Μία ήττα, μία ισοπαλία και μία νίκη…

Έναν μόλις μήνα μετά τις ευρωεκλογές της 13ης Ιουνίου, η αναβάθμιση του
ενδιαφέροντος για την πολιτική, που τροφοδοτήθηκε επίσης από τον πόλεμο στη
Γιουγκοσλαβία, φαίνεται να έχει ήδη εξαφανισθεί.

Έτσι, η αποστασιοποίηση από την τρέχουσα πολιτική και η (ταυτόχρονα) αρνητική
αξιολόγηση τόσο της κυβέρνησης όσο και της αξιωματικής αντιπολίτευσης
επανέρχονται στο προσκήνιο ως τα κυριότερα σταθερά χαρακτηριστικά του
πολιτικού κλίματος.

Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας φαίνεται να υποδηλώνουν ότι η έντονα ανοδική
τάση που παρουσίασε η δημοτικότητα των δύο μεγάλων κομμάτων, στη διάρκεια της
γιουγκοσλαβικής κρίσης και της προεκλογικής περιόδου (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ», 3/5/1999),
υπήρξε συγκυριακό και πρόσκαιρο φαινόμενο. Σήμερα οι θετικές κρίσεις για την
κυβέρνηση έχουν επανέλθει και πάλι στο ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο που βρίσκονταν
τον περασμένο χειμώνα (14,4%) και ως μόνο σημείο βελτίωσης παραμένει το
γεγονός ότι έχει σχετικά περιοριστεί ο χώρος της πλήρους απόρριψης («καθόλου
ικανοποιημένοι» δηλώνει το 37,2%). Έτσι, ως κυρίαρχη στάση απέναντι στην
κυβέρνηση αναδεικνύεται η ελαφρώς απορριπτική απάντηση «λίγο ικανοποιημένοι»
(44,1%), την οποία υιοθετούν οι μισοί περίπου ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ (το 1996),
αλλά και ένα σχετικώς παραπλήσιο ποσοστό (κατά κανόνα πάνω από 40%) από όλους
σχεδόν τους υπόλοιπους πολιτικούς χώρους (ακόμη και από τους ψηφοφόρους της Ν.Δ.).

Αντίστοιχη, και μάλιστα εντονότερα αρνητική, εξέλιξη παρουσιάζει όμως και η
δημοτικότητα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, η οποία, φυσιολογικά, θα περίμενε
κανείς να κεφαλαιοποιήσει την επιτυχία της στις ευρωεκλογές του Ιουνίου. Όμως,
οι ενδείξεις της παρούσας έρευνας, με όση επιφυλακτικότητα κι αν
αντιμετωπισθούν ως προς αυτό το σημείο, δεν συνηγορούν προς αυτή την
κατεύθυνση. «Ικανοποίηση» για την αξιωματική αντιπολίτευση εκφράζει μόνο το
8,4%, ενώ το 49,0% υιοθετεί την απόλυτα απορριπτική στάση «καθόλου ικανοποιημένοι».

Μια πιθανή ερμηνεία για τη χαμηλή δημοτικότητα της Ν.Δ., ακόμη και μεταξύ των
ψηφοφόρων της (μόλις 20%), θα πρέπει ίσως να αναζητηθεί στο γεγονός ότι είχε
δημιουργήσει αυξημένες ελπίδες κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, οι
οποίες δεν επαληθεύτηκαν από το αμφίσημο εκλογικό αποτέλεσμα. Γι’ αυτό και οι
περισσότεροι ψηφοφόροι της (52%) υιοθετούν τη μετριοπαθή απάντηση «λίγο
ικανοποιημένοι» ­ ή αποφεύγουν να απαντήσουν (13%) ­ στάση που ανταποκρίνεται
καλύτερα στα συναισθήματα που τους προκάλεσε το αποτέλεσμα του Ιουνίου.

Την ίδια πτωτική πορεία, αν και με σαφώς μικρότερη ένταση, καταγράφουν επίσης
οι δημοτικότητες του Πρωθυπουργού και του αρχηγού της Ν.Δ. Οι θετικές κρίσεις
για τον Κ. Σημίτη βρίσκονται σήμερα στο 38,1% (με τις αρνητικές στο 55,0%) και
για τον Κ. Καραμανλή στο 38,5% (με τις αρνητικές στο 49,3%), εμφανίζοντας μια
ομοιόμορφη πτώση κατά επτά ποσοστιαίες μονάδες, σε σύγκριση με τον περασμένο
Απρίλιο. Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο είναι ότι παρουσιάζουν θετική
δημοτικότητα μόνο μεταξύ των ψηφοφόρων του κόμματός τους (77,4% για τον Κ.
Καραμανλή και 72,0% για τον Κ. Σημίτη), ενώ κρίνονται αρνητικά από όλους τους
άλλους πολιτικούς χώρους. Κοινό επίσης χαρακτηριστικό τους η περιορισμένη (και
σχετικά ισομεγέθης) αποδοχή που διαθέτουν στον κατ’ εξοχήν αντίπαλο πολιτικό
χώρο: το 22,6% των ψηφοφόρων της Ν.Δ. (το 1996) εκφράζονται θετικά για τον
Πρωθυπουργό και αντίστοιχα το 20,0% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ (το 1996) για τον
Κ. Καραμανλή.

Η κυριότερη διαφορά, ως προς τη δομή της δημοτικότητάς τους, αφορά την ύπαρξη
μιας σημαντικής μερίδας ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ που υιοθετεί αρνητική στάση για
τον Κ. Σημίτη (περίπου 25%), ενώ η αντίστοιχη απόρριψη του Κ. Καραμανλή από
ψηφοφόρους της Ν.Δ. (το 1996) δεν ξεπερνά το 10%.

Ο Κ. Σημίτης εξακολουθεί πάντως να υπερέχει σταθερά, σε σύγκριση με τον αρχηγό
της Ν.Δ., όταν η ερώτηση δεν αφορά την εν γένει δημοτικότητα αλλά συγκεκριμένα
την ικανότητα διακυβέρνησης («ποιος από τους δύο είναι καταλληλότερος
πρωθυπουργός»). Είναι χαρακτηριστικό ότι στην περίπτωση αυτή η αποδοχή του Κ.
Σημίτη από την εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ (το 1996) φτάνει το 88,0%, ενώ η
αντίστοιχη του Κ. Καραμανλή από τους ψηφοφόρους της Ν.Δ. είναι 80,6%. Όπως
έχει καταγραφεί και σε προηγούμενες έρευνες, ο Κ. Σημίτης υπερέχει σαφώς του
Κ. Καραμανλή στο ανδρικό τμήμα του πληθυσμού (48% προς 26%), ενώ αντίθετα η
προτιμήσεις των γυναικών σχεδόν ισομοιράζονται (32,4% προς 30,3%). Επίσης ο Κ.
Σημίτης διαθέτει σαφέστατο προβάδισμα μεταξύ εκείνων που έχουν συμπληρώσει
ανώτερη εκπαίδευση (50,0% προς 22,3%), ενώ υστερεί, έστω και ελαφρώς, μεταξύ
εκείνων που διαθέτουν μόνο κατώτερο επίπεδο τυπικής μόρφωσης (37% έναντι 42%
για τον Κ. Καραμανλή).

Πάντα πρώτος ο πρόεδρος του ΣΥΝ

Σε αντίθεση με την ομόρροπα πτωτική τάση που εμφανίζει η δημοτικότητα των
Σημίτη και Κ. Καραμανλή, οι αρχηγοί των μικρών κομμάτων διατηρούν ή αυξάνουν
τη δημοτικότητά τους. Έτσι, ο Ν. Κωνσταντόπουλος και ο Δ. Τσοβόλας παραμένουν
οι μόνοι θετικά αξιολογούμενοι πολιτικοί αρχηγοί ­ με 58,1% και 49,4% θετικές
κρίσεις αντίστοιχα ­ ποσοστά απολύτως συγκρίσιμα με αυτά του περασμένου Απριλίου.

Τη σημαντικότερη, πάντως, αλλαγή καταγράφει η δημοτικότητα της Α. Παπαρήγα, η
οποία πραγματοποιεί ένα άλμα δέκα περίπου ποσοστιαίων μονάδων (30,7% θετικές
κρίσεις σήμερα, έναντι 21,1% τον περασμένο Απρίλιο, ξεπερνώντας, για πρώτη
φορά από τις αρχές του 1997, το όριο του 30%.

Η επιτυχία του ΚΚΕ στις ευρωεκλογές, αλλά και η στάση του στον πόλεμο της
Γιουγκοσλαβίας διεύρυναν εντυπωσιακά την αποδοχή της Α. Παπαρήγα, η οποία
αξιολογείται σήμερα θετικά από μια σημαντική μερίδα ψηφοφόρων τόσο του ΠΑΣΟΚ
όσο και της Ν.Δ. (σε ποσοστό 25% με 30%).

Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι, ενώ στο παρελθόν οι θετικές κρίσεις για την
Α. Παπαρήγα προέρχονταν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους από όσους
αυτοτοποθετούνται στην Αριστερά, σήμερα διαθέτει θετική δημοτικότητα και στον
χώρο της Κεντροαριστεράς, ενώ το ποσοστό αποδοχής και στο υπόλοιπο πολιτικό
φάσμα (από το Κέντρο ώς και τη Δεξιά) ξεπερνά παντού το 20%.

«Πλην» για τους δύο μονομάχους

Η έντονα αρνητική αξιολόγηση των δύο μεγάλων κομμάτων, η ισοδύναμη
δημοτικότητα του Κ. Σημίτη και του Κ. Καραμανλή και η υπεροχή του Πρωθυπουργού
ως προς την ικανότητα διακυβέρνησης («καταλληλότερος πρωθυπουργός»), αποτελούν
τα τρία βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν από την παρούσα έρευνα και τα οποία
απλώς επαναβεβαιώνουν τις κρίσιμες σταθερές του πολιτικού ανταγωνισμού κατά
την τελευταία διετία. Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, με τις πολλαπλές
ερμηνείες που δέχθηκε και την εγγενή αμφισημία του, δεν φαίνεται επομένως να
μετέβαλε τους όρους του πολιτικού ανταγωνισμού. Η επικράτηση της Ν.Δ., και
κυρίως η διαφορά της από το ΠΑΣΟΚ, βρέθηκε σε εκείνο ακριβώς το οριακό σημείο
που ούτε η νίκη της μπορούσε να αμφισβητηθεί, ούτε όμως η υπεροχή της ήταν
επαρκής για να δημιουργήσει πολιτικό ρεύμα ανατρεπτικό της υπάρχουσας
(ασταθούς) ισορροπίας.

Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται και από τις απαντήσεις που δόθηκαν στην
ερώτηση για τον πιθανό νικητή των επόμενων βουλευτικών εκλογών: το 36,4% των
ερωτηθέντων αναφέρει τη Ν.Δ., το 32,9% το ΠΑΣΟΚ, ενώ το 30,7% αποφεύγει να
τοποθετηθεί (ή αναφέρει «κανένα»). Νίκη της Ν.Δ. προβλέπει το 71,0% των
ψηφοφόρων της (το 1996) και επικράτηση του ΠΑΣΟΚ το 66,0% των αντίστοιχων
ψηφοφόρων του, ενώ σε όλους τους υπόλοιπους πολιτικούς χώρους οι απόψεις
ουσιαστικά ισομοιράζονται, γεγονός που αντανακλά τη γενικευμένη αμφιβολία που
υπάρχει ως προς την πορεία των πολιτικών εξελίξεων.

Η παρατεταμένη προεκλογική περίοδος που θα αρχίσει τον προσεχή Σεπτέμβριο
είναι επομένως σαν να ξεκινά από μηδενική αφετηρία. Δύο κόμματα, με
τραυματισμένη αξιοπιστία αλλά με σχετικά δημοφιλείς αρχηγούς, θα διεκδικήσουν
την εξουσία σε μια μάχη που, με τα σημερινά δεδομένα, εμφανίζεται ως απολύτως
αμφίρροπη. Οι εξελίξεις στους επόμενους μήνες, σε οικονομικό, πολιτικό και
θεσμικό επίπεδο, θα αποδειχθούν επομένως καθοριστικές για την έκβαση της
εκλογικής μάχης. Εκτός κι αν κάποιο, μείζονος σημασίας, γεγονός ανατρέψει την
ασταθή σημερινή ισορροπία αναταράσσοντας τα λιμνάζοντα ύδατα.

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΤΑ ΝΕΑ/V. PRC

Οι έρευνες που συγκροτούν το «Πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τη
διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V. PRC, πραγματοποιούνται
τέσσερις φορές τον χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος,
Ιούλιος και Νοέμβριος) και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος
και Σεπτέμβριος). Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του
δείγματος είναι περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που
ισχύουν για αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα». Οι δύο πανελλαδικές έρευνες
(Μάρτιος και Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια εκτίμηση για την εν δυνάμει
εκλογική επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούν ελαφρώς
αυξημένο δείγμα (1.200 άτομα).