ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κάτι που μοιάζει με φιλοδοξία

Τι μπορούμε να κάνουμε για σένα; Διαφημιστές, επιχειρηματίες, αρκετοί
γονείς και κάμποσοι άλλοι επιφορτισμένοι να φέρουν τα μελλούμενα στο πιάτο
σκύβουν πάνω από τα φουντωμένα κεφάλια των νέων. Θέλει ένα επάγγελμα το μικρό,
ακατατόπιστο κεφάλι. Θα προσπαθήσουν να του το δώσουν. Μπροστά του
ξεδιπλώνεται ο κατάλογος με τις πάμπολλες επιλογές.

Το «μενού» ­ όπως ήδη το ονομάζουν ακολουθώντας τη γαστρονομική μόδα ακόμη και
ειδικοί παιδαγωγοί ­ περιλαμβάνει σπουδές και επαγγέλματα που συνοδεύονται από
ορεκτικούς χαρακτηρισμούς: «συναρπαστικό», «αποδοτικό», «εγγυημένο». Αλλά πώς
να διαλέξει ο υποψήφιος, χωρίς να του δίνεται η ευκαιρία να τσιμπήσει λιγάκι;
Δεν έχει δοκιμάσει φυσικά κανένα πιάτο πριν, άρα σε όλα επιφυλάσσεται.

Του λένε: αυτό είναι ενδιαφέρον ή αυτό σου ταιριάζει. Ψυχολόγοι που θα τα
κατάφερναν θαυμάσια και σαν σκιτσογράφοι παρουσιάζουν στο άψε-σβήσε τα
πορτρέτα των διαφόρων «τύπων». Εσύ κάνεις για τακτικές δουλειές, εσύ για κάπως
απρογραμμάτιστες, πιο δυναμικός φαίνεσαι και το σπορ μυαλουδάκι σου θα
αγανακτούσε με το συνηθισμένο ωράριο.

Αντικρύζοντας τις τόσες ευκαιρίες, ο νεαρός πελάτης έχει στο τέλος τη διάθεση
να κλείσει τον κατάλογο, μαζί και τα μάτια του. Δεν ξέρει τι φταίει με όλα
αυτά, ξέρει μόνο πως είναι δύσκολο να αποφασίσει. Τι του λείπει; Μα το είπαμε
μόλις: η πρόγευση.

Αδύνατον να φανταστεί το πώς θα είναι να σηκώνεται το πρωί, να πηγαίνει στο
γραφείο, να σκαλίζει χαρτιά. Ωραία, απ’ αυτή τη ρουτίνα θα βγάζει λεφτά, και
με τα λεφτά αυτοκίνητο και με τις ρόδες θα φέρνει βόλτες γύρω-γύρω από τον
εαυτό του ­ και ποιος θα είναι αυτός; Ένας περιστρεφόμενος και κεντρομόλος
(θυμάται αμυδρά το σχετικό κεφάλαιο από τη φυσική).

Εδώ όμως σταματά. Το βρήκε! Το ακριβώς αντίθετο θα επιθυμούσε: να είναι ένας
φυγόκεντρος. Ξεκινώντας από μέσα του να πηγαίνει προς τα έξω. Με δυο λόγια, να
έχει τη δουλειά του βέβαια, εξασφαλίζοντας τα αναγκαία για να ζήσει, αλλά και
να είναι και ο ίδιος αναγκαίος κάπου, σε κάποιους. Αν του ψιθύριζαν στ’ αυτί
«γίνε χρήσιμος» θα ένιωθε παράξενα. Κανένας σύμβουλος δεν του το συστήνει πια
αυτό. Και όμως. Όσο ηθικολογικά, προσκοπικά ή κομφορμιστικά και αν ηχεί στις
μέρες μας η προτροπή αυτή, έχει πάντα την άγκυρά της γερά μπηγμένη στον
νεανικό βυθό. Γιατί όλοι χρήσιμοι θα ήθελαν να είναι, δηλαδή εντελώς
απαραίτητοι, στο να αρχίζει και να ολοκληρώνεται γύρω τους κάτι. Ακόμη και ο
ταραξίας και ο αναρχικός αυτό ποθούν και εξεγείρονται, επειδή αυτό δεν έρχεται.

Ας δοκιμάσουμε επομένως να πούμε σε κάθε υποψήφιο ή απόφοιτο πως ό,τι και αν
κάνει να το κάνει καλά, σαν να μην πρόκειται να το εγκαταλείψει ποτέ. Και πως
χωρίς αυτόν, τίποτα δεν θα γίνει όπως πρέπει.

Μοιάζει με κολακεία μεθοδευμένη αυτό, δεν είναι όμως παρά η μόνη μαιευτική του
καιρού μας. Θα μπορούσε λοιπόν να γεννηθεί σε κάποιον (όπως στον νεαρό εκείνο
ήρωα του Τζόυς) η φιλοδοξία απλώς να είναι χρήσιμος; Μπορεί, να γεννηθεί, ναι,
υπό τον όρο όμως ότι θα την τυλίξουμε αμέσως με τον μανδύα μιας αίγλης, όπως
γίνεται και με τις υπόλοιπες φιλοδοξίες. Μια και δεν είναι πια δυνατόν να
μιλάμε για αρετές, ας μιλάμε τουλάχιστον για τα πέπλα τους.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.