ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η άλλη όψη του πουριτανισμού

Ένας πιστός ρώτησε κάποτε έναν Ουαλό ιεροκήρυκα αν επιτρέπεται να κάνει
έρωτα τις Κυριακές. Εκείνος το σκέφτηκε λίγο και απάντησε: «Ναι, υπό τον όρο
να μην το απολαμβάνεις».

«Συγγνώμη, αλλά εννιά ελληνικά νησιά σε επτά ημέρες είναι υπερβολικό» (από το «Νιού Γιόρκερ»)

Αυτή την ιστορία θυμήθηκε ο Βρετανός δημοσιογράφος Θίοντορ Ντάλραϊμπλ
βλέποντας τους συμπατριώτες του να διασκεδάζουν. Με την έμφαση που έχει δοθεί
τις τελευταίες δεκαετίες στα ατομικά δικαιώματα και την υποχώρηση των
θρησκευτικών και κοινωνικών περιορισμών ­ γράφει στο τελευταίο τεύχος του
περιοδικού «Νιού Στέιτσμαν» ­ έχει αυξηθεί στον δυτικό κόσμο η αναζήτηση των
προσωπικών απολαύσεων. Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στις προτεσταντικές
χώρες, όπου αντιμετώπιζαν ανέκαθεν με δυσπιστία τις σαρκικές απολαύσεις. Αρκεί
να επισκεφθεί κανείς το Άμστερνταμ για να αντιληφθεί ότι η αναζήτηση της
απόλαυσης δεν γνωρίζει πλέον όρια. Μόνον η νεκροφιλία παραμένει απαγορευμένη:
μα σύντομα θα πέσουν και τα τείχη των νεκροταφείων.

Υπάρχουν σήμερα δύο ριζικά διαφορετικά είδη ηδονισμού, σημειώνει ο Ντάλραϊμπλ:
ο βόρειος και ο νότιος. Ο ηδονισμός της Βαλτικής και εκείνος της Μεσογείου. Ο
δεύτερος είναι αυθόρμητος, φυσιολογικό προϊόν των κλιματικών, γεωγραφικών και
πολιτιστικών συνθηκών στις οποίες ευδοκιμεί. Ο ηδονισμός των Βορείων,
αντίθετα, είναι ιδεολογικός και βεβιασμένος, μια μελετημένη αντίδραση στους
πουριτανικούς περιορισμούς του παρελθόντος. Αρκεί να παρακολουθήσει κανείς μια
γερμανική πορνογραφική ταινία: ο υποτιθέμενος ερωτισμός δεν πείθει κανέναν, το
σεξ μοιάζει περισσότερο με καθήκον παρά με αισθησιακή απόλαυση. Αρκεί να δει
κανείς τη βρετανική νεολαία να διασκεδάζει: νιώθεις ότι δεν μπορεί κανείς να
γελάσει χωρίς να ξεκαρδιστεί, να μιλήσει χωρίς να στριγκλίσει, σαν να αγωνιά
να πείσει ο ένας τον άλλον για το πόσο όμορφα περνούν. Όμως η ένταση στην
ατμόσφαιρα είναι εμφανής.

Στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, συνεχίζει ο αρθρογράφος, η σημασία των
καθημερινών απολαύσεων είναι δεδομένη. Τα παιδιά, για παράδειγμα, μαθαίνουν
από μικρά τις χαρές των ομαδικών γευμάτων, ενώ στον Βορρά θεωρούνται μπελάς
την ώρα του φαγητού. Ο νότιος ηδονισμός αποτελεί πολιτιστική κληρονομιά και
μέρος της καθημερινότητας, ενώ ο βόρειος είναι τεχνητός και, προσπαθώντας να
επιβάλει αυτό που στο παρελθόν απαγορευόταν, συνδυάζει το επιφανειακό με το
χονδροειδές. Μ’ αυτή την έννοια, δεν είναι παρά η άλλη όψη του πουριτανισμού.
Χαρακτηριστική των διαφορών των δύο μοντέλων είναι η συμπεριφορά απέναντι στο
πιοτό: οι μεσογειακοί λαοί πίνουν για να καλυτερεύουν τη ζωή τους, οι βόρειοι
για να πνίγουν τα βάσανά τους. Έτσι, παρόλο που οι Ιταλοί πίνουν δύο φορές
περισσότερο από τους Σκωτσέζους, οι δεύτεροι μεθούν ευκολότερα.

Όπως είπαν κάποτε για τη Βρετανία ότι χάνοντας μια αυτοκρατορία έπαψε να έχει
ρόλο, έτσι θα μπορούσε να πει κανείς σήμερα για τους Βρετανούς ότι υιοθετώντας
τον ηδονισμό κέρδισαν νέες διαστροφές και έχασαν τις αρετές τους. Και η
κυριότερη απ’ αυτές τις αρετές είναι η ειρωνεία, που δεν μπορεί να συμβιβαστεί
με τη διαρκή έμφαση στις αισθήσεις την οποία απαιτεί ο ηδονισμός. Άλλος ένας
λόγος, καταλήγει ο Ντάλραϊμπλ, που ο όψιμος ηδονισμός του Βορρά προκαλεί μια
απέραντη θλίψη.