ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Τα αγγλικά του Γκέιτς

«Τα λεξικά είναι σαν τα ρολόγια. Το χειρότερο είναι πιο καλό από το τίποτα
και το καλύτερο δεν είναι ποτέ ακριβές». Σάμιουελ Τζόνσον.

Η νέα «Encarta»: ένα λεξικό για την εποχή της πληροφορικής, όπως παρουσιάζεται στο Internet

Από το 1755 που ο Τζόνσον εξέδωσε το πρώτο λεξικό της αγγλικής γλώσσας έχουν
αλλάξει αρκετά πράγματα. Τότε, τα λεξικά προσπαθούσαν να καταγράψουν ό,τι
καλύτερο είχε γραφτεί και συζητηθεί. Ο ρόλος τους ήταν ενημερωτικός,
αναλυτικός και παιδευτικός. Πολλά από τα σημερινά λεξικά, αντίθετα, αρκούνται
να περιλάβουν λέξεις και νοήματα που χρησιμοποιούνται ευρέως και επιδιώκουν να
παρακολουθήσουν τους ρυθμούς των αλλαγών. Δεν ενδιαφέρονται τόσο να αναλύσουν
όσο να περιγράψουν. Αντί να ερμηνεύουν την εποχή, την κολακεύουν.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της λογικής είναι το Παγκόσμιο Αγγλικό
Λεξικό της Encarta, δημιούργημα της Microsoft, το οποίο κυκλοφόρησε την
περασμένη εβδομάδα με τη μορφή βιβλίου και CD-Rom ύστερα από μεγάλη
διαφημιστική εκστρατεία. Η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας είναι πλήρης, τόνισε
σε συνέντευξη Τύπου η διευθύντρια του εκδοτικού οίκου Bloomsbury. Από τα 8
δισεκατομμύρια ανθρώπους που θα κατοικούν στον πλανήτη το 2050, περισσότεροι
από τους μισούς θα μιλούν αγγλικά. Χρειάζεται έτσι μια στενή παρακολούθηση της
αγγλικής γλώσσας, ή μάλλον των αγγλικών γλωσσών που ομιλούνται από τη Σκωτία
μέχρι τον Καναδά και από τη Νότια Αφρική ως τη Νέα Ζηλανδία.

Χάρις στους 320 λεξικογράφους της Encarta μαθαίνουμε λοιπόν ότι «gym rat»
είναι αυτός που περνά πολλές ώρες στο γυμναστήριο, «masala» είναι στα αγγλικά
της νότιας Ασίας η κουβεντούλα, ενώ οι Νοτιοαφρικανοί αποκαλούν «When we»
(Όταν εμείς) τους μετανάστες (π.χ. «Όταν εμείς ήμασταν στην Κένυα»). Το
πρόβλημα είναι όταν αρχίζουν οι ιστορικές αναφορές και οι πολιτιστικές
παρεμβάσεις. Στο λήμμα «doula» διαβάζουμε ότι πρόκειται για τη γυναίκα που
βοηθά μια μητέρα πριν, κατά και μετά τη γέννα ­ δηλαδή τη μαία. Η ρίζα της,
λέει, είναι η ελληνική λέξη «δούλα», που βέβαια σήμαινε ανέκαθεν υπηρέτρια,
σκλάβα, και όχι μαμμή, όπως το θέλει ο Γκέιτς.

Η λέξη «niggerhead» (είδος δυνατού καπνού) δεν συναντάται στις 2.200 σελίδες
αυτού του λεξικού. Το κοντινότερο λήμμα είναι το «nigger», το οποίο
συνοδεύεται από ολόκληρο κήρυγμα. Πρόκειται, λέει, για μια ρατσιστική παγίδα,
για μια λέξη που δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε, κι όποιος το κάνει είναι άξιος
περιφρόνησης. Αντ’ αυτής πρέπει να λέμε «αφρο-αμερικανός», «έγχρωμος» ή
«μαύρος». Μα για λεξικό της αγγλικής γλώσσας πρόκειται ή για εγχειρίδιο
πολιτικής ορθότητας;

Είναι αλήθεια ότι το λεξικό της Encarta αποτελεί καθρέφτη της εποχής μας.
Λαμβάνοντας υπόψη, για παράδειγμα, ότι η λέξη «fuck» είναι διεθνώς η πλέον
κατανοητή αγγλική λέξη μετά το «ΟΚ» και το «μπαρ», αποφάσισε να της αφιερώσει
έξι λήμματα (έναντι δύο που περιέχει το αντίστοιχο λεξικό της Οξφόρδης). Οι
μανιακοί της τεχνολογίας και του Internet θα είναι πολύ ευχαριστημένοι. Ο
κριτικός της «Νταίηλυ Τέλεγκραφ», όμως, δεν έχει καμιά αμφιβολία: το λεξικό
αυτό απευθύνεται σε ηλιθίους.