ΔΡΟΜΟΙ

Ο Σέρμπισλαβ…

… είχε ζωσμένο στη μέση ένα πιστόλι όταν ζούσε στο Κοσσυφοπέδιο. Τώρα είναι
άστεγος, άνεργος, πεινασμένος. Μοιράζεται την ίδια τύχη με δεκάδες χιλιάδες
άλλους Σέρβους που πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς. Οι μισοί από τους 17.000
κατοίκους της Κουρσουμίλια, στη Νότια Σερβία, είναι Σέρβοι πρόσφυγες. Πρέπει
να τους συντηρήσει ένα χρεοκοπημένο κράτος, με μια οικονομία ισοπεδωμένη
ύστερα από βομβαρδισμούς δυόμισι μηνών του ΝΑΤΟ και δέκα χρόνια κυρώσεων.
«Έχουμε αφήσει τα όνειρά μας στην Πρίστινα», λέει ο Σέρμπισλαβ. «Πότε θα
γυρίσουμε πίσω; Με αυτά τα λόγια κοιμούνται και ξυπνάνε τα παιδιά μου. Μα θα
πάρει χρόνια για να ξαναγυρίσουμε εκεί. Αφού πρώτα ηρεμήσουν Σέρβοι και
Αλβανοί. Αφού πρώτα βρουν λιγότερο επιθετικές ηγεσίες».

Παραπάνω από 700.000…

… είναι οι Σέρβοι που εκτοπίστηκαν από τη Βοσνία και την Κροατία. Και
τουλάχιστον 170.000 είναι οι ξεριζωμένοι από το Κοσσυφοπέδιο. Τόσους τους
μετράει η Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ, γράφει στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» ο
Στίβεν Ερλάνγκερ που επισκέφθηκε την περιοχή. Και χρειάζονται από όλα:
τρόφιμα, στέγη, κρεβάτια, κουβέρτες. Καλύτερα να ρωτάει κανείς τι δεν
χρειάζονται. Στην αρχή, η σερβική κυβέρνηση δεν ήθελε να γράψει στο σχολείο τα
παιδιά των Σέρβων προσφύγων από το Κοσσυφοπέδιο, δεν ήθελε να «βολευτούν», να
ξεχάσουν τις χαμένες πατρίδες. Ευτυχώς, τώρα τελευταία το Βελιγράδι μαλάκωσε
τη στάση του απέναντί τους. Δεν τους πιέζει πια να γυρίσουν πίσω. Ξέρει πως
εκεί τους περιμένει μονάχα ο θάνατος. Μα εδώ τους περιμένει ένας βαρύς
χειμώνας, χωρίς πετρέλαιο για τη σόμπα. Οι άνθρωποι του ΟΗΕ δίνουν μάχη με τον
χρόνο για να κατασκευάσουν καταλύματα που θα αντέξουν στο χιόνι και το κρύο.

Στη μικρή …

… οι άνθρωποι αγοράζουν το πολύ 200 γραμμάρια κρέας από τον χασάπη. «Αν
αγοράσεις κιλό, σε περνούν για εκατομμυριούχο», λέει ο Κάσλαβ Μπόγιοβιτς,
πρόσφυγας από το Ποντούγιεβο. «Δεν ξέρουμε τι θα απογίνουμε. Οι γείτονές μου
ήταν Αλβανοί και τα είχα καλά μαζί τους. Με παίρνουν στο τηλέφωνο και μου λένε
πως δεν πρέπει να γυρίσω πίσω. Στενοχωριέμαι, μα ξέρω πως έχουν δίκιο. Όσοι
έμειναν είναι τώρα νεκροί». Στο εστιατόριο «Εβρόπα», φτωχοί και ντροπιασμένοι,
οι Κοσοβάροι Σέρβοι περιμένουν στην ουρά για ένα πιάτο φαΐ. Το συσσίτιο φτάνει
για χίλια άτομα την ημέρα και το μοιράζουν οι εθελοντές του Παγκόσμιου
Προγράμματος Τροφίμων. «Στην αρχή δεν ήθελα να έρθω, ντρεπόμουν», λέει μια
γυναίκα. «Μα πρέπει να φάμε».

Σέρβοι και Αλβανοί…

… ζούσαν κάποτε στις ίδιες γειτονιές στο Ποντούγιεβο, λέει ο Σέρβος
Μάλεβιτς. «Εμείς τους προστατεύαμε. Μα ύστερα ήρθε ο UCK και επιτέθηκε στους
Σέρβους και αυτοί πήραν τα όπλα και ήρθε το ΝΑΤΟ και αφόπλισε τους Σέρβους,
αλλά όχι και τους Αλβανούς. Αυτό είναι όλο». Μπορεί άραγε να τα πει αυτά σε
έναν Αλβανό που ξεκλήρισαν την οικογένειά του οι Σέρβοι; τον ρωτάει ο
Αμερικανός δημοσιογράφος. «Οι Αλβανοί δεν είναι άγγελοι», λέει ο Μάλεβιτς
προσπαθώντας να χαμογελάσει. «Εσείς στη Δύση δεν θα αργήσετε να το διαπιστώσετε».