Ένα φιλμ διχάζει τη Νέα Υόρκη

«Σίριαλ κίλερ». Έτσι αποκάλεσε ο κόσμος τον παρανοϊκό δολοφόνο Ντέιβιντ Μπέρκοβιτς. Ο ίδιος έδωσε στον εαυτό του το όνομα «Γιος του Σαμ»

Δεν ήταν αρκετό που ο «δείκτης θερμοκρασίας», αυτός ο παράξενος όρος που
αγαπήθηκε από τους Αμερικανούς μετεωρολόγους, έφτανε τους 115 βαθμούς Φαρενάιτ
το περασμένο Σαββατοκύριακο στη Νέα Υόρκη;

Ή που, όχι τόσο μακριά, στις μεσοδυτικές πολιτείες, ένας λευκός τρελός ήταν
ελεύθερος εκτελώντας μαζικά μη λευκούς με ένα όπλο που είχε σφηνώσει στο
παράθυρο του αυτοκινήτου του; Όχι για τον Σπάικ Λι, τον παραγωγό
κινηματογράφου που περίμενε, πέρα απ’ όλα αυτά, να ξοδέψουμε περισσότερες από
δύο ώρες παρακολουθώντας την τελευταία του ταινία «Summer of Sum» (Το
καλοκαίρι του Σαμ).

Ευχαριστούμε, Σπάικ. Η ώρα που επέλεξες είναι ανεξήγητη. Ποια καλύτερη ­ ή
ποια λιγότερο κατάλληλη ­ στιγμή θα μπορούσε να βρεθεί για να μεταφερθεί η
Αμερική πίσω, στο ακόμη πιο θερμό καλοκαίρι του 1977, όταν τα πράγματα που
συνέβαιναν σ’ αυτήν την πόλη, την οδηγούσαν σε ολοκληρωτική νευρική
κατάρρευση; Ήταν το καλοκαίρι της τρομερής ζέστης, των διακοπών στις παροχές
του ηλεκτρικού που βύθισε στο σκοτάδι ολόκληρους δήμους και πυροδότησε μαζικές
λεηλασίες και 3.000 συλλήψεις… Ήταν τότε που πέθανε ο Έλβις Πρίσλεϊ.

«Γιος του Σαμ»

Ήταν επίσης το καλοκαίρι του «Γιου του Σαμ», του Ντέιβιντ Μπέρκοβιτς, ενός
παράφρονος ταχυδρομικού υπαλλήλου, ο οποίος επί 12 μήνες, έως τη σύλληψή του
στις 10 Αυγούστου του ίδιου χρόνου, παραμόνευε για μελαχρινά ζευγάρια,
σκοτώνοντας τελικά έξι άτομα και τραυματίζοντας άλλα δώδεκα. Ο όρος «serial
killer» ­ μαζικός εκτελεστής ­ ανακαλύφθηκε γι’ αυτόν. Έφερε όχι μόνο τον
θάνατο, αλλά και την παράνοια στην πόλη, επιδεικνύοντάς την σε επιστολές προς
τον Τζίμι Μπρέσλιν, αρθρογράφο της «Ντέιλι Νιους». Είπε στον Μπρέσλιν ότι τον
οδηγούσε στον διάβολο ο Σαμ, μια σατανική φιγούρα που του μιλούσε μέσω ενός
μαύρου λαμπραντόρ ενός γείτονα.

«Μην νομίζετε ότι επειδή δεν είχατε νέα μου για λίγο καιρό, πέθανα», έγραψε.
«Όχι, μάλλον είμαι ακόμη εδώ, όπως ένα πνεύμα που τριγυρίζει τη νύχτα.
Διψασμένος, πεινασμένος, σπάνια κουρασμένος, ανήσυχος να ευχαριστήσω τον Σαμ».

Σφοδρή επίθεση

Γι’ αυτήν, τη δωδέκατη ταινία του μέσα σε 13 χρόνια, ο Λι έχει δεχθεί
σφοδρότατη επίθεση. Κάποιοι λένε απλώς ότι είναι κακή. Φυσιογνωμία πάντα
πολωτική ο Λι, 46 ετών, λατρεύεται από μερικούς για την αναβίωση του
αφροαμερικανικού κινηματογράφου και την πνευματική εμβάθυνση των φυλετικών
προκαταλήψεων. Ωστόσο, κάποιοι άλλοι τον απορρίπτουν για αλαζονεία και
υπερβολή. Για την τελευταία του δουλειά υπάρχει και ένα άλλο παράπονο: ότι
αποτελεί κομμάτι της αστικής ιστορίας, το οποίο είναι πολύ ωμό, πολύ φρέσκο
για να αναπαραχθεί στην οθόνη του κινηματογράφου. Οι γονείς των νεκρών θυμάτων
ξέσπασαν, κατηγορώντας τον Λι ότι εκμεταλλεύεται την προσωπική τους τραγωδία.
Η κόρη τού Μάικ Λόρια, Ντόνα, ήταν το πρώτο θύμα του Μπέρκοβιτς.

Τη νύχτα της 29ης Ιουλίου την σκότωσε με ένα 44άρι. Ο θυμός του Λόρια για τον
Λι είναι μεγάλος: «Ο Σπάικ Λι είναι ρατσιστής και ανθρωπάκι», είπε και
πρόσθεσε ότι ο σκηνοθέτης δεν έκανε καμία προσπάθεια να έρθει σε επαφή μαζί
του ή με οποιονδήποτε άλλον που έχασε κάποιον αγαπημένο από τα χέρια του «Γιου
του Σαμ». «Δεν εύχομαι να κακοπάθει η οικογένειά του, ο Θεός απαγορεύει αυτό
που του συνέβη, αλλά πώς θα ένιωθε αν κάποιος έλεγε “η τραγωδία σας είναι
τέχνη, είναι ιστορικής σημασίας;”».

«Λυπάμαι πολύ»

Ένας άλλος που μίλησε εναντίον της ταινίας του Σπάικ Λι ­ και θα μπορούσε να
ήταν αστείο, αλλά δεν είναι ­ είναι ο ίδιος ο Μπέρκοβιτς, έγκλειστος σήμερα
στο υψίστης ασφαλείας σωφρονιστικό κέντρο Σάλιβαν της Νέας Υόρκης… «Αυτή η
τρέλα, αυτή η ασχήμια του παρελθόντος, ξανάρχεται στην επιφάνεια ­ και όλα
αυτά γιατί κάποιοι θέλουν να κάνουν λεφτά. Απλά λυπάμαι πολύ γι’ αυτή την
ταινία. Λυπάμαι τόσο πολύ, που αυτός ο πόνος δεν φαίνεται να τελειώνει. Είμαι
απογοητευμένος από το Χόλιγουντ και την εταιρεία Γουόλτ Ντίσνεϊ».

Για μερικά πράγματα, όμως, ακόμα και ο Λι δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος.
Ούτε για την τρομερή ζέστη που επέστρεψε στο Γκόθαμ το Σαββατοκύριακο της
πρεμιέρας, η οποία προκάλεσε μεγάλο πρόβλημα στην κυκλοφορία της 155ης
Λεωφόρου. Ούτε για τον τρόμο που έφερε κατά την επέτειο της 4ης Ιουλίου ένας
λευκός εξτρεμιστής στο Σικάγο. Ούτε μπορούσε να προβλέψει τα γεγονότα στο
Λύκειο του Λίτλτον στο Κολοράντο, πριν από δύο μήνες, τα οποία διασφάλισαν ότι
κάθε ταινία που προσφέρει ζωντανές περιγραφές θανάτου από πυρά, αυτόματα
θεωρείται αιτία και όχι αντανάκλαση της βίας στην αμερικανική κοινωνία…

Το καλοκαίρι του 1977

Υπάρχει μία αναπόφευκτη αίσθηση νοσταλγίας στην ταινία. Πιθανό μήνυμα να είναι
ότι κάπως έτσι ήταν τα πράγματα στη Νέα Υόρκη, όμως σήμερα έχουν αλλάξει χάρη
στη μείωση της εγκληματικότητας και το συνετό καθεστώς του δημάρχου Ρούντολφ
Τζουλιάνι. Ο ίδιος ο Μπρέσλιν σκιαγραφεί το όλο θέμα χρησιμοποιώντας
νοσταλγικούς χαρακτηρισμούς, με εμφανίσεις στα οπισθόφυλλα των βιβλίων. «Δεν
ήταν πάντα έτσι», τονίζει στην αρχή. «Αυτή η ταινία αναφέρεται σε μια
διαφορετική εποχή, ένα διαφορετικό μέρος, στις παλιές καλές ημέρες, στο θερμό,
ανυπόφορο καλοκαίρι του 1977». Εκείνη τη χρονιά (όταν η Βρετανία γιόρταζε τα
Πενηντάχρονα της Βασίλισσας και το πρώτο άλμπουμ των Σεξ Πίστολς)
παρακολουθήσαμε επίσης τους τελευταίους σπασμούς τής ­ πριν το AIDS ­
σεξουαλικής επανάστασης. Και ο Λι αποτίει φόρο τιμής και γι’ αυτό…

«Ήταν το καλοκαίρι που αποφάσισα να ασχοληθώ με τον κινηματογράφο», δήλωσε
στην «Ντέιλι Νιους» του Λος Άντζελες. «Μόλις είχα τελειώσει το δεύτερο έτος
στο Morehouse College, επέστρεψα στο Μπρούκλιν και δεν μπορούσα να βρω
δουλειά. Έτσι, πέρασα το καλοκαίρι γυρίζοντας την ταινία μου “Super 8”.
Θυμάμαι τη μουσική ντίσκο, τον Ρέγκι Τζάκσον (των Γιάνκις), τη ζέστη και τον
“Γιο του Σαμ”. Ο κόσμος ήταν τόσο τρομοκρατημένος, που έκοβε τα μαλλιά του, τα
έβαφε, δεν έβγαινε έξω. Ήταν τρελό».

Όπως υπάρχουν δύο σχολές σκέψης για τον Λι, έτσι και οι κριτικοί
κινηματογράφου της Αμερικής ήταν διχασμένοι την περασμένη εβδομάδα εκτιμώντας
την ταινία «Summer of Sum». Οι «Τάιμς» της Νέας Υόρκης την αποκάλεσαν
«αχαλίνωτα συναρπαστική». Η «Ουάσιγκτον Ποστ» την αποκήρυξε ως «μελόδραμα».

Η απάντηση του Λι είναι απλή: «Είμαι καλλιτέχνης και αυτή ήταν η ιστορία που
ήθελα να πω»…