρήκαν τον θάνατο δεκάδες άνθρωποι

2. Τι άλλαξε το 1995;

ΑΠ.: Τέσσερις μήνες μετά τον φονικό σεισμό στο Αίγιο, άλλαξε ο νόμος. Επί
υπουργίας Αναστ. Πεπονή το σχετικό άρθρο 286 του Ποινικού Κώδικα (περί
παραβάσεως των κανόνων της οικοδομικής) τροποποιήθηκε έτσι ώστε στο εξής η
5ετία της παραγραφής να αρχίσει να «τρέχει» όχι από τη χρονολογία ανέγερσης
μιας οικοδομής, αλλά από την ημέρα που επήλθε το τραγικό αποτέλεσμα λόγω των
κακοτεχνιών. Από την ημέρα, δηλαδή, που το κτίριο κατέρρευσε, είτε ύστερα από
σεισμό είτε ύστερα από άλλη φυσική αιτία. Κατά τα λοιπά, το αδίκημα παρέμεινε
ως έχει: Πλημμέλημα που οδηγεί σε φυλάκιση των υπευθύνων έως δύο έτη.

3. Συνεπώς η νέα διάταξη καλύπτει κάθε κτίριο που υπέστη ζημιές λόγω
κακοτεχνιών στο Λεκανοπέδιο και κινδύνευσαν ή πολύ περισσότερο σκοτώθηκαν ή
τραυματίστηκαν άνθρωποι;

ΑΠ.: Η διατύπωση της διάταξης ως προς τον χρόνο παραγραφής είναι ρητή.
Θεωρητικώς καλύπτει όλα τα κτίρια, είτε κτίστηκαν πέρυσι είτε τη δεκαετία του
’50. Για τον σεισμό της Αθήνας παραγραφή επέρχεται τον Σεπτέμβριο του 2004.
Γι’ αυτό δεν χωρεί άλλη ερμηνεία, βάσει της διάταξης.

4. Τότε πού βρίσκονται τα εμπόδια;

ΑΠ.: Για όσους διατυπώνουν αντίθετη άποψη, το εμπόδιο βρίσκεται στο ίδιο το
Σύνταγμα. Το άρθρο 7 (παρ. 1) του Συντάγματος ορίζει ότι: «Έγκλημα δεν υπάρχει
ούτε ποινή επιβάλλεται χωρίς νόμο που να ισχύει πριν από την τέλεση της πράξης
που ορίζει τα στοιχεία της. Ποτέ δεν επιβάλλεται ποινή βαρύτερη από εκείνη που
προβλεπόταν κατά την τέλεση της πράξης». Με βάση τη συνταγματική διάταξη, όσοι
εκφέρουν αντίθετη άποψη στο θέμα της παραγραφής υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή
της ρύθμισης του ’95 είναι συνταγματική μόνον για κτίρια που ανεγέρθησαν από
το ’95, δηλαδή μετά την ψήφισή της. Και με βάση την 5ετή παραγραφή, μπορούν να
διωχθούν και να καταδικαστούν υπεύθυνοι για οικοδομές που ανεγέρθησαν το
περισσότερο έως τον Σεπτέμβριο του ’94. Για όλους τους κατασκευαστές,
εργολάβους, μηχανικούς κ.ά. οικοδομών με κακοτεχνίες που κτίστηκαν πριν από
τον Σεπτέμβριο του ’94 έχει επέλθει πλέον παραγραφή.

5. Ποια είναι η κρατούσα άποψη;

ΑΠ.: Και οι δύο θέσεις έχουν δυναμικούς υποστηρικτές. Ο υπουργός Δικαιοσύνης
Ευάγγ. Γιαννόπουλος αναφέρει ότι η νέα ρύθμιση δεν μεταβάλλει το αδίκημα ούτε
την προβλεπόμενη ποινή. Και επομένως μπορεί να εφαρμοστεί από τους
εισαγγελείς, οι υπεύθυνοι να οδηγηθούν στο εδώλιο και τα αρμόδια δικαστήρια να
αποφανθούν για τις κατηγορίες και τη συνταγματικότητα της διάταξης. Από την
άλλη πλευρά, εισαγγελικοί λειτουργοί, ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου
Αθήνας κ.ά. αναφέρουν ότι ο χρόνος παραγραφής δεν αποτελεί δικονομικό κώλυμα,
αλλά ουσιαστικό λόγο εξάλειψης του αξιόποινου. «Ο χρόνος παραγραφής δεν μπορεί
να συνδέεται με την κατάρρευση, αλλά με την παράδοση του κτιρίου. Είναι όπως
στην περίπτωση που ένας μαχαιρώνει κάποιον, ο οποίος πεθαίνει ύστερα από 50
ημέρες στο νοσοκομείο. Το αδίκημα έχει τελεστεί τη στιγμή του μαχαιρώματος και
από τότε μετρά ο χρόνος παραγραφής…», αναφέρει χαρακτηριστικά εισαγγελέας, ο
οποίος συμμετέχει στη μεγάλη έρευνα για τις κακοτεχνίες στα κτίρια που
κατέρρευσαν από τον φονικό σεισμό.

6. Δεν μπορεί να υπάρξει νέα νομοθετική ρύθμιση, ύστερα από τον σεισμό
στο Λεκανοπέδιο;

ΑΠ.: Και μια νέα ρύθμιση είναι βέβαιο ότι θα συναντήσει το ίδιο συνταγματικό
εμπόδιο. Και ομοφωνία στις απόψεις μπορεί να περιμένει κανείς μόνον για
αδικήματα που αφορούν οικοδομές, οι οποίες θα ανεγερθούν από την ψήφισή της
και μετέπειτα. Από την άλλη πλευρά, θα χαθεί και ο χρόνος από το 1995 έως
σήμερα που καλύπτει η ισχύουσα διάταξη.

7. Δεν υπάρχει άλλη νομική οδός για τα εγκλήματα που έχουν τελεστεί;

ΑΠ.: Μία άλλη οδό δείχνει η παραγγελία του προϊσταμένου της Εισαγγελίας Εφετών
Αθήνας Λ. Καράμπελα, ο οποίος ζήτησε να εξεταστεί η περίπτωση διώξεων των
υπευθύνων για ανθρωποκτονία από πρόθεση, λόγω ενδεχόμενου δόλου. Το
συγκεκριμένο αδίκημα είναι κακουργηματικό, ο χρόνος παραγραφής είναι 20 χρόνια
και στηρίζεται στο δεδομένο ότι ένας κατασκευαστής ήξερε ή μπορούσε να
προβλέψει το τραγικό αποτέλεσμα, αλλά δεν έκανε τίποτα για να το αποτρέψει.
Πρέπει να σημειωθεί, πάντως, ότι καταδίκες και διώξεις με τέτοιες κατηγορίες
είναι εξαιρετικά σπάνιες στα ελληνικά δικαστικά χρονικά. Και σε κάθε
περίπτωση, μια τέτοια δίωξη δεν μπορεί να αναφέρεται για κτίρια που
κατασκευάστηκαν πριν από τον Σεπτέμβριο του 1979. Ένα άλλο αδίκημα που
εξετάζεται είναι η κακουργηματική απάτη με 15ετή χρόνο παραγραφής. Σε αυτήν
την περίπτωση (και για κτίρια που ανεγέρθησαν μετά το 1984) θα πρέπει να
διαπιστωθεί ότι οι ιδιοκτήτες μιας οικοδομής είχαν εξαπατηθεί από τον
εργολάβο-κατασκευαστή, ο οποίος τους πούλησε ή τους παρέδωσε εν γνώσει του
ελαττωματικό κτίριο.

8. Για ποιές οικοδομές με κακοτεχνίες δεν υπάρχει διαμάχη νομικών ως
προς την τιμωρία των υπευθύνων;

ΑΠ.: Σε αστικό επίπεδο μπορούν να απαιτηθούν χρηματικές αποζημιώσεις για όλες
τις ζημιές που υπέστησαν οι οικοδομές που ανεγέρθησαν κατά την τελευταία
20ετία και παρουσίαζαν κακοτεχνίες (και ανεξάρτητα από τυχόν απαιτήσεις για
αποζημίωση λόγω ψυχικής οδύνης από θάνατο συγγενικών προσώπων ή
τραυματισμούς). Στο ποινικό μέρος ουδείς διαφωνεί ότι μπορούν άμεσα να
διωχθούν (σε πλημμεληματικό επίπεδο) οι υπεύθυνοι για κακοτεχνίες που έγιναν
μετά τον Σεπτέμβριο του 1994 ή στην αυστηρότερη περίπτωση (κακούργημα) μετά
τον Σεπτέμβριο του 1979.