Τα κέρδη έρχονται και από την πτώση των τιμών

Σήμερα στο Χρηματιστήριο Παραγώγων διαπραγματεύονται μόνο συμβόλαια
μελλοντικής εκπλήρωσης συνδεδεμένα με τον δείκτη FTSE/ASE-20 του
Χρηματιστηρίου Αξιών ΑΘηνών. Τα συμβόλαια αυτά ανήκουν στη μία από τις δύο
βασικές κατηγορίες παράγωγων προϊόντων. Πρόκειται για προθεσμιακά συμβόλαια
(futures). Η άλλη κατηγορία είναι τα δικαιώματα (options), τα οποία πρόκειται
να διαπραγματευθούν αργότερα.

Η αντιστάθμιση κινδύνων, η εκμετάλλευση βραχυπρόθεσμων τάσεων και η δημιουργία
κέρδους σε περιόδους πτώσεων των τιμών γίνεται αποτελεσματικά με τη χρήση και
των δύο κατηγοριών παράγωγων προϊόντων. Μάλιστα, ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν
ότι αποτελεσματικότερη είναι η χρήση δικαιωμάτων. Ωστόσο, άλλοι τονίζουν ότι
δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία το είδος του παραγώγου, αλλά η σωστή εκτίμηση και
η σωστή χρήση του. Έτσι και με στρατηγικές με συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης
μπορεί κανείς να πραγματοποιήσει κέρδη σε περιόδους πτώσης των τιμών.

Τα δικαιώματα

Γενικά, τα δικαιώματα και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης δίνουν την
ευκαιρία να κερδίσει κάποιος εκμεταλλευόμενος μια τάση της αγοράς ­ ακόμη και
σε περιόδους πτώσης ή στασιμότητας των τιμών ­ ανάλογα με τη στρατηγική που θα
επιλέξει. Επίσης, τα δικαιώματα και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης
επιτρέπουν σε κάποιον να επιδιώξει βραχυπρόθεσμους στόχους, παρόμοιους με την
αγορά τίτλων, αλλά με τη δέσμευση λιγότερων κεφαλαίων.

Με αυτή την έννοια μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι μέρος της επένδυσης
χρηματοδοτείται. Επιπλέον, με τα δικαιώματα και τα συμβόλαια μελλοντικής
εκπλήρωσης «κλειδώνει» κάποιος κέρδη, τα οποία δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί,
καθώς επιτρέπουν την αντιστάθμιση του κινδύνου ενός χαρτοφυλακίου τίτλων,
έναντι πιθανών απωλειών.

Κέρδη στην πτώση

Με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης μπορεί κάποιος επενδυτής να κερδίσει σε
περιόδους πτώσης, εάν προβλέψει έγκαιρα τη μείωση των τιμών των μετοχών στο
Χρηματιστήριο πουλώντας το συμβόλαιό του. Αυτή είναι η βασική στρατηγική.

Διευκρινίζεται ότι η πώληση συμβολαίων μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή
ακόμη κι αν δεν υπάρχει αγοραστής. Διότι, αν και στα συμβόλαια πρέπει να
υπάρχουν δύο μέρη (αντισυμβαλλόμενοι), δηλαδή ένας αγοραστής και ένας πωλητής,
στα παράγωγα ικανοποιείται η αγορά ή πώληση ενός συμβολαίου ακόμη στην
περίπτωση που μία πλευρά αθετεί τον λόγο της.

Τον ρόλο αυτό παίζει η Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών επί Παραγώγων, η οποία
εκτός από την εκκαθάριση αναλαμβάνει και τον πιστωτικό κίνδυνο της αγοράς.

Υπενθυμίζεται ότι ένα προθεσμιακό συμβόλαιο αποτελεί μια συμφωνία που έγινε σε
μια χρονική στιγμή για την παράδοση ενός προϊόντος (μετοχές, δείκτες, ομόλογα
κ.λπ.) σε μια συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία και σε μια τιμή που
καθορίστηκε κατά τον χρόνο της σύμβασης.

Η μέθοδος

Το Χρηματιστήριο Παραγώγων στον οδηγό «Η χρήση συμβολαίων» που έχει
καταρτίσει, παρουσιάζεται, μεταξύ άλλων, αναλυτικά η μέθοδος για τη δημιουργία
κέρδους σε πτωτικές αγορές. Υποθέτουμε, λοιπόν, ότι η προθεσμιακή τιμή του
δείκτη FTSE/ASE-20 είναι 1.300 μονάδες και ότι ένας επενδυτής προβλέπει ότι οι
τιμές στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών θα μειωθούν.

Τότε ο επενδυτής αυτός συμφωνεί να «πουλήσει τον δείκτη FTSE/ASE-20» στην
ημερομηνία της συμφωνίας του συμβολαίου μελλοντικής εκπλήρωσης στην τιμή κλεισίματος.

Κέρδη και ζημιές

Για κάθε μονάδα του δείκτη που ο FTSE/ASE-20 πέφτει, σημαίνει ένα κέρδος για
τον επενδυτή και για κάθε μονάδα που ο δείκτης FTSE/ASE-20 αυξάνεται, μια
ζημιά. Δεδομένης μιας μονάδας συναλλαγής των 2.000 για κάθε μονάδα του δείκτη,
σημαίνει ότι ο επενδυτής θα έχει κέρδος 1000.000 δραχμών για κάθε συμβόλαιο,
αν ο FTSE/ASE-20 πέσει στις 1.250 μονάδες.

Αντίθετα, εάν ο δείκτης FTSE/ASE-20 αυξηθεί πάνω από την προθεσμιακή τιμή που
πούλησε ο επενδυτής, για παράδειγμα στις 1.310 μονάδες, τότε θα υποστεί μια
απώλεια 10 μονάδων, δηλαδή 20.000 δραχμών για κάθε συμβόλαιο.

Σημειώνεται ότι κατά τη διάρκεια της ζωής ενός συμβολαίου μελλοντικής
εκπλήρωσης, η προθεσμιακή τιμή και το πραγματικό επίπεδο του δείκτη
FTSE/ASE-20 κινούνται πάντα προς την ίδια κατεύθυνση.

Ειδικά σε μεγαλύτερες χρονικές περιόδους, η προθεσμιακή τιμή είναι, συνήθως,
ελαφρώς υψηλότερη από αυτή του δείκτη FTSE/ASE-20.

Πιθανότητες

Αν η αναμενόμενη πτώση των τιμών των μετοχών συμβεί πριν από τη συμφωνημένη
ημερομηνία λήξης του συμβολαίου, ο επενδυτής μπορεί να πραγματοποιήσει τα
κέρδη του αγοράζοντας πίσω το συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης σε χαμηλότερη
προθεσμιακή τιμή.

Με τον τρόπο αυτό «κλείνει τη θέση του». Αν από την άλλη πλευρά υπάρχουν
ενδείξεις για πιθανή ζημιά και δεν αναμένεται καμία αντιστροφή της τάσης πριν
από τη συμφωνημένη ημερομηνία, ο επενδυτής μπορεί να περιορίσει τη ζημιά
κλείνοντας τη θέση του εγκαίρως.

Είναι προτιμότερο, λοιπόν, να πάρει κάποιος θέση πώλησης, αν θεωρεί ότι η τιμή
του υποκειμένου (μετοχές, κ.λπ.) θα μειωθεί. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος στην
αγορά τίτλων για να μετατραπεί μια τέτοια προσδοκία σε κερδοφόρα στρατηγική.

Στην περίπτωση ενός συμβολαίου μελλοντικής εκπλήρωσης στον δείκτη FTSE/ASE-20,
η πώληση ενός ολόκληρου χαρτοφυλακίου μετοχών θα είχε ως αποτέλεσμα υπερβολικό
κόστος συναλλαγών. Αν ο επενδυτής κατέχει αυτές τις μετοχές, θα τις πουλήσει,
αν νομίζει ότι οι τιμές θα συνεχίσουν πτωτική πορεία για μεγάλο χρονικό
διάστημα. Αν αντίθετα περιμένει ότι η πτώση των τιμών θα είναι σύντομη, τότε
είναι προτιμότερο να διατηρήσει το χαρτοφυλάκιό του και να πάρει θέση πώλησης
σε συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης.

Ειδικά στην περίπτωση που κάποιος κατέχει ομολογιακά συμβόλαια μελλοντικής
εκπλήρωσης, η θέση πώλησης είναι γενικά ο καλύτερος τρόπος για να κερδίσει σε
μια πιθανή αύξηση των επιτοκίων (μείωση των τιμών των ομολόγων).

Παράδειγμα

Έστω ότι ένας επενδυτής κατέχει μετοχές σε ποσότητες που αντιστοιχούν ακριβώς
στη σύνθεση του δείκτη FTSE/ASE-20. Για μία συγκεκριμένη περίοδο θέλει να
αποκλείσει κάθε κίνδυνο τιμών (είτε αύξηση, είτε μείωση) και συνεπώς πουλάει
συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στον δείκτη FTSE/ASE-20.

Η παρούσα αξία του χαρτοφυλακίου του (μετρημένη σε μονάδες του δείκτη) και
αυτή του δείκτη FTSE/ASE-20 είναι 1.300 μονάδες. Πουλάει συμβόλαια μελλοντικής
εκπλήρωσης στις 1.350 μονάδες.

Στην ημερομηνία λήξης τα κέρδη από τις μετοχές του χαρτοφυλακίου και από τα
συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης ισοσταθμίζονται πλήρως.