Ο. Α.: 24 χρόνια χαμένων ευκαιριών και πεταμένων δισεκατομμυρίων

Από τον Αριστοτέλη Ωνάση έως… τον κ. Ροντ Λιντς που εγκαταστάθηκε μόλις
προχθές στην Ο.Α., ο εθνικός αερομεταφορέας συμπληρώνει φέτος 42 χρόνια ζωής,
εκ των οποίων τα τελευταία 24 υπό κρατική κηδεμονία. Στο διάστημα αυτό και
κυρίως από τότε που η Ο.Α. πέρασε στα χέρια του ελληνικού Δημοσίου (1975), η
εταιρεία φορτωνόταν συνεχώς με καινούργια ελλείμματα και προσωπικό που
διόριζαν οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες.

Χαρακτηριστικό της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει σήμερα η Ο.Α. είναι
ότι στις πτήσεις εξωτερικού από και προς την Ελλάδα το ποσοστό της επιβατικής
της κίνησης έχει περιοριστεί στο 20%. Την ίδια στιγμή, το αντίστοιχο ποσοστό
της Lufthansa έχει ανέβει στο 14%, της KLM στο 9%, της British Airways στο 8%,
της Delta Airlines και της Alitalia στο 6%, της Swissair στο 5% και της Air
France στο 4%.

Παρότι η Ο.Α. δεν είχε ποτέ κέρδη, η αντιμετώπιση των διαρθρωτικών και
οικονομικών προβλημάτων της από τις κυβερνήσεις και τις διοικήσεις της ήταν
πάντα αποσπασματική και ευκαιριακή, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί σταδιακά στο
χείλος του γκρεμού, όπου και βρίσκεται σήμερα.

Ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν τα προβλήματα της Ο.Α.
είναι ότι στα 24 χρόνια της κρατικής λειτουργίας της οι σοβαρές απόπειρες –
προσπάθειες για τη σωτηρία της εταιρείας ήταν μόλις δύο: το 1994 και το 1998
που καταρτίστηκαν τα αντίστοιχα προγράμματα εξυγίανσης της Ο.Α., τα οποία όμως
δεν πέτυχαν τους επιθυμητούς στόχους, με αποτέλεσμα η σημερινή κυβέρνηση να
καταφύγει στη λύση του ξένου μάνατζερ, στηρίζοντας πάνω του όλες τις ελπίδες
για την εξυγίανση της εταιρείας.

Ζημίες κι επιδοτήσεις

Τα πρώτα ελλείμματα στον ισολογισμό της Ο.Α. εμφανίζονται το 1977, δύο χρόνια
μετά το πέρασμά της από τον Ωνάση στο Δημόσιο. Το κράτος έχει ακόμα τη
δυνατότητα να παρεμβαίνει και να καλύπτει τις ζημιές της εταιρείας, με
έκτακτες επιδοτήσεις. Η ίδια κατάσταση συνεχίζεται για αρκετά χρόνια.

Το 1986, όταν ξεκινά η απελευθέρωση των αερομεταφορών στην Ευρώπη, τα κράτη –
μέλη της ΕΟΚ καταργούν σταδιακά τις επιδοτήσεις προς τους εθνικούς
αερομεταφορείς, ενώ νέες ιδιωτικές εταιρείες αρχίζουν να μπαίνουν δυναμικά
στην αγορά. Η Ο.Α., στο μεταξύ, εξακολουθεί να παίρνει δάνεια με κρατικές
εγγυήσεις, τόσο για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών της όσο και για τις
αγορές νέων αεροσκαφών.

Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο το 1991, εκτός από τον τουρισμό επηρέασε και την
επιβατική κίνηση των αεροπορικών εταιρειών. Όλες οι εταιρείες εμφάνισαν
τεράστιες ζημιές, ενώ τα ελλείμματα της Ο.Α. πήραν μεγάλες διαστάσεις.

Στα τέλη του 1992, η συνολική αξία του ενεργητικού της Ο.Α. υπολογιζόταν σε
155 δισ. δραχμές, ενώ τα χρέη της ανέρχονταν σε 444 δισ. δραχμές. Η
χρηματοοικονομική κατάσταση της Ο.Α. ήταν πλέον η χειρότερη μεταξύ όλων των
κοινοτικών εταιρειών.

Πρόγραμμα εξυγίανσης

Την περίοδο αυτή παρεμβαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία θεωρεί παράνομες
όλες τις εγγυήσεις που παρείχε το ελληνικό Δημόσιο προς την Ο.Α. για τη σύναψη δανείων.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, το 1993, ανακοινώνει την πρόθεσή της να χορηγήσει στην
Ο.Α. οικονομική βοήθεια συνολικού ύψους 432 δισ. δραχμών (θα προχωρούσε σε
ισόποσες διαγραφές χρεών και μετατροπές χρεών σε ομόλογα κ.λπ.), προκειμένου η
εταιρεία να ξεκινήσει πάνω σε νέες υγιείς οικονομικές βάσεις. Όμως, το σχετικό
σχέδιο δεν εγκρίνεται από την Κοινότητα.

Έναν χρόνο αργότερα, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ επανέρχεται και ζητεί από την
Κομισιόν να εγκριθεί νέο πρόγραμμα εξυγίανσης για την Ο.Α., το οποίο προβλέπει
τη διαγραφή χρεών περίπου 600 δισ. δραχμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το εγκρίνει, αποδεχόμενη ότι τα ελλείμματα της Ο.Α.
δημιουργήθηκαν με κύρια ευθύνη του Δημοσίου.

Συγκεκριμένα, αποδέχεται ότι το Δημόσιο υποχρέωνε την Ο.Α. να κρατά τις τιμές
των εισιτηρίων της σε χαμηλές τιμές, να χορηγεί εκπτώσεις σε διάφορες
κατηγορίες επιβατών (στρατιωτικούς, δημοσίους υπαλλήλους κ.λπ.) και να
διατηρεί ζημιογόνα δρομολόγια «για λόγους δημοσίου συμφέροντος».

Επίσης, αναγνωρίζει ότι το Δημόσιο δεν τήρησε την υποχρέωσή του να συνεισφέρει
ποσό 68 δισ. δραχμών στα ίδια κεφάλαια της Ο.Α., με αποτέλεσμα να γεννηθούν
για την εταιρεία ζημιές ύψους 72 δισ. δραχμών.

Δεσμεύσεις στον αέρα

Η Κομισιόν, εγκρίνοντας το πρόγραμμα εξυγίανσης της Ο.Α. το 1994, υποχρεώνει
την ελληνική κυβέρνηση να αναλάβει μία σειρά δεσμεύσεων. Τρία χρόνια αργότερα,
όμως, διαπιστώνεται ότι οι μόνες δεσμεύσεις που τηρήθηκαν ήταν η διαγραφή των
χρεών της Ο.Α. (ύψους περίπου 600 δισ. δραχμών), η τοποθέτηση δύο εκπροσώπων
των εργαζομένων στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας, η μη χορήγηση
εγγυήσεων για δάνεια και το διετές (1994-1995) πάγωμα των μισθών των εργαζομένων!

Η εσωτερική αναδιοργάνωση της Ο.Α. (νέο οργανόγραμμα), η σύνταξη νέων
κανονισμών εργασίας για την αποδοτικότερη λειτουργία της εταιρείας, η
αναδιάρθρωση του δικτύου της και η μη παρέμβαση του κράτους στην καθημερινή
διαχείριση της ήταν οι άλλες δεσμεύσεις που παρέμειναν στα χαρτιά.

Επίσης, το μέτρο που προέβλεπε την εθελούσια αποχώρηση από την Ο.Α. 1.500
εργαζομένων, καταστρατηγείται. Από την εταιρεία φεύγουν συνολικά 1.600
εργαζόμενοι, χωρίς όμως τα κριτήρια εκείνα που θα διασφάλιζαν ότι η Ο.Α. θα
απαλλασσόταν από το πραγματικά υπεράριθμο προσωπικό και δεν θα έχανε
εξειδικευμένους υπαλλήλους παραγωγικών ειδικοτήτων. Οι αποζημιώσεις που
δόθηκαν στο προσωπικό που αποχώρησε ξεπέρασαν τα 13 δισ. δραχμές.

Εκτός όλων αυτών, η προβλεπόμενη από το πρόγραμμα εξυγίανσης αύξηση του
μετοχικού κεφαλαίου της Ο.Α. κατά 54 δισ. δραχμές ­ σε τρεις δόσεις ­
καθυστερεί.

Το 1996, χορηγήθηκαν τα 19 δισ. δραχμές της πρώτης δόσης, ενώ οι υπόλοιπες
δόσεις πάγωσαν ώς το 1998, καθώς η Κομισιόν έπειτα από ελέγχους εντόπισε
παρεκκλίσεις από το πρόγραμμα εξυγίανσης.

Πέρυσι, η Ε.Ε. αποδέσμευσε άλλα 14 δισ. δραχμές, ενώ αποφάσισε να αφαιρεθούν
από το αρχικό ποσό των 54 δισ. δραχμών τα 13,2 δισ. δραχμές, που δόθηκαν ως
αποζημιώση στο προσωπικό που αποχώρησε.

Ανέφικτη η εξυγίανση

Από την ασπρόμαυρη εποχή του Αριστ. Ωνάση έως την έγχρωμη εποχή του Ροντ Λιντς, η λάμψη της Ολυμπιακής .συνεχώς ξεθωριάζει και το μέλλον της μοιάζει αβέβαιο

Στο μεταξύ, από το 1994 που εγκρίθηκε το πρώτο πρόγραμμα εξυγίανσης της Ο.Α.
από την Κομισιόν έως τα τέλη του 1997, αλλάζουν πέντε διοικήσεις χωρίς η
πολυθρύλητη εξυγίανση της εταιρείας να επιτευχθεί.

Στο ίδιο διάστημα, παρότι προβλεπόταν «πάγωμα» των μισθών των εργαζομένων,
«κάτω από το τραπέζι» δίνονται αυξήσεις (με τη μορφή της υπερωριακής
αποζημίωσης) που φτάνουν έως και το 35%.

Το 1998, η κυβέρνηση, όταν διαπιστώνει ότι το πρόγραμμα εξυγίανσης του 1994
έχει τιναχτεί στον αέρα, ύστερα από συγκρούσεις με τους εργαζόμενους, ζητεί
από την Ε.Ε. να εγκρίνει δεύτερο πρόγραμμα εξυγίανσης για την Ο.Α. με χρονικό
ορίζοντα το 2002.

Το νέο πρόγραμμα προβλέπει μέση ετήσια μείωση των λειτουργικών δαπανών της
εταιρείας κατά 42 δισ. δραχμές, κυρίως από το πάγωμα των μισθών των
εργαζομένων και την αλλαγή των κανονισμών εργασίας.

Ακόμα, προέβλεπε ότι μετά το 1997, που θα έκλεινε με ζημιές 6,8 δισ. δραχμών,
όλα τα υπόλοιπα έτη ώς το 2002 θα ήταν κερδοφόρα. Συγκεκριμένα, για το 1998
προέβλεπε κέρδη ύψους 5,1 δισ. δραχμών, για το 1999 κέρδη 20,9 δισ. δραχμών,
για το 2000 κέρδη 15,1 δισ. δραχμών, για το 2001 κέρδη 1,6 δισ. δραχμών και
για το 2002 κέρδη 3,9 δισ. δραχμών.

Όμως, οι προβλέψεις αυτές δεν επαληθεύονται, καθώς ο ισολογισμός του 1997
έκλεισε με ζημιές 39,9 δισ. δραχμών, το 1998 επίσης με ζημιές περίπου 8-10
δισ. δραχμών, ενώ και το 1999 προβλέπεται να κλείσει με ζημιές περίπου 24 δισ.
δραχμών. Συνολικά, οι νέες ζημιές αγγίζουν τα 80 δισ. δραχμές, αντί για κέρδη
περίπου 20 δισ. δραχμών που προέβλεπε το καινούργιο πρόγραμμα εξυγίανσης.

Απώλειες – έλλειψη προετοιμασίας

Πέραν όλων αυτών, τα καθημερινά προβλήματα στα δρομολόγια της Ο.Α. και η
εμφάνιση νέων αερομεταφορέων στο εσωτερικό της χώρας είχαν ως αποτέλεσμα να
χάσει η εταιρεία μέρος της επιβατικής της κίνησης (μόνο το 1998 η Ο.Α. έχασε
περίπου 700.000 επιβάτες).

Επίσης, η Ο.Α. δεν κατάφερε να προετοιμαστεί εγκαίρως για την αντιμετώπιση του
ανταγωνισμού στον τομέα της επίγειας εξυπηρέτησης (χάντλιγκ), από τον οποίο
κάθε χρόνο είχε έσοδα άνω των 40 δισ. δραχμών.

Η πρώτη συνεδρίαση του νέου Δ.Σ. της Ολυμπιακής

Τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας, την παροχή υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε
ανταγωνιστικές τιμές και τη δημιουργία μιας Ο.Α. οικονομικά ανεξάρτητης και
ισχυρής έθεσε ως στόχους ο νέος Διευθύνων Σύμβουλος της Ο.Α. κ. Ροντ Λιντς
εκφράζοντας παράλληλα την επιθυμία να συναντήσει σύντομα τους εργαζόμενους.
Μετά τη χθεσινή πρώτη συνεδρίαση του Δ. Σ. της Ολυμπιακής ο κ. Λιντς
ανακοίνωσε με επιστολή του στους 8.000 εργαζόμενους τις προθέσεις του,
υπενθυμίζοντας την κυβερνητική υπόσχεση για διασφάλιση των θέσεων εργασίας, τη
βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών αλλά και τη διασφάλιση του μέλλοντος της
ίδιας της εταιρείας. Η σύνθεση του νέου Δ.Σ. της εταιρείας είναι: Πρόεδρος Γ.
Ζυγογιάννης, Διευθύνων Σύμβουλος Ροντ Λιντς, αντιπρόεδρος Π. Μαυροκέφαλος και
μέλη, Γκράχαμ Τζόουνς, Αρ. Χιωτέλλης, Στ. Στάγκος, Ι. Τσακαλάκης, Σωτ.
Ρεβίθης, Ν. Αγγελόπουλος, Διον. Ρίζος (ως εκπρόσωπος του Δημοσίου), Μιχ.
Πέρρος και Βασ. Γιαννακόπουλος (ως εκπρόσωποι των εργαζομένων) και Ι. Μαρκάκης
(ως εκπρόσωπος της ΟΚΕ).