ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επιστημονικές συμβουλές

Υπάρχουν αφανείς θεσμοί που έρχονται στο προσκήνιο μόνον όταν δώσουν λαβή
για την υποψία ότι προσπαθούν να ξεπεράσουν την αφάνειά τους. Αυτό συνέβη
πρόσφατα ­ και δεν ήταν η πρώτη φορά ­ με το Επιστημονικό Συμβούλιο της Βουλής
και τις εκθέσεις του για νομοσχέδια επί θεμάτων παιδείας, δημόσιας διοίκησης
και ελέγχου τιμών τροφίμων.

Η κυβέρνηση έκανε λόγο για υπέρμετρο παρεμβατισμό, ενώ πολλές φορές μέλη του
Συμβουλίου έχουν παραπονεθεί για υπέρμετρο υποβιβασμό του έργου τους. Όπως
πάντα, η πραγματικότητα καταλύει τις υπεραπλουστεύσεις. Το Επιστημονικό
Συμβούλιο της Βουλής δεν είναι ένα αόρατο κογκλάβιο, αλλά το πενταμελές,
υπαγόμενο απευθείας στον πρόεδρο της Βουλής όργανο που προΐσταται μιας
ολόκληρης υπηρεσίας, της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής. Τη δυνατότητα
ίδρυσής της προέβλεπε το ίδιο το Σύνταγμα, αλλά η υλοποίησή της έγινε το 1987,
με απόφαση του τέως προέδρου της Βουλής, Γιάννη Αλευρά, που περιελήφθη στον
Κανονισμό της Βουλής. Βασικό έργο της υπηρεσίας είναι να υποβοηθά τη Βουλή
κατά τη νομοπαραγωγική της δραστηριότητα, με βασικό, όπως αποδείχθηκε στην
πράξη, μέσο την επιστημονική έκθεση, που συνοδεύει υποχρεωτικά κάθε νομοσχέδιο
(νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης), όχι όμως και τις αντίστοιχες
προτάσεις νόμου (πρωτοβουλία βουλευτών). Εξαρχής λοιπόν, όσο κι αν στον
Κανονισμό της Βουλής διαλαμβάνεται ρητά ότι η συνδρομή αυτή δίδεται «κατά
τρόπο ουδέτερο και σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους κανόνες της
επιστήμης», η έκθεση έχει τον χαρακτήρα αντίβαρου στις κυβερνητικές επιλογές.
Μόνον αυτές αφορά, ενώ καλύπτει και την πρακτική και νομική ανισότητα της
έλλειψης θεσμικού αντιλόγου της αντιπολίτευσης έναντι των νομοθετικών
δυνατοτήτων της κυβέρνησης (επιλογή χρόνου και μέσων πρότασης, στήριξη από τον
υπαλληλικό μηχανισμό των υπουργείων). Εξάλλου, παρά τη διακηρυκτική εξαγγελία
της ουδετερότητας, είναι πασίδηλο ότι, ειδικώς εδώ, η διαπλοκή δικαιικής
κρίσης και πολιτικών αντιλήψεων είναι αδύνατο ­ αλλά και αφύσικο ­ να αποφευχθεί.

Στην ουσία λοιπόν ο ρόλος των εκθέσεων της Επιστημονικής Υπηρεσίας ­ και όχι,
άρα, του Επιστημονικού Συμβουλίου, που απλώς τις εποπτεύει διά της
προσυπογραφής κάποιου μέλους του ­ είναι να εκφέρει επιστημονικούς ή
επιστημονικοφανείς ενδοιασμούς επί των νομοθετικών πρωτοβουλιών της
κυβέρνησης. Το να ισχυρίζεται, επομένως, η τελευταία ότι η συνεχής κριτική
συνιστά «υπέρβαση ρόλου» υποδηλοί άγνοια, εφόσον πρόκειται για την ουσία του
ίδιου του ρόλου: κανείς ποτέ και πουθενά δεν «υποβοηθήθηκε» διά της μόνης
προβολής των προτερημάτων του. Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Γιατί το
κύριο επιχείρημα που παγίως χρησιμοποιείται στις εκθέσεις (υπό μορφή φοβήτρου,
μιας που δεν παράγεται κανένα άμεσο έννομο αποτέλεσμα) είναι η επίκληση της
αντισυνταγματικότητας, ή πιθανής αντισυνταγματικότητας, διατάξεων του υπό
συζήτηση νομοσχεδίου. Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι βαρύς και, ιδίως, «φοριέται»
εύκολα, συχνότατα χωρίς διάκριση νομικών από πολιτικές συνέπειες. Καταλήγουμε
έτσι να διανέμεται στους βουλευτές, τις περισσότερες φορές ώρες μόνο πριν από
τη συζήτηση στη Βουλή, μια έκθεση ειδικών επιστημόνων στην οποία υπάρχουν
νύξεις περί αντισυνταγματικότητας.

Φυσικό είναι ­ αλλά βεβαίως δεν τους απαλλάσσει από τον χαρακτηρισμό της
προχειρότητας ­ αρκετοί βουλευτές να κάνουν αντιπολιτευτική σημαία τους
επιχειρήματα των οποίων το νόημα δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι
αντιλαμβάνονται. Χωρίς μάλιστα ιδιαίτερες τύψεις, αφού ξέρουν ότι η κυβέρνηση
θα βρει τρόπο να ψηφίσει τον νόμο της.

Όλα αυτά για να επισημανθεί το εξής απλό: όσο ενδεδειγμένη είναι η κριτική,
άλλο τόσο, για λόγους θεσμικής τάξης, η επίκληση αντισυνταγματικότητας από την
Επιστημονική Υπηρεσία θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη φειδώ. Δεν πρέπει να
δίνεται η εντύπωση μιας Πολιτείας που διαρκώς παρανομεί (και η
αντισυνταγματικότητα είναι η ύψιστη μορφή κρατικής παρανομίας), απλούστατα
γιατί αυτό δεν ισχύει. Σπανιότατα τα δικαστήρια, μόνα αρμόδια όργανα για να
κρίνουν και όχι απλώς να «πουν» την αντισυνταγματικότητα, έχουν συνταχθεί με
τις επιστημονικές απόψεις της υπηρεσίας της Βουλής: ας θυμηθούμε πρόχειρα τις
τόσες επισημάνσεις παράβασης της αρχής της ισότητας στον «νόμο Πεπονή», που
καμία δεν στοιχειοθετήθηκε στις πάμπολλες σχετικές δίκες. Η κριτική που μπορεί
να ασκηθεί στην υπηρεσία δεν είναι ότι δυσκολεύει συστηματικά αλλά ότι βοηθά
με λάθος τρόπο το κοινοβουλευτικό έργο.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.