ΔΡΟΜΟΙ

Στα τέλη…

… του περασμένου αιώνα, το Ισλάμ ένιωσε την έλξη του εκσυγχρονισμού: μια
παρόρμηση να αναζητήσει τη συμφιλίωση της θεολογίας με τη φιλοσοφία. Ο πρώτος
που προώθησε αυτή την ένωση, που έφερνε μέσα της τα σπέρματα του ορθολογισμού
και της αμφιβολίας, ήταν ένας Πέρσης, ο φιλόσοφος Γκαμάλ Αντίν. Ταξίδεψε
λοιπόν πολύ αυτός ο Γκαμάλ Αντίν, στην Ινδία, την Ασία και την Ευρώπη,
ψάχνοντας να φέρει πιο κοντά τη μουσουλμανική θρησκεία με τη σύγχρονη σκέψη.
Είχε και έναν μαθητή, τον Αιγύπτιο Μοχάμεντ Αμπντούχ. Στα 1884 βρέθηκαν και οι
δυο στο Παρίσι, όπου έκαναν παθιασμένες συζητήσεις με τον Ερνέστο Ρενάν και
άλλους φιλοσόφους. Σκοπός τους ήταν να δείξουν πως το Ισλάμ δεν είναι
«αλλεργικό» ούτε στο επιστημονικό πνεύμα ούτε στη δημοκρατία.

Με τον Χομεϊνί…

… και την ισλαμική επανάσταση, γράφει ο Μαροκινός συγγραφέας Ταχάρ Μπεν
Τζελούν στη «Ρεπούμπλικα», ο μουσουλμανικός κόσμος των μετριοπαθών σουνιτών
έμεινε κατάπληκτος από τις υπερβολικά αυστηρές ερμηνείες του Ισλάμ. Και ένιωσε
πως έπρεπε να πάρει αποστάσεις από μια σκέψη και μια πρακτική που
νομιμοποιούσαν τον φανατισμό, τον σκοταδισμό και την αντιισλαμική μεταχείριση
των γυναικών. Σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, το Ιράν εμφανίστηκε σαν
ηγέτιδα δύναμη σε μια αναγέννηση του Ισλάμ, ενός Ισλάμ πολιτικού που
υποστήριζε την εκδίκηση των καταπιεσμένων. Ήταν ένας αγώνας απελευθέρωσης από
το καθεστώς του Σάχη και τις δυτικές χώρες που τον στήριζαν. Ήταν ένας πόλεμος
πολιτικός που έγινε στο όνομα μιας «κάθαρσης» της σκέψης. Έτσι, ο
φονταμενταλισμός γνώρισε μεγάλη άνοδο και αποτέλεσε την αρχή μιας
οπισθοδρόμησης που θύματά της υπήρξαν κυρίως οι γυναίκες και οι ατομικές ελευθερίες.

Οι διαδηλώσεις…

… που σήμερα συγκλονίζουν το Ιράν είναι μια προσπάθεια ανακοπής της
οπισθοδρόμησης στην οποία οδηγεί μια δικτατορία που θέλει να απομακρύνει τη
χώρα από καθετί σύγχρονο. Είναι μια προσπάθεια «διόρθωσης» της επανάστασης. Αν
το Ιράν τα καταφέρει, θα «μπολιαστεί» ολόκληρο το σύστημα του φονικού
φονταμενταλισμού, λέει ο Μπεν Τζελούν. Στην Αλγερία, μολονότι συνεχίζουν ακόμη
να σκοτώνονται, δεν θα το κάνουν πια στο όνομα του Ισλάμ. Στο Σουδάν και την
Αίγυπτο, ο φανατισμός θα χάσει τις πηγές της έμπνευσής του. Και αν το Ισραήλ
και η Συρία υπογράψουν την ειρήνη, οι σιίτες αντάρτες, που είναι πολύ κοντά
στο ιρανικό καθεστώς, θα αφήσουν κατά μέρος τα όπλα. Θα μείνουν βέβαια οι
Ταλεμπάν του Αφγανιστάν, μα αυτοί ξεφεύγουν από κάθε λογική του πολιτισμένου κόσμου.

Το Ισλάμ…

… του Γκαμάλ Αντίν και του Μοχάμεντ Αμπντούχ επιστρέφει. Και αναγγέλλει την
επιθυμία του να μπει στον εικοστό πρώτο αιώνα με την πιο βασική αρχή του: η
ανωτερότητα του Ισλάμ βρίσκεται στην πίστη του στη λογική. «Η ανθρώπινη
ευτυχία είναι προϊόν της λογικής και η αθλιότητα και ο όλεθρος είναι συνέπειες
της άγνοιας», έλεγε ο Γκαμάλ Αντίν. Σήμερα πια γνωρίζουμε πως κάθε φανατισμός
είναι συνέπεια της άγνοιας. Το σύγχρονο Ιράν θέλει να ξεκόψει από εκείνη την
εποχή που ο λόγος του Χομεϊνί ήταν απόλυτος, αδιαμφισβήτητος και γι’ αυτό
παράλογος. Όποια και αν είναι η έκβαση των διαδηλώσεων, ο ιρανικός λαός οδεύει
σε μια άλλη επανάσταση, την επανάσταση του εκσυγχρονισμού. Δεν είναι τυχαίο
που στην πρωτοπορία γι’ αυτή την αλλαγή βρίσκονται οι γυναίκες.