ΠΡΟΣΩΠΑ Ο επίσκοπος των καταπιεσμένων

«Όταν δίνω τροφή στους φτωχούς, με λένε άγιο. Όταν ρωτάω γιατί είναι
φτωχοί, με λένε κομμουνιστή».

Ντομ Χέλντερ Καμάρα. Απόστολος της Θεολογίας της Απελευθέρωσης

Ο Βραζιλιάνος Ντομ Χέλντερ Καμάρα, ο καθολικός αρχιεπίσκοπος της Ολίντα και
της Ρεσίφε, έφυγε τη νύκτα της Παρασκευής έχοντας ζήσει μια ζωή όπως τη θέλει
το Ευαγγέλιο ­ ως φίλος των φτωχών και των καταπιεσμένων. Δεν δίσταζε να λέει
ότι ο Λένιν και οι μαθητές του είχαν ιστορικά δίκαιο να βλέπουν στη θρησκεία
το όπιο του λαού. Αρνιόταν να πιστέψει ότι ο Θεός, ο οποίος έκανε τον άνθρωπο
ελεύθερο και συνδημιουργό, μπορεί να ικανοποιείται από τη λατρεία σκλάβων. Και
έως τον θάνατό του, στα 90 του, ήταν ο απόστολος της καταδικασμένης από το
Βατικανό Θεολογίας της Απελευθέρωσης που ταύτιζε την αμαρτία με την κοινωνική
αδικία και αναγνώριζε το δικαίωμα των καταπιεσμένων να ανθίστανται στη
«θεσμοποιημένη» βία των δικτατοριών. Την Κυριακή, χιλιάδες Βραζιλιάνοι
κατέκλυσαν το Ρεσίφε για να αποτίσουν ύστατο φόρο τιμής στον άνθρωπο που οι
εχθροί του αποκαλούσαν «Κόκκινο Επίσκοπο» και «Φιντέλ Κάστρο με ράσα».

«Ας δώσουμε μια για πάντα τέλος στην εικόνα του επισκόπου-πρίγκιπα, ο οποίος
κατοικεί σε μέγαρο και είναι απομονωμένος από τον κλήρο», καλούσε ο Ντομ
Χέλντερ, το 1963, τους συναδέλφους του επισκόπους. Συνεπής στη διδασκαλία του,
όταν την επόμενη χρονιά έφτασε ως αρχιεπίσκοπος στη Ρεσίφε, έβαλε στην αποθήκη
τον χρυσοποίκιλτο επισκοπικό θρόνο και τον αντικατέστησε με μια απλή ξύλινη
καρέκλα· και επέλεξε να μην κατοικήσει στο επισκοπικό μέγαρο, αλλά σ’ ένα απλό
δυάρι πίσω από την εκκλησία του. Στη διάρκεια της χούντας, ταξίδεψε στο
εξωτερικό καταγγέλλοντας τα βασανιστήρια και τους φόνους του καθεστώτος. Έγινε
διεθνής ήρωας της καθολικής αριστεράς, προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης, αλλά
για τη στρατιωτική κυβέρνηση ήταν σαν να μην υπήρχε. Το 1980, ο Πάπας Ιωάννης
Παύλος συναντήθηκε μαζί του στη Ρεσίφε και τον χαρακτήρισε «αδελφό των
ανθρώπων» και «φίλο» του. Αργότερα, έγινε φανερό πως η συνάντηση ήταν μόνο για
τα μάτια: όταν ο Ντομ Χέλντερ αποσύρθηκε από την αρχιεπισκοπή, ο Πάπας
φρόντισε να διοριστεί στη θέση του κάποιος που μετακόμισε στο αρχιεπισκοπικό
μέγαρο και υπογραμμίζει πως σημασία έχει η σωτηρία των ψυχών και όχι η
κοινωνική δράση.

Ο Ντομ Χέλντερ συνέχισε να επικρίνει τον ρόλο των πολυεθνικών εταιρειών και
των βιομηχανικών χωρών στον Τρίτο Κόσμο, παρά την εντολή που πήρε από το
Βατικανό να σιωπήσει. Η δικτατορία είχε τελειώσει, αλλά «εχθρός» του άξιου
ιερωμένου ήταν τώρα ο νεοφιλελευθερισμός, που επιβάλλει τον εκσυγχρονισμό με
υψηλότατο κοινωνικό κόστος. Και η δημοτικότητα του Ντομ Χέλντερ Καμάρα
παρέμεινε τόση ώστε, μόλις πληροφορήθηκε τον θάνατό του, ο ακραία
νεοφιλελεύθερος πρόεδρος της Βραζιλίας Καρντόζο κήρυξε τη χώρα σε τριήμερο
εθνικό πένθος.