ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η μάχη της ενημέρωσης

Οι δημοσιογράφοι παγκοσμίως έχουν συνηθίσει να αποκαλούν «μάχη της
ενημέρωσης» την καθημερινή προσπάθεια, συχνά υπό ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες,
για την πλήρη καταγραφή και δημοσίευση γεγονότων που ανήκουν στη σφαίρα του
δημοσίου ενδιαφέροντος και, συνεπώς, αφορούν τους πολίτες.

Ωστόσο, ο ίδιος όρος μπορεί πλέον κάλλιστα να περιγράψει τον αγώνα δρόμου
μεταξύ των διαφόρων μέσων για μεγαλύτερο μερίδιο στην «αγορά» της ενημέρωσης.

Σε ό,τι αφορά αυτή τη διάσταση, οι πρόσφατες τάσεις ­ όπως αποτυπώνονται σε
σχετικές έρευνες ­ στις ΗΠΑ παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όχι τόσο λόγω
μεγέθους αγοράς, αλλά περισσότερο λόγω της (σχετικά) εκτενούς διασποράς και
χρήσης του Ίντερνετ ως του νεώτερου των μαζικών μέσων. Οι ειδικοί ισχυρίζονται
ότι, καθώς το συγκεκριμένο μέσο έχει αρχίσει να επεκτείνεται με εντυπωσιακούς
ρυθμούς στην Ευρώπη, τη Νοτιοανατολική Ασία και τη Λατινική Αμερική, η
σημερινή πραγματικότητα της Αμερικής είναι η αυριανή του υπόλοιπου κόσμου.

Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα έρευνα να είναι αυτή του Κέντρου Ερευνών «Πιού» (Pew
research Centre for the People and the Press) που διεξήχθη πριν από μερικούς
μήνες. Τα συμπεράσματά της δεν αφορούν μόνο τη γενική «κατανάλωση» κάθε μέσου,
αλλά και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των επιμέρους χρηστών. Τα αποτελέσματα
ήταν, λίγο πολύ, τα αναμενόμενα σε πολλούς τομείς: οι εφημερίδες είναι το μέσο
των πιο μορφωμένων και ευκατάστατων, τα περιοδικά είναι το μέσο των γυναικών
και η τηλεόραση είναι το πιο «λαϊκό» μέσο. Ωστόσο, η είδηση ήταν περισσότερο ο
βαθμός στον οποίο επιβεβαιώθηκε μια άλλη κοινή υπόθεση, ότι δηλαδή οι
νεαρώτερες ηλικίες εγκαταλείπουν τα παραδοσιακά μέσα και στρέφονται προς το
Ίντερνετ. Αυτή τη φορά όμως, αυτό δεν ισχύει μόνο σε επίπεδο γενικής χρήσης,
αλλά και στην ενημέρωση αφού 25% του ενήλικου πληθυσμού (45 εκατ.) απευθύνεται
(και) σε αυτό το μέσο για ειδησεογραφία.

Τα συγκριτικά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: στις ηλικίες έως τριάντα ετών,
μόλις το 13% των ερωτηθέντων διαβάζει εφημερίδα πάνω από μισή ώρα την ημέρα σε
αντίθεση με τις ηλικίες άνω των 65, όπου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 57%. Η
ίδια περίπου εικόνα παρατηρείται στην τηλεθέαση όπου το 18% των «έως 30 ετών»
βλέπει ειδήσεις στην τηλεόραση πάνω από μια ώρα, ενώ στους «65 και άνω» το
ποσοστό είναι 50%. Το μόνο από τα ειδησεογραφικά μέσα που «διασώζεται» είναι
το ραδιόφωνο, όπου η διαφορά στη χρήση για εκτενή ενημέρωση (άνω της μισής
ώρας) ανάμεσα στις δύο κατηγορίες είναι μόλις 6% (20% για τους έως 30 και 26%
για τους άνω των 65). Αυτό διότι, πρώτον, το ραδιόφωνο έχει απολέσει προ
πολλού την «ειδησεογραφική» κυριαρχία (οπότε τα ποσοστά χρήσης ήταν ήδη
χαμηλά) και δεύτερον, διότι είναι το μόνο μέσο που μπορεί κανείς να
χρησιμοποιήσει παράλληλα με το Ίντερνετ. Αυτή η εκτίμηση άλλωστε έχει οδηγήσει
πολλούς ειδικούς στο συμπέρασμα ότι το ραδιόφωνο μπορεί να αποδειχθεί
μεσοπρόθεσμα ως το «κρυφό χαρτί» πολλών επιχειρήσεων μέσων. Εντούτοις, αυτό
που θα έπρεπε να εξετασθεί περισσότερο δεν είναι τόσο οι προτιμήσεις του
κοινού σε επίπεδο μέσου, αλλά οι θεματικές προτιμήσεις στην ενημέρωση. Τα
εθνικά δελτία ειδήσεων διολισθαίνουν διαρκώς: πριν από πέντε χρόνια, τα
παρακολουθούσε το 60% του πληθυσμού, ενώ σήμερα το ποσοστό βρίσκεται στο 38%.
Αντίθετα, σε άνοδο βρίσκονται τα τοπικά δελτία ειδήσεων όπου το αντίστοιχο
ποσοστό είναι 64%. Αλλά και στο Ίντερνετ, η «σκληρή» ειδησεογραφία δεν έχει
τον πρώτο λόγο, αφού ακόμα και η κατηγορία των «ειδησεομανών» (news junkies)
χρησιμοποιεί το μέσο κυρίως για ενημέρωση πάνω σε ειδικά ενδιαφέροντα όπως οι
επιστήμες, η υγεία, η τεχνολογία ή το χρηματιστήριο.

Σε αυτή τη συγκεχυμένη και μεταβαλλόμενη εικόνα, έρχεται να προστεθεί και το
(χρόνιο) πρόβλημα της αξιοπιστίας των μέσων ­ ειδικά μετά την κάλυψη του
σκανδάλου Λιουίνσκι που το κοινό των ΗΠΑ έκρινε, εν τέλει, υπερβολική. Μια
κυνική άποψη θα μπορούσε να είναι ότι οι ίδιοι αναγνώστες, ακροατές ή
τηλεθεατές που παραπονούνται ή ενίστανται απέναντι σε τέτοιες δημοσιογραφικές
πρακτικές είναι αυτοί που θα σπεύσουν να ενημερωθούν έως την παραμικρή
λεπτομέρεια. Άσχετα από το εάν αυτό το σχόλιο είναι άδικο ή απλώς υπερβολικό,
το δίλημμα των μέσων ανάμεσα στη βραχυπρόθεσμη εμπορική επιτυχία και τη
μακροπρόθεσμη «επένδυση» στην αξιοπιστία όχι μόνο εξακολουθεί να υφίσταται,
αλλά, στο διαμορφωνόμενο σκηνικό της ενημέρωσης, θα γίνει κρισιμότερο…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.