ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το φορτίο της ελευθερίας

Ο αυριανός κόσμος θα είναι περισσότερο ή λιγότερο δημοκρατικός; Θα μας
καταπιεί η Αμερική; Θα εξαφανιστεί ο Θεός; Ο λόγος στον Αμίν Μααλούφ.

«Μη μου πείτε κάτι δεξιό ή αριστερό. Πείτε μου κάτι χαριτωμένο» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Γεννημένος στον Λίβανο και αυτοεξόριστος εδώ και 23 χρόνια στη Γαλλία, ο
συγγραφέας της «Σαμαρκάνδης» και του «Οι Σταυροφορίες, όπως τις βλέπουν οι
Άραβες» συνηθίζει να λέει ότι η ταυτότητά του αποτελεί ένα άθροισμα γλωσσών
και πατρίδων, όπου η μία δεν αποκλείει την άλλη. Η μοναχική του ζωή στο νησάκι
Γεού απέναντι από τις ακτές της Βρετάνης, όπου εργάζεται φορώντας ωτοασπίδες
και με το τηλέφωνο αποσυνδεδεμένο, ακολουθεί κατά κάποιο τρόπο το μοντέλο του
για τον μελλοντικό κόσμο. Αυτός ο κόσμος ­ λέει σε συνέντευξή του στην «Ελ
Παΐς» ­ θα έχει πολύ περισσότερη ελευθερία, αλλά πολύ λιγότερη δημοκρατία. Το
άτομο θα είναι η ίδια του η πατρίδα, ένας πλανήτης με τη δική του τροχιά.
Ανεξαρτήτως του πώς θα προσδιορίζεται σε σχέση με μια χώρα, μια κουλτούρα ή
μια γλώσσα, θα έχει μεγαλύτερη προσωπική ελευθερία από οποιαδήποτε άλλη στιγμή
της ιστορίας και όλο και μεγαλύτερη επίγνωση των δικαιωμάτων του. Η ταυτότητά
του θα εξαρτάται περισσότερο από το σώμα του, τη σεξουαλικότητά του, τις
επιλογές της ζωής του, παρά από την ομάδα στην οποία ανήκει. Η επίδρασή του,
όμως, στα πολιτικά πράγματα θα είναι περιορισμένη. Και η ικανότητά του να
αλλάξει το οικονομικό σύστημα, μηδενική.

Κατά τον 50χρονο διανοούμενο, η σημερινή κυριαρχία της αμερικανικής κουλτούρας
είναι ένα φαινόμενο που δεν θα κρατήσει πολύ. Σε δέκα, το πολύ είκοσι χρόνια
θα διαθέτουμε τα τεχνικά μέσα για να βλέπουμε οποιαδήποτε ταινία στη γλώσσα
που επιθυμούμε ή για να προσεγγίζουμε οποιοδήποτε είδος γνώσης στη γλώσσα μας.
Μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να δούμε και στην Ευρώπη τις συνέπειες της
προέλασης του ατομισμού που γνωρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες: διαλυμένες
οικογένειες και υψηλά ποσοστά ανθρώπων μοναχικών, βίαιων και ανταγωνιστικών. Η
ελευθερία δεν αποτελεί μόνο δικαίωμα αλλά και φορτίο, σημειώνει ο Μααλούφ.
Μπορεί να σε οδηγήσει να νιώσεις χαμένος, να αυτοκαταστραφείς. Πολλοί θα
αναζητήσουν καταφύγιο στις αιρέσεις, όπου θα ανταλλάξουν την ελευθερία τους με
βία και ναρκωτικά. Πολλοί άλλοι, όμως, αυτή την ελευθερία θα την απολαμβάνουν πλήρως.

Όσο για τη θρησκεία, ο ρόλος της τα επόμενα χρόνια θα μεγαλώσει αφού θα
αποτελεί απάντηση και καταφύγιο. Απάντηση στην παγκοσμιοποίηση, καταφύγιο από
τους κινδύνους και τις προκλήσεις της. Μόλις προσαρμοστούμε όμως στις αλλαγές
και αποκτήσουμε την αίσθηση ότι ανήκουμε σε έναν κοινό πολιτισμό, η λειτουργία
της θρησκείας θα αλλάξει εντελώς. Θα γίνει μια εσωτερική πρακτική που θα
συνδέεται περισσότερο με μια πνευματική ανάγκη και τα ερωτήματα που θέτει η
ύπαρξη. Ο Θεός δεν θα εξαφανιστεί, αλλά θα πάψουμε να τον βλέπουμε ως κάποιον
που μας εξουσιάζει ή μας τιμωρεί. Αντί να υποτασσόμαστε, θα προβληματιζόμαστε.
Κι αυτό, είναι βέβαιο ότι ο Θεός θα το εκτιμά πολύ.