Ένας «Αθώος» στη ζούγκλα των πόλεων

Σαν μια ιστορία «αγνώστων λοιπών στοιχείων» μοιάζει η ταινία «Αθώος»
(«Innocent») του ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτη Κώστα Νάτση, που βγαίνει σήμερα
σε παν-γαλλική διανομή.

Το φιλμ, ελπίζω, να το χαρούν και οι Έλληνες σινεφίλ, αφού παίζουν σ’ αυτό και
ηθοποιοί καλτ, όπως ο αγαπημένος τού Γκοντάρ, Ζακ Μπονοφέ («Όνομα Κάσμεν»), το
«χαϊδεμένο παιδί» του Φρανουσά Τριφό, Ζαν-Πιέρ Λεό (που απαγγέλλει μες στο
ταξί την «Πόλη» του Καβάφη) και η γυναίκα τού Ζεράρ Ντεπαρντιέ, Ελιζαμπέτα.

Καθώς η στήλη μας δεν είναι «καλλιτεχνική», αλλά αφορά την κοινωνία
γενικότερα, δεν γράφω γι’ αυτό το φιλμ του Κώστα Νάτση σαν μια ταινία που
αξίζει ή δεν αξίζει (εμένα προσωπικά με γοήτευσε, αλλά θα τη «βαθμολογήσει» εν
καιρώ ο φίλος Δημήτρης Δανίκας).

Γράφω κυρίως για να επισημάνω το γεγονός ότι το εμπορικό προϊόν που είναι μια
ταινία κινηματογράφου, για να βρει τον διανομέα της χρειάζεται να πείσει. Και
ο «Αθώος» έπεισε, φαίνεται, ότι η επιστροφή στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο είναι
το μόνο αντίδοτο στην παντοκρατορία του αμερικανικού.

Ο «Αθώος» ξετυλίγεται με τον αργό ρυθμό του ονείρου. Ο άρτι αποφυλακισθείς
Μάξιμος Στάινερ (που τον υποδύεται αριστοτεχνικά ο Μπονοφέ) έχει εκτίσει την
ποινή του για ένα έγκλημα, που, όπως ο ήρωας τού Κάφκα, δεν ξέρουμε αν το έχει
καν διαπράξει.

Παίρνοντας τη θέση ενός ταξιτζή, που αυτοκτονεί μπροστά στα μάτια του, αρχίζει
την περιπλάνησή του μέσα στο Παρίσι. Είναι παράνομος σαν οδηγός ταξί που δεν
του ανήκει, αλλά μη έχοντας κανένα αιτούμενο, αφήνεται, υπαρξιακά, όπως θα
λέγαμε. Άλλοτε (κβαντικά, όπως το λέμε σήμερα) στη δίνη των γεγονότων, που
είναι οι διάφοροι επιβάτες ενός νυκτερινού Παρισινού ταξιτζή.

Η ιστορία, λοιπόν, είναι μεν σπονδυλωτή, ανάλογα με το ποιος μπαίνει και ποιος
βγαίνει από το ταξί του, αλλά υπακούει σε μια φιλοσοφία σιωπής (Βιντγκενστάιν)
και αγανάκτησης (Ο Επαναστατημένος Άνθρωπος του Καμύ).

Οι διάλογοι είναι ελάχιστοι, εντοπισμένοι στα εντελώς απαραίτητα για να μη
θεωρηθεί η ταινία ως του βωβού κινηματογράφου, σε πλήρη ψηφιακή και dolby
stereo εποχή.

Ωστόσο, τα κενά των διαλόγων γεμίζουν με εσωτερική ένταση, με την ονειροπόληση
του θεατή (που γίνεται δυνατή λόγω ακριβώς αυτής της σιωπής) και με το φοβερό
κλαρίνο του Τάσου Χαλκιά, αφού ο ηπειρωτικής καταγωγής σκηνοθέτης Κώστας
Νάτσης (γεννήθηκε στο Ριζοβούνι της Ηπείρου στις 25 Ιανουαρίου του 1942, όπως
μας πληροφορεί το βιογραφικό του σημείωμα), αποδίδει έτσι ένα φόρο τιμής στη
γενέτειρά του.

Ο Νάτσης δεν είναι άγνωστος στο κινηματογραφόφιλο κοινό. Βοηθός σκηνοθέτη
στους «Δρόμους για το Κατμαντού» του Αντρέ Καγιάτ, στη «Μήδεια» του Πιέρ-Πάολο
Παζολίνι, στον «Ταξιδιώτη της βροχής» του Ρενέ Κλεμάν, γύρισε ταινίες μικρού
μήκους (η πιιο γνωστή και πολυβραβευμένη «Ο Κύριος ύψους 1.55»), καθώς και την
μεγάλου μήκους docu-fiction «Άγρια Σχολή», που παιζόταν για χρόνια στις
«αίθουσες τέχνης».

Είχα την τύχη να δω τον «Αθώο» εδώ και αρκετό καιρό, μαζί με τον Κώστα Γαβρά,
τον Ηλία Πετρόπουλο, τον Αλέκο Φασιανό και άλλους «απόδημους του Ελληνισμού»,
σε μια ιδιωτική προβολή στο Champs Elysees. Τι μου έχει μείνει από τότε;

Η σκηνή της συνάντησης του «Αθώου» με τη μικρή και αθώα κοπέλα (αθώα, αλλά με
όλες τις διαστροφές της «νέας γενιάς») που την ξεναγεί στο πάρκο των άγριων
θηρίων (ένα υπαρκτό πάρκο στις παρυφές του Παρισιού).

Από το αυτοκίνητό σου (για την περίπτωση της συγκεκριμένης ταινίας μέσα από το
ταξί του «Αθώου») μπορείς, χωρίς να σου επιτρέπεται να βγεις, να δεις όλα τα
άγρια ζώα να κυκλοφορούν, σε κατ’ οίκον περιορισμό, δηλαδή έξω από τα κλουβιά
τους, στον επιτηρούμενο χώρο του συγκεκριμένου πάρκου, όντας θνησιγενή, ίσως
και λίγο ντρογκαρισμένα για να μην επιτίθενται στους επισκέπτες, ενώ έξω από
το πάρκο αυτό, στην ίδια την πόλη του Παρισιού, τα άγρια θηρία της πολιτικής,
του χρηματιστηρίου, του θεάματος, οι άνθρωποι, δηλαδή, οι επώνυμοι, οι
«ένοχοι», αν θέλετε, σε αντίθεση με τον ανώνυμο «αθώο», δείχνουν να
κυκλοφορούν, ένοπλοι, ντρογκαρισμένοι από τη φιλοδοξία και την ανάγκη της
επιτυχίας, χωρίς κανέναν περιορισμό, αφού οι νόμοι και οι αστυνόμοι είναι
δικοί τους, και να υποδηλώνουν στον άρτι αποφυλακισθέντα ότι δεν έχει στον
ήλιο μοίρα αν δεν υποταχθεί στις δικές τους επιταγές.

Γι’ αυτό και το τέλος της ταινίας, η έξοδος του άρτι αποφυλακισθέντος και κατά
σύμπτωση ταξιτζή, από το έρεβος του τούνελ στο πρωινό αυγουστιάτικο φως, μιας
μεταφυσικής παρισινής αυγής, στον αυτοκινητόδρομο, υποδηλώνει ότι υπάρχει
προοπτική, υπάρχει «φως». Τα ζώα της ζούγκλας είναι αθώα μπροστά στη ζούγκλα
των πόλεων..