Το σύνδρομο του… Αισώπου

Αφήσαμε τελευταία τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το ΥΠΕΠΘ για «τα
Λύκεια που παρουσιάζουν τεράστιες ανισότητες στην ίδια γειτονιά», για την
ερμηνεία των οποίων, μάλιστα, όπως είπε, θα συστήσει και ειδική επιτροπή!

Θέλουμε να επισημάνουμε ότι το ΥΠΕΠΘ, στο σημείο αυτό, επιστράτευσε τη γλώσσα
του Αισώπου. Στον πίνακα 1 φαίνεται καθαρά ότι όλες οι περιπτώσεις των
«γειτονικών» σχολείων με μεγάλες διαφορές στο ποσοστό μετεξεταστέων της Β’
Λυκείου που παρουσιάστηκαν από το ΥΠΕΠΘ ­ για τη στήριξη της αντιεπιστημονικής
άποψης ότι πίσω από τη διαφοροποίηση της σχολικής επίδοσης δεν είναι οι
οικονομικές, κοινωνικές ή γεωγραφικές ανισότητες αλλά η «απόδοση» των
εκπαιδευτικών ­ είναι οφθαλμαπάτη.

Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων συγκρίνονται σχολεία που πήραν ­
«εν μια νυκτί» με υπουργική απόφαση ­ τον τίτλο του Ενιαίου Λυκείου, όμως άλλα
ήταν Γενικά Λύκεια και άλλα Ενιαία Πολυκλαδικά Λύκεια (ΕΠΛ) και Τεχνικά
Επαγγελματικά Λύκεια (ΤΕΛ).

Όλοι όσοι γνωρίζουν στοιχειωδώς τη σχολική πραγματικότητα, αναγνωρίζουν αυτό
που τόσο η κοινή εμπειρία όσο και τα αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει: δηλαδή
ότι στα πρώην ΤΕΛ και στην Τεχνική κατεύθυνση των πρώην ΕΠΛ κατά βάση
κατέφευγαν οι πολύ «αδύνατοι» μαθητές και ότι, ακριβώς, αυτή τους η επιλογή
αποτελούσε πολλές φορές το τίμημα που έπρεπε να πληρώσουν για την παραμονή
τους στη Μέση Εκπαίδευση.

* Για ποιους λόγους, το 1ο Λύκειο του Κιάτου εμφανίζει ποσοστό
μετεξεταστέων 14,3% και το γειτονικό 3ο Λύκειο «συντρίβεται» με αποτυχία
60,3%; Μα γιατί το 3ο Ενιαίο Λύκειο Κιάτου είναι το πρώην ΤΕΛ Κιάτου
«καμουφλαρισμένο» με την ταμπέλα του Ενιαίου.

* Σε τι διαφέρει το 1ο Ενιαίο Λύκειο Κομοτηνής με 9,2% μετεξεταστέους
από το 3ο Ενιαίο Λύκειο της ίδιας πόλης που «πάτωσε» με 55,8%; Μα είναι γνωστό
στους κατοίκους της Κομοτηνής ότι το 1ο Λύκειο είναι το «κολέγιο» της πόλης
όπου φοιτούν τα παιδιά των ευπόρων και των μορφωμένων, ενώ το 3ο Λύκειο είναι
πρώην ΕΠΛ.

* Και οι διαφορές που παρουσιάζονται ανάμεσα στο 4ο και στο 3ο Λύκειο
της Κέρκυρας; Είναι διαφορές της πόλης της Κέρκυρας και της υπαίθρου καθώς, αν
και τα δύο σχολεία βρίσκονται στην πόλη, το μεν πρώτο χωροταξικά δέχεται
μαθητές από την πόλη της Κέρκυρας, ενώ το δεύτερο «μετανάστες» από τα γύρω
χωριά (πίνακας 1).

* Και στο Άργος, τη Φλώρινα, τη Δράμα, το Ρέθυμνο, το Αγρίνιο, την
Ηγουμενίτσα, την Κατερίνη, την Κοζάνη; Κι εδώ οι «ανισότητες στην ίδια
γειτονιά» αφορούν άνισους κοινωνικά, οικονομικά, μορφωτικά πληθυσμούς.

Αλλά και από την άλλη. Τι υπονοεί το ΥΠΕΠΘ όταν επισημαίνει στην ανακοίνωσή
του το μικρό ποσοστό των μετεξεταστέων, π.χ. στο 1ο Λύκειο Βούλας σε σχέση με
το μεγαλύτερο ποσοστό μετεξεταστέων του 2ου Λυκείου της ίδιας περιοχής ή π.χ.
τα υψηλά ποσοστά αποτυχίας του 2ου Λυκείου του Χαλανδρίου σε σχέση με αυτά του
4ου Λυκείου του ίδιου δήμου;

Μήπως υπονοεί ότι υπάρχει διαφορά στο εκπαιδευτικό έργο των δύο σχολείων;

Αν, όμως, η διαφορά στα ποσοστά των μετεξεταστέων οφείλεται στη
διαφοροποιημένη «αποδοτικότητα» των εκπαιδευτικών των παραπάνω σχολείων, πώς
δικαιολογείται ότι το 2ο Λύκειο Βούλας (με τα μεγάλα ποσοστά αποτυχίας φέτος),
τα τελευταία χρόνια (π.χ. 1996), με τους ίδιους εκπαιδευτικούς, έρχεται 78ο
στη σειρά επιτυχιών στις Γενικές Εξετάξεις σε σύνολο 1.400 Λυκείων, με 42,2%
επιτυχία των υποψηφίων του, ενώ το 1ο Λύκειο την ίδια χρονιά δεν εισάγει στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση περισσότερο από το 29% των υποψηφίων του; Ή ότι το 4ο
Λύκειο Χαλανδρίου, που παρουσιάζεται φέτος να έχει υπερδιπλάσιο ποσοστό
μετεξεταστέων σε σχέση με το γειτονικό 2ο Λύκειο, προηγείτο του 2ου Λυκείου
στον κατάλογο των Λυκείων με τους περισσότερους επιτυχόντες στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση;

Οξύνονται οι μορφωτικές ανισότητες

Οφείλουμε να θέσουμε ξανά στη συζήτηση τα ζητήματα «αιχμής», υπερφαλαγγίζοντας
τον βραχύβιο κόσμο των εντυπώσεων και των σκοπιμοτήτων.

* Πρώτον, ότι ο αριθμός των μετεξεταστέων (πάνω από 22.000), περίπου το
1/3,5 του μαθητικού πληθυσμού της Β’ Λυκείου, είναι φανερά «κατασκευασμένος».

Ο μαθητικός πληθυσμός της Β’ Λυκείου οδηγήθηκε σε εξετάσεις αποκλεισμού του
τύπου των Γενικών Εξετάσεων που, ως γνωστόν, «σέρβιραν» 15 χρόνια τώρα
παρόμοιες «πτωτικές» κατανομές στις επιδόσεις των μαθητών.

* Δεύτερον, ότι η κατανομή της αποτυχίας, παρ’ όλες τις θεωρητικές
«ομίχλες» του ΥΠΕΠΘ, ακολουθεί «κατά πόδας» τα πορίσματα της επιστήμης.

Σε γενικές γραμμές, οι μαθητές των πρωτευουσών των νομών παρουσιάζονται
«επιμελέστεροι» σε σχέση με τους συμμαθητές τους που ζουν στην «περιβάλλουσα»
ύπαιθρο (πίνακας 2).

Είναι φανερό ότι η «μεγαλύτερη μεταρρύθμιση του αιώνα», όπως χαρακτηρίστηκε
από έναν από τους εμπνευστές της, οξύνει ακόμη περισσότερο τις υπάρχουσες
μορφωτικές ανισότητες.

Η επίδοση στα ιδιωτικά: αλήθεια και μύθος

Η ανακοίνωση του αριθμού των απορριφθέντων της Α’ Λυκείου και των
μετεξεταστέων της Β’ Λυκείου έδωσε την ευκαιρία για την ανάδυση και την
προβολή ενός αναγεννησιακού λόγου υπέρ της ιδιωτικής εκπαίδευσης, οι μαθητές
της οποίας, υποτίθεται, σημείωσαν την απόλυτη επιτυχία.

Για το εύπεπτο, μάλιστα, του πράγματος παρουσιάστηκαν στα ΜΜΕ διαφημιστικές
καταχωρήσεις στις οποίες ορισμένα ιδιωτικά σχολεία, «ευλογώντας τα γένια
τους», συνόψισαν τα υψηλά ποσοστά της επιτυχίας τους που «υπερέχουν κατά πολύ
του πανελληνίου δείκτη».

Παράλληλα προβάλλονται τα ποσοστά επιτυχίας μιας σειράς γνωστών ιδιωτικών σχολείων.

Να θυμίσουμε αυτό που και σε άλλη ευκαιρία έχουμε επισημάνει, ότι δηλαδή οι
υψηλές σχολικές επιδόσεις και η σχολική επιτυχία των μαθητών ορισμένων
πασίγνωστων ιδιωτικών σχολείων συντελείται, σε κάθε περίπτωση, με τη
διαμεσολάβηση του κοινωνικού-οικονομικού background των υποψηφίων, και όχι
μέσω της «υψηλότερης» ποιότητας των ιδιωτικών σχολείων. Γι’ αυτόν εξάλλου τον
λόγο υπάρχουν ιδιωτικά σχολεία με πολύ υψηλά ποσοστά επιτυχίας και άλλα που
βρίσκονται στον «πάτο» της σειράς.

Είναι από τη μία εκείνα που οφείλουν την επιτυχία τους στο μορφωτικό
«πλεονέκτημα» μαθητών με «οικονομική-κοινωνική προίκα» που απλά την
αναπαράγουν και την «νομιμοποιούν», και από την άλλη εκείνα που απευθύνονται
ως «λύση ανάγκης» σε «κοινούς» υποψήφιους. Δεν είναι τυχαίο, βεβαίως, που τα
πρώτα συγκεντρώνονται κυρίως στη ΒΑ Αττική όπου οι οικονομικοί, επαγγελματικοί
και πολιτιστικοί δείκτες βρίσκονται στις υψηλότερες τροχιές τους.

Ας δώσουμε ένα μόνο παράδειγμα για το τι εννοούμε:

Ξέρετε ποιο ήταν το ποσοστό αποτυχίας των μαθητών της Β’ Λυκείου που φοιτούσαν
στα ιδιωτικά σχολεία των Δήμων Αγίων Αναργύρων του Ιλίου (πρώην Άνω Λιοσίων);

Συνολικά έμειναν μετεξεταστέοι το 92%!