ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτική αφύπνιση

Ο Τζων Κέννεντυ τζούνιορ, αφού κατέστη senior τόσο από πλευράς ηλικίας όσο
και λόγω της συμμετοχής του στον δημόσιο βίο των ΗΠΑ, εγκατέλειψε τη ζωή. Ο
βίαιος θάνατός του απασχόλησε την παγκόσμια κοινή γνώμη ως πένθιμο, αλλά
αποκλειστικώς κοσμικό γεγονός.

Κι όμως, ο άνθρωπος αυτός σχετίστηκε με τη πολιτική με έναν τελείως προσωπικό
κι ιδιαιτέρως σημαντικό τρόπο, το όνομά του συνδέθηκε με την επιστροφή του
ενδιαφέροντος για την πολιτική στις νέες γενιές.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, καθώς και στη δεκαετία του 1980, η πολιτική
παρήκμασε με δραματικό τρόπο στις συνειδήσεις των νέων στις ΗΠΑ. Με λίγη
καθυστέρηση το ίδιο φαινόμενο κυριάρχησε και στην Ευρώπη. Και στα τέλη της
δεκαετίας του 1980, η απογοήτευση από την πολιτική εμφανίστηκε έντονα και στην
Ελλάδα. Η επιστημονική μου δραστηριότητα μού έδωσε την ευκαιρία να είμαι το
1995 στις ΗΠΑ. Παρακολουθώντας εκεί την πολιτική τους ζωή κι ενημερωνόμενος
ανελλιπώς για τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας μου, μπόρεσα αφενός να δω
συγκριτικά την εξέλιξη του θέματος «νέοι και πολιτική» και αφετέρου να κάνω
κάποιες διαπιστώσεις.

Την ώρα που στην Ελλάδα η πολιτική λοιδορούνταν από τους διάφορους
«ανευθυνο-υπεύθυνους» του life-style, στις ΗΠΑ η πολιτική επέστρεφε στις νέες
γενιές με έναν ιδιόρρυθμο για τον 20ό αιώνα τρόπο: η πολιτική επέστρεψε στους
νέους ως μόδα, ως ένα ακόμη «μπορώ», ως μία ακόμη δυνατότητα των γόνων των
εύπορων οικογενειών, ως μία ακόμη απασχόληση των νέων της κοινωνικής ελίτ. Οι
οικονομικές δυνατότητες που έδιναν ευκαιρία για καλές σπουδές, σπορ, ταξίδια
κ.λπ. «έπρεπε» να δίνουν δυνατότητες κατανόησης και της πολιτικής. Εκφραστής
αυτής της τάσης, που έγινε γρήγορα μόδα κι εξαπλώθηκε και στον υπόλοιπο δυτικό
κόσμο, ήταν ο νεαρός Κέννεντυ. Με την ίδια του την κοσμική ζωή, που μετέφερε
το ενσωματωμένο σε αυτήν πολιτικό κλίμα της οικογένειάς του, τα κάποια
πολιτικά του ενδιαφέροντα και το περιοδικό του («George»), o Κέννεντυ έδωσε με
ιδιόμορφο τρόπο το πολιτικό του στίγμα. Μάλιστα το περιοδικό του, αν και
περιορισμένης κυκλοφορίας, ήταν παρεμβατικό. Είχε άποψη, σε μια εποχή που οι
νέοι δεν είχαν. Κι έτσι δημιούργησε τη νέα πρόκληση: η πολιτική σε συνδυασμό
με ό,τι το πιο ελκυστικό για τους νέους. Όχι, τόσο με τη μόδα όσο με τους
ανθρώπους της μόδας. Η πολιτική σε συνδυασμό με την ευζωία. Η πολιτική σε
οριστικό διαζύγιο με τη «μιζέρια» των πολιτικών.

Πέραν, λοιπόν, του κοσμικού θορύβου, ο θάνατος του Κέννεντυ αποτέλεσε κι ένα
πολιτικό γεγονός που δίνει την ευκαιρία για κάποιες ακόμη σκέψεις.

Τον 20ό αιώνα η πολιτική έπαψε να είναι προνόμιο της κοινωνικής ελίτ. Τα
αριστερά και τα δημοκρατικά κινήματα την διεκδίκησαν από τους προνομιούχους.
Και έκαναν τη συμμετοχή στην πολιτική όραμα για έναν δημοκρατικότερο κι έτσι
δικαιότερο κόσμο. Η δε Οκτωβριανή Επανάσταση τής έδωσε μαχητική διάσταση και
την κατέστησε απαραίτητο εργαλείο για την ισότητα των ανθρώπων. Η κατάκτηση,
όμως, της δημοκρατίας και η απογοήτευση από τον αγώνα για κάτι περισσότερο, η
απογοήτευση από τους πολιτικούς και η δυσπιστία για τον ίδιο τον άνθρωπο έριξε
την πολιτική στα αζήτητα σε όλο τον δυτικό κόσμο.

Συνεπώς, η οποιαδήποτε επαναφορά της, έστω και υπό τη μορφή της μόδας για τους
προνομιούχους, πρέπει να αντιμετωπίζεται με τρόπο θετικό. Είναι ευπρόσδεκτη.
Από εκεί και πέρα, όμως, πρέπει να αρχίσουν οι οριοθετήσεις. Όχι για να
ξανακάνουμε την πολιτική γκρίζα, ακαταλαβίστικη και μίζερη. Αλλά για να της
δώσουμε, ο καθένας μας, τα νοήματά της. Και τα οράματά της. Απέναντι στον
Έλληνα νέο, ο οποίος δυσπιστεί που το σχολείο δεν τον βοηθεί κι η οικογένεια
δεν καταλαβαίνει, το καθήκον των παλαιοτέρων ή των πρωτοπόρων της γενιάς του
είναι βαρύ. Η εθνική κατάρτιση και η αυτογνωσία, τα επαγγελματικά εφόδια, η
αλληλεγγύη, η κοινωνική δικαιοσύνη αποτελούν στέρεες βάσεις για να ξεκινήσει
κανείς. Κι από εκεί να δώσει εναλλακτικές προτάσεις πολιτικής συμμετοχής.

Το καλό, όμως, της εποχής μας είναι πως δεν αρκούν τα λόγια. Αυτός που τα
διατυπώνει πρέπει και να πείθει με το δικό του παράδειγμα. Ειδάλλως απωθεί. Ή,
καλύτερα, δεν ακούγεται ό,τι κι αν λέει. Και κάτι ακόμη: η πολιτική συμμετοχή,
όποιο περιεχόμενο κι αν έχει, πρέπει να υπόσχεται την απομάκρυνση από τη
μιζέρια, την μπαγαποντιά και τη γελοιότητα. Η επιστροφή της πολιτικής στους
νέους των προνομιούχων οικογενειών αποτελεί, ουσιαστικά, επιστροφή στον 19ο
αιώνα. Αποτελεί, όμως, ταυτοχρόνως, θετικό γεγονός αφού οι κοινωνίες και τα
κράτη μας πρέπει να διακυβερνηθούν και γι’ αυτό υπάρχει ανάγκη ύπαρξης των
ανθρώπων της πολιτικής. Όσοι, όμως, διαφωνούμε με την πολιτική ως ελιτίστικη
και ταξική λειτουργία πρέπει να ενεργοποιηθούμε άμεσα. Οι αφορισμοί δεν
βοηθούν σε τίποτε. Οι επαγγελματίες της πολιτικής έπαψαν να εμπνέουν. Αν
παραμείνουμε αδρανείς, σε λίγα χρόνια οι γραφειοκράτες των κομμάτων και του
συνδικαλισμού θα εκδιωχθούν από την πολιτική, τη θέση τους όμως θα πάρουν,
αποκλειστικά και πάλι, οι γόνοι των προνομιούχων. Κι αυτό θα είναι οπισθοδρόμηση.

Ο Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου
στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.