Ανάπηρα ορφανά στην τύχη τους…

Ο Στιόπα Στρέλτσοφ είναι αποφασισμένος να σηκωθεί. Το μικρό αγόρι ισιώνει το
κορμί του, σφίγγει τα χέρια τού επισκέπτη και σηκώνεται στα πόδια του
παραπαίοντας. Ανασηκώνεται αρκετές φορές, γελώντας με ενθουσιασμό. Μόνον όταν
η νοσοκόμα απελευθερώνει τα χέρια του, σταματά. Ο Στιόπα θα έπρεπε να μπορεί
να σταθεί και να περπατήσει μόνος του. Όμως οι αξιωματούχοι σε αυτό το κρατικό
ορφανοτροφείο, ένα ψηλό άσπρο κτίριο που βρίσκεται σε απομονωμένη αγροτική
περιοχή νότια της Μόσχας, λένε ότι κανείς δεν έχει τον χρόνο να του διδάξει.
Υπάρχουν 309 διανοητικά καθυστερημένα παιδιά εδώ, 52 από αυτά δεμένα στα
κρεβάτια τους. Το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να τα πλένουν και να τα ταΐζουν.

Και το κράτος δεν περιμένει περισσότερα. Ο Στιόπα επίσημα έχει την ετικέτα του
«ηλίθιου». Όταν γεννήθηκε με σύνδρομο Ντάουν, οι γονείς του τον εγκατέλειψαν.
Έκτοτε πέρασε το μεγαλύτερο τμήμα της ζωής του, φορώντας κουρελιασμένες πάνες,
σε ένα σιδερένιο κρεβάτι ορφανοτροφείου. Σήμερα, τρεις μήνες πριν από τα όγδοα
γενέθλιά του, ζυγίζει 9 κιλά και έχει ύψος 79 εκατοστά, περιγραφή η οποία
ταιριάζει σε 15μηνο παιδί.

Όταν η Ναντέζντα Μαλίκοβα, προϊσταμένη των νοσοκόμων, ρωτήθηκε για το μέλλον
του Στιόπα, φάνηκε θλιμμένη, τρομαγμένη.

Δεν υπάρχει μέλλον

«Δεν υπάρχει μέλλον», απάντησε. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί σχεδόν για τα άλλα
29.000 που βρίσκονται στα 149 ινστιτούτα για τα διανοητικά καθυστερημένα
παιδιά της Ρωσίας. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι οι οικογένειές
τους δεν θα έπρεπε να επιβαρυνθούν, όπως επίσης και να τα συμπεριλάβουν στον
κατάλογο για τα προς υιοθεσία παιδιά.

Είναι σύνηθες φαινόμενο να βλέπεις αυτά τα παιδιά να κυλιούνται γυμνά στους
μουσαμάδες, να τριγυρνούν στις γωνίες στο πάτωμα ή στις ξύλινες κατασκευές των
ορφανοτροφείων, όπου υπολογίζεται ότι περιθάλπουν έως και 600 παιδιά. Περίπου
το ένα πέμπτο από αυτά, αποστεωμένα και καχεκτικά, σχεδόν ποτέ δεν σηκώνονται
από τα κρεβάτια τους, σύμφωνα με τις στατιστικές.

Τα βαριάς μορφής διανοητικά καθυστερημένα αναφέρονται ως «ηλίθια» και είναι
αβοήθητα και ανίκανα να μιλήσουν ή να μάθουν. Τα υπόλοιπα, δεν είναι σε θέση
να μπουν σε τάξη και είναι ικανά μόνο για αρχέγονα αισθήματα. Παρ’ όλα αυτά,
κάποια δίνουν την εντύπωση στους ξένους ότι διαθέτουν τον μέσο όρο νοημοσύνης.
Οργανώσεις, μεταξύ των οποίων η Παγκόσμια Τράπεζα και η Διεθνής Οργάνωση για
τα Δικαιώματα των Διανοητικά Καθυστερημένων, σε μελέτες τους τον περασμένο
χρόνο κατέληξαν ότι σημαντικός αριθμός αυτών των παιδιών δεν έτυχαν της ορθής διάγνωσης.

Πριν από 30 χρόνια, χώρες της Δύσης άρχισαν να κλείνουν τέτοιου είδους
ιδρύματα και να προωθούν τα παιδιά στην «ανάδοχη περίθαλψη», βάσει της οποίας
μπορούν να παραμείνουν τα παιδιά στις οικογένειές τους ή να τύχουν καλύτερης
περιποίησης σε ανάδοχες οικογένειες. Αυτό όμως δεν συμβαίνει στη Ρωσία. Η
Ρωσία διατηρεί 2.000 ορφανοτροφεία, ενώ οι ανάδοχες οικογένειες είναι μόλις
239, οι περισσότερες από τις οποίες εντοπίζονται σε μία μόνο περιοχή.

Αυξάνει ο αριθμός

Ο αριθμός των ορφανών σχετίζεται με τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει
η χώρα. Σήμερα, υπάρχουν 160.000 ορφανά, περισσότερα κατά ένα τρίτο από το
1994 και τα πιο πολλά έχουν τον ένα τους γονιό εν ζωή.

Ολοκληρωμένη εικόνα για τα ιδρύματα όπου περιθάλπονται βαριάς μορφής
διανοητικά καθυστερημένα παιδιά δεν μπορεί να υπάρξει. Οι δημοσιογράφοι, πριν
από κάθε επίσκεψη, πρέπει να ζητήσουν ειδική άδεια από τις τοπικές αρχές και
οι αξιωματούχοι απαγορεύουν την περιήγηση σε κάποια από αυτά τα κέντρα.
Ωστόσο, δημοσιογράφος της «Ουάσιγκτον Ποστ» επισκέφθηκε πέντε από τα ιδρύματα
αυτά της Ρωσίας, κάποιες φορές φανερώνοντας την ιδιότητά του και άλλες απλώς
ζητώντας να δει κάποιο παιδί. Όλοι οι συνεντευξιαζόμενοι γνώριζαν ότι μιλούν
σε δημοσιογράφο.

Πόσα ορφανά πεθαίνουν πρόωρα, δεν είναι από τις ερωτήσεις που θα απαντούσε
κάποιος κυβερνητικός αξιωματούχος. Η Ράισα Κουζνέτσοβα, από το υπουργείο
Εργασίας που συμβάλλει στην επίβλεψη των ορφανοτροφείων, λέει ότι δεν γνωρίζει
τον αριθμό και δεν θα μπορούσε να τον μάθει. Σε ερώτηση που υποβλήθηκε
εγγράφως, το υπουργείο απάντησε: «Λυπόμαστε, το υπουργείο δεν έχει στοιχεία».

«Η οικογένεια δεν έχει τις δυνατότητες»

Η φτώχεια που πλήττει τη Ρωσία γεμίζει τα ορφανοτροφεία. Οι φτωχοί Ρώσοι στέλνουν εκεί τα παιδιά τους, αφού δεν μπορούν να τα θρέψουν οι ίδιοι

Η Ρωσία έχει μακρά παράδοση στο να «θάβει» το θέμα των ανάπηρων τέκνων της.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι στρατιώτες που είχαν υποστεί ακρωτηριασμό,
εξορίζονταν στο νησί

Βαλαάμ, βόρεια της πόλης που τότε ήταν γνωστή ως Λένινγκραντ. Ακόμη και
σήμερα, Ρώσοι αξιωματούχοι αμφισβητούν μια ιδέα που γίνεται κατανοητή στη
Δύση.

Ότι δηλαδή το κράτος θα έπρεπε να υποστηρίζει τις οικογένειες με ανάπηρα
παιδιά, αντί να τα κλείνει σε ιδρύματα. «Ακόμη κι αν πρόκειται για μια
οικογένεια με πολύ καλές προθέσεις, δεν μπορεί να τους παράσχει την ειδική
εκπαίδευση και τη φροντίδα που χρειάζονται», απαντά η Ραΐσα Κουζνέτσοβα. Και
καταλήγει: «Ενδεχομένως να υπάρχουν ανεπάρκειες. Δεν έχουμε όμως νηστικά και
αγνοημένα παιδιά στα ινστιτούτα μας».