ΠΡΟΣΩΠΑ Ο νέος καπιταλισμός

«Γκουρού» της «νέας οικονομίας» την οποία δημιουργεί το Ίντερνετ, ο Μανουέλ
Καστέλς διδάσκει για το νέο καπιταλιστικό μοντέλο.

Μανουέλ Καστέλς: «Χρειαζόμαστε κάτι ανάλογο του κράτους πρόνοιας για τον καπιταλισμό του 21ου αιώνα»

Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϋ, ο 57χρονος Καστέλς
θεωρείται ο καλύτερος στοχαστής στα θέματα της «δικτυωμένης κοινωνίας». Έχει
γράψει μια τριλογία με γενικό τίτλο «Η εποχή της πληροφορίας», στην οποία
ανακατεύει ιστορία, κοινωνιολογία και οικονομία και περιγράφει την έλευση ενός
νέου τύπου «ηλεκτρονικού καπιταλισμού» που γεννά μια «νέα οικονομία».

Με το Ίντερνετ, ο καπιταλισμός αναδιαρθρώνεται, εξηγεί ο ισπανικής καταγωγής
καθηγητής στη «Λιμπερασιόν». Οι νέες τεχνολογίες και η κατάργηση των συνόρων
στην αγορά εργασίας ­ αφού ο καθένας μπορεί θεωρητικά να δουλεύει «ον-λάιν» ­
έχουν επιφέρει θεαματική αύξηση της παραγωγικότητας ­ στις ΗΠΑ αυξάνεται κατά
4% ετησίως, ρυθμός διπλάσιος απ’ ό,τι στην δεκαετία του ’60 και τετραπλάσιος
απ’ ό,τι στις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Αυτή η «νέα οικονομία»
ανταποκρίνεται σ’ έναν νέο καπιταλισμό, εξατομικευμένο και αποκεντρωμένο. «Το
μοντέλο της Σίλικον Βάλλεϋ προοιωνίζεται το μέλλον», εξηγεί ο Καστέλς. Οι
περισσότεροι εργαζόμενοι αμείβονται εκεί με μερίδια της επιχείρησης, «έτσι
αισθάνονται μέτοχοι μάλλον, παρά μισθωτοί. Και αν κάποιος πουλήσει τα μερίδιά
του, μπορεί στη συνέχεια να συνεχίσει πολύ εύκολα με νέες επενδύσεις στο
Ίντερνετ» μέσω επενδυτικών κόμβων, όπως οι Ε-Trade και Datek, όπου ο καθένας
μπορεί να ανοίξει λογαριασμό.

Η «νέα οικονομία» αυξάνει όμως τις ανισότητες. «Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν
ένα προσωπικό πολιτιστικό κεφάλαιο, ένα επίπεδο εκπαίδευσης» εξηγεί ο Καστέλς.
«Έχουν τη δυνατότητα να κερδίζουν χρήματα και την τεχνική και πολιτιστική
επιδεξιότητα να τα επενδύουν. Όσοι δεν διαθέτουν αυτή την ικανότητα βγαίνουν
από το παιγνίδι. Σε λίγο ο κόσμος θα χωρίζεται σ’ εκείνους που πληρώνονται με
μισθό και σ’ εκείνους που πληρώνονται με μετοχές, σ’ εκείνους που επενδύουν
μόνοι τους, μέσω του δικτύου, και σ’ εκείνους που πηγαίνουν στην τράπεζα». Και
δεν είναι θέμα πρόσβασης στο Ίντερνετ ­ σε λίγα χρόνια θα είναι διαδεδομένο
όσο και η τηλεόραση ­, αλλά ικανότητας χρησιμοποίησής του.

Ο Καστέλς πιστεύει πως αυτός ο «αποκεντρωμένος καπιταλισμός είναι ένα
εξαιρετικά παραγωγικό, δημιουργικό, κοινωνικά ικανοποιητικό, αναρχικό σύστημα.
Δημιουργεί πλούτο και απασχόληση. Αλλά αν αφεθεί χωρίς θεσμικό περιβάλλον και
κοινωνικό έλεγχο, μπορεί να γίνει άγρια ατομιστικός και καταστροφικός». Ωστόσο
αισιοδοξεί: «Πιστεύω πως το μοντέλο της Σίλικον Βάλλεϋ μπορεί να συνδυασθεί με
μια προσέγγιση, μια κουλτούρα που θα το γλυκάνει. Όπως το κράτος πρόνοιας
συνόδευσε τον καπιταλισμό του 20ού αιώνα, έτσι πρέπει κι εμείς να επινοήσουμε
κάτι που θα συνοδεύσει τον καπιταλισμό του 21ου».