ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ουτοπίες; Όχι, ευχαριστώ!

Ο Τόμας Μορ είχε κάνει λάθος: η Ουτοπία δεν μπορεί ποτέ να γίνει Ευτοπία.
Είναι κι αυτό ένα από τα τραγικά συμπεράσματα αυτού του αιώνα.

«Χρυσή Εποχή»: ο πίνακας του Frederic παρουσιάζει έναν ειδυλλιακό κόσμο

Συγγραφέας του «Βιβλίου των Ουτοπιών», που θα κυκλοφορήσει στις 4 Οκτωβρίου
στην Αγγλία από τις εκδόσεις Faber, ο καθηγητής αγγλικής λογοτεχνίας στην
Οξφόρδη Τζων Κάρεϋ χωρίζει τις Ουτοπίες σε διάφορες κατηγορίες. Η πιο παλιά,
κι εκείνη που διαρκώς επανέρχεται, είναι η κατηγορία των κομμουνιστικών
Ουτοπιών. Τέτοιες ήταν η «Δημοκρατία» του Πλάτωνα, η «Ουτοπία» του Μορ, το
βιβλίο του Ουίλιαμ Μόρις «Ειδήσεις από το Πουθενά» (1891). Το εγγενές
μειονέκτημα αυτού του είδους ουτοπίας είχε αναγνωριστεί ακόμη κι από τον
Λένιν: ο άνθρωπος πρέπει να ξεπεράσει τον εγωισμό του. Με ποιον τρόπο;
Άγνωστο. Εκείνοι που δοκίμασαν τον εξαναγκασμό, πάντως, έφεραν μόνο την κόλαση
και την καταστροφή.

Η δημοφιλέστερη Ουτοπία του 20ού αιώνα είναι χωρίς αμφιβολία το οικολογικό
κίνημα. Εμπνευστής της είναι ο Άγγλος μυθιστοριογράφος Χέρμπερτ Τζωρτζ Γουέλς,
που τη στήριξε όμως στην υπόθεση ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός δεν θα ξεπεράσει
τα 2 δισεκατομμύρια ψυχές (έχει ήδη φτάσει τα 6). Κι εκείνος που δυσφήμησε
περισσότερο αυτό το όνειρο ήταν βέβαια ο Χίτλερ, που ήθελε να μετατρέψει την
Ουκρανία στον ωραιότερο κήπο του κόσμου, με Γερμανούς αγρότες να καλλιεργούν
τεράστιους σπόρους οι οποίοι στη συνέχεια θα γίνονταν υπέροχα μακαρόνια.

Μια εναλλακτική λύση είναι η Τεχνοτοπία, ένας κόσμος δηλαδή που με τη βοήθεια
της επιστήμης θα πάψει να εξαρτάται από τη φύση. Στο μυθιστόρημά του «Νέα
Ατλαντίς» (1627), ο Φράνσις Μπέικον είχε προβλέψει τις ιπτάμενες μηχανές, τα
τηλέφωνα, τα υποβρύχια και κάτι που έμοιαζε με ναπάλμ, όχι όμως και το ταξίδι
στο Διάστημα. Μ’ αυτό ασχολήθηκε εκτενώς ο Βρετανός φυσικός Φρήμαν Ντάισον,
που το 1972 διέκρινε ότι το μέλλον του ανθρώπου δεν βρίσκεται στους πλανήτες
αλλά στους κομήτες. Στο βιβλίο της «Μια Γυναίκα στο Όριο του Χρόνου» (1979), η
Μαρτζ Πήρσυ φαντάζεται τους ανθρώπους να πολεμούν στο Διάστημα με τη βοήθεια
ρομπότ και ανδροειδών, αλλά να ζουν στη Γη, σ’ έναν κόσμο όπου ο φυσιολογικός
τοκετός είναι άγνωστος, τα παιδιά γεννιούνται σε ειδικά εκκολαπτήρια και το
καθένα τους έχει τρεις μητέρες, θηλυκές ή αρσενικές. Είναι ένα είδος
«φεμινιστικής» ουτοπίας, της οποίας το βιβλίο αυτό δεν αποτελεί βέβαια το
μοναδικό δείγμα.

Η Ευγονική αποτελούσε για αιώνες την αποτελεσματικότερη μέθοδο να
δημιουργηθούν οι ιδανικοί κάτοικοι ενός τέλειου κόσμου. Ή ενός τμήματος του
κόσμου: ο καθηγητής Λη Σίλβερ από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον προβλέπει ότι
το 2350 οι πλούσιοι γονείς θα μπορούν να αποκτούν παιδιά ανθεκτικά στις
περισσότερες ασθένειες, στις οποίες θα υπόκειται αντίθετα μια τεράστια
δευτερεύουσα τάξη που θα κάνει κι όλες τις δουλειές. Αν αυτό είναι το μέλλον
μας, σχολιάζει ο Τζων Κάρεϋ, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να
εγκαταλείψουμε τις Ουτοπίες. Και να αρκεστούμε στον ταπεινό μας κόσμο.