Η… γεωγραφία των σπουδών

«Αρχίζουμε τις εργασίες μας και ήδη μπορούμε να μπούμε στην ημερήσια
διάταξη με πρώτο θέμα τις προτάσεις για την ίδρυση νέων Τμημάτων».

Με αυτά τα λόγια ξεκινούσε τον Οκτώβριο του 1984 ο καθηγητής του Πανεπιστημίου
Αθηνών και εκπρόσωπος τότε του υπουργού Παιδείας κ. Κ. Μπέης στην Ολομέλεια
του Εθνικού Συμβουλίου Ανώτατης Παιδείας (ΕΣΑΠ) που είχε σαν πρώτο θέμα της
τις «Εκκρεμείς αιτήσεις για ίδρυση νέων Τμημάτων σε ΑΕΙ της χώρας».

Από τότε πέρασαν 15 χρόνια. Πριν λίγους μήνες ο ειδικός γραμματέας Ανώτατης
Εκπαίδευσης κ. Δ. Κλάδης ανακοίνωσε τα 64 νέα Τμήματα που θα ιδρυθούν μέσα
στην επόμενη διετία, 40 εκ των οποίων θα λειτουργήσουν από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.

Με την ίδρυση, λοιπόν, φέτος 23 νέων Πανεπιστημιακών Τμημάτων (ΑΕΙ) και 17
νέων Τμημάτων ΤΕΙ (δεν συμπεριλαμβάνουμε τα νέα Τμήματα του Πανεπιστημίου της
Κύπρου), ο συνολικός αριθμός των Τμημάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα
μας ανέρχεται ήδη στα 385!

Μια ματιά στο «ημερολόγιο κινήσεως» των Πανεπιστημιακών Τμημάτων (πίνακας 1)
φανερώνει την εξέλιξη του αριθμού τους, τους «σταθμούς» τους και την «έκρηξή»
τους. Έτσι μόλις πριν από 10 χρόνια, το 1989, τα Τμήματα ΑΕΙ ήσαν 138, ενώ
σήμερα ανέρχονται σε 222, σημειώνοντας μία αύξηση της τάξης του 60%.

Η γεωγραφική διάσταση και… οι «παραπονεμένες» πόλεις

Η ανάγνωση του πίνακα 2 φανερώνει ότι υπάρχει ­ και αναπτύσσεται ακόμη ­ μια
εκπληκτική διασπορά των Σχολών και των Τμημάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στον
ελληνικό χώρο.

Πραγματικά, δεν υπάρχει γεωγραφικό διαμέρισμα της χώρας μας που να μην έχει
κάτω από τη στέγη του ΑΕΙ ή ΤΕΙ.

Έτσι, αν εξαιρέσουμε ορισμένους νομούς της Πελοποννήσου και της Μακεδονίας, τη
Βοιωτία, τη Λευκάδα και τη Ζάκυνθο, όλοι οι άλλοι νομοί, οι πρωτεύουσές τους
και σε κάποιες περιπτώσεις και κωμοπόλεις τους, «συγκατοικούν» με Τμήματα
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Σε 37 πόλεις και κωμοπόλεις βρίσκονταν μέχρι πέρσι διασπαρμένα τα Τμήματα
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Φέτος, προστέθηκαν και 3 νέες, το Κιλκίς (ΤΕΙ), η
Ορεστιάδα (2 τμήματα ΑΕΙ) και το Αργοστόλι στο οποίο ιδρύθηκε τμήμα Βιολογικής
Γεωργίας (ΤΕΙ), με 200 εισακτέους!

Παράλληλα, κι ενώ έχουν ήδη ανακοινωθεί και οι νέες περιοχές στις οποίες θα
ιδρυθούν Τμήματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης την επόμενη χρονιά (Σύρος, Ληξούρι),
αναζωπυρώνεται το αίτημα των 5 νομών της Πελοποννήσου που δεν έχουν στην έδρα
τους κάποιο Τμήμα ή Σχολή (Ν. Κορινθίας, Ν. Αργολίδας, Ν. Αρκαδίας, Ν.
Λακωνίας, Ν. Ηλείας) για ίδρυση ΑΕΙ ή ΤΕΙ στην Τρίπολη ή στην περιοχή της
Ηλείας, ενώ παρόμοιο αίτημα έχει εκφραστεί από τη Λιβαδειά και το Αγρίνιο.

Είναι φανερό ότι ­ να επισημάνουμε πάλι αυτό που είχαμε σημειώσει παλιότερα ­
απλά δεν υπάρχει πόλη που να μη διεκδικεί μια πανεπιστημιακή Σχολή ή έστω ένα
Τμήμα για τον εαυτό της.

Οι πόλεις… των επιστημών

Νομική μπορεί να σπουδάσει κανείς στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στην
Κομοτηνή. Για τη Φιλολογία οι «γεωγραφικές επιλογές» διευρύνονται. Εκτός από
Αθήνα και Θεσσαλονίκη, υπάρχει η Πάτρα, τα Ιωάννινα, το Ρέθυμνο και η
Κομοτηνή. Ακόμη, περισσότερες είναι οι πόλεις που «θεραπεύουν» την Ιστορία και
την Αρχαιολογία. Κομοτηνή και Θεσσαλονίκη για τη Βόρεια Ελλάδα, Ιωάννινα και
Βόλος για την Ήπειρο και τη Θεσσαλία, η Αθήνα φυσικά, η Κέρκυρα και το Ρέθυμνο.

Τέσσερις είναι οι πόλεις του Θεάτρου και της Μουσικής. Η Αθήνα και η
Θεσσαλονίκη που προσφέρουν και μουσικές και θεατρικές σπουδές και η Πάτρα
(Θεατρικών Σπουδών) και η Κέρκυρα (Μουσικών Σπουδών).

Για να σπουδάσει κάποιος Φυσική Αγωγή πρέπει να πάρει απόφαση ότι θα περάσει
το «αυλάκι». Εκτός από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, υποψήφιους γυμναστές
«εισάγουν και εξάγουν» τα Τρίκαλα, οι Σέρρες και η Κομοτηνή.

Για να κάνει κάποιος πανεπιστημιακές σπουδές στις βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες
(Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ισπανικά, Ιταλικά) πρέπει να έρθει αποκλειστικά
στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη, αν όμως έχει βάλει σκοπό το «δασκαλίκι» τότε
μπορεί να διαλέξει πόλη βάζοντας το «δάκτυλο στον χάρτη» με κλειστά μάτια.

Εκτός από τα Ιόνια δεν υπάρχει Γεωγραφικό Διαμέρισμα που να μη διαθέτει
Παιδαγωγικά Τμήματα Δασκάλων ή Νηπιαγωγών: Αλεξανδρούπολη, Θεσσαλονίκη, Αθήνα,
Βόλος, Πάτρα, Ιωάννινα, Φλώρινα, Ρέθυμνο, Ρόδος.

Αρκετές επιλογές πόλεων έχουν και οι υποψήφιοι ιατροί, καθώς όπου και να
βρίσκονται έχουν σε απόσταση 200-250 χιλιομέτρων πόλη που διαθέτει Ιατρική
Σχολή: Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Αλεξανδρούπολη, Λάρισα, Ιωάννινα, Ηράκλειο.

Παράλληλα, υπάρχουν ορισμένες επιστήμες τις οποίες οι υποψήφιοι στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση μπορούν να τις «συναντήσουν» μόνο σε μια περιοχή, π.χ.
όποιος θέλει να σπουδάσει Γεωγραφία πρέπει να έρθει στη Μυτιλήνη και το ίδιο
πρέπει να κάνει όποιος ενδιαφέρεται για το Περιβάλλον, την Κοινωνική
Ανθρωπολογία ή τις Επιστήμες Θαλάσσης.

Όποιος ενδιαφέρεται για Μεσογειακές Σπουδές πρέπει να έρθει στη Ρόδο και για
Βαλκανικές Σπουδές στη Βόρεια Ελλάδα (Θεσσαλονίκη-Φλώρινα). Τέλος, όποιος
ονειρεύεται να γίνει μεταφραστής ή διερμηνέας ή να κάνει ανώτατες σπουδές στη
Βιβλιοθηκονομία-Αρχειονομία ο δρόμος οδηγεί κατευθείαν στην Κέρκυρα.

Τα «παρασκήνια»… της γεωγραφικής εξάπλωσης

Την ίδρυση Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με έδρα την Τρίπολη ανήγγειλε σε ανοιχτή
συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ ο υπουργός Παιδείας Γεράσιμος Αρσένης. Πρόσθεσε ότι θα
ιδρυθούν σχολές στις πόλεις, εκτός φυσικά της Πάτρας που έχει δικό της
Πανεπιστήμιο. Η δημιουργία νέων Τμημάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, η εξάπλωσή
τους σε όλο τον ελληνικό χώρο, η ανάπτυξη νέων γνωστικών αντικειμένων και η
αύξηση του αριθμού των εισακτέων είναι μια ακαταμάχητη ρητορική πρόσοψη
εξαγνισμένη στην κολυμβήθρα των αριθμών και της ζήτησης .

Η ίδρυση πανεπιστημιακών σχολών και ο γεωγραφικός κατακερματισμός των Τμημάτων
τους στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδιαίτερα την τελευταία 20ετία, ενώ
εστίασε τα επιχειρήματά της στην «κοινωνική δικαιοσύνη» και την «ισότητα των
ευκαιριών», στην ουσία δρομολογήθηκε στην ανάγκη ικανοποίησης τοπικών
αιτημάτων που έβλεπαν την παρουσία Πανεπιστημίου στην περιοχή τους σαν μέσο
αύξησης της «ενεργού ζήτησης». Η προσδοκία οικονομικού οφέλους από τη
λειτουργία του Πανεπιστημίου, όπως παλιότερα από τη λειτουργία στρατοπέδου
νεοσυλλέκτων (ενοικιαστές σπιτιών, καταστηματάρχες κ.λπ.), «επίπλωσαν» τις
διεκδικήσεις των τοπικών βουλευτών και τροφοδότησαν τις υποσχέσεις των κυβερνήσεων.

Σ’ αυτά τα πλαίσια, γίνεται κατανοητή η προχειρότητα με την οποία ιδρύθηκαν
αρκετά περιφερειακά πανεπιστημιακά Τμήματα.