Αυξήσεις μισθών στα όρια του πληθωρισμού

Λιτότητα στους μισθούς, συγκράτηση δαπανών, επιπλέον έσοδα και φόρους αλλά και
φοροελαφρύνσεις θα αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά του προϋπολογισμού του
2000, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έδωσε η κυβέρνηση στο Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο για την εξέλιξη των δημοσιονομικών μεγεθών τον επόμενο χρόνο.

Συγκεκριμένα, από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι τόσο οι άμεσοι όσο και οι
έμμεσοι φόροι προβλέπεται να αυξηθούν με ρυθμούς χαμηλότερους από την αύξηση
του ονομαστικού ΑΕΠ, κάτι που σημαίνει ότι η συνολική φορολογική επιβάρυνση θα
είναι μειωμένη. Από την άλλη πλευρά όμως, η μέση αμοιβή προβλέπεται να
συγκρατηθεί αισθητά και οπωσδήποτε η αύξησή της θα είναι πολύ χαμηλότερη από
την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ. Η συγκράτηση των μισθών, αλλά και η αισθητή
μείωση των δαπανών για τους τόκους που θα έλθει ως αποτέλεσμα της
προβλεπόμενης μείωσης των επιτοκίων, επιτρέπουν συγκράτηση των δαπανών του
Δημοσίου και τελικά περιορισμό του ελλείμματος στο επιδιωκόμενο επίπεδο. Αλλά
οι πρωτογενείς δαπάνες θα παραμείνουν υψηλά ως ποσοστό του ΑΕΠ, εξαιτίας του
υψηλού κόστους της κοινωνικής ασφάλισης.

Αναλυτικότερα, οι βασικές προβλέψεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, όπως
παρουσιάσθηκαν στα στελέχη του ΔΝΤ και πρόκειται να ενσωματωθούν στην
εξαμηνιαία έκθεση για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, που πρόκειται να
δημοσιευθεί τις επόμενες ημέρες, αναφέρουν τα εξής:

Αμοιβές

Η μέση κατά κεφαλήν ονομαστική αμοιβή στο σύνολο της οικονομίας προβλέπεται να
αυξηθεί μόλις κατά 3,8%, έναντι 4,1% που υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί το 1999
και έναντι αύξησης 6,3% το 1998. Όμως, ο χαμηλός πληθωρισμός (υπολογίζεται στο
1,9% το 2000) επιτρέπει περιθώρια αύξησης της πραγματικής αμοιβής των
εργαζομένων, παρά τη συγκράτηση αυτής της ονομαστικής αύξησης. Έτσι, σύμφωνα
πάντα με τα στοιχεία του ΥΠΕΘΟ, η μέση πραγματική κατά κεφαλήν αμοιβή θα
αυξηθεί κατά 1,9% το 2000, έναντι αύξησης κατά 1,5% τα δύο προηγούμενα χρόνια,
το 1999 και το 1998.

Επίσης, το 2000 προβλέπεται να συνεχισθεί η αύξηση του ΑΕΠ ανά απασχολούμενο
με ρυθμό 2,6%, έναντι 2,5% τον προηγούμενο χρόνο. Έτσι, το πραγματικό κατά
μονάδα κόστος εργασίας θα συνεχίσει να μειώνεται για τρίτη κατά σειρά χρονιά.
Η μείωση θα είναι, πάντως, πιο συγκρατημένη από τα δύο προηγούμενα χρόνια και
θα περιορισθεί στο 1,3% σε σύγκριση με το 1,8% του 1999 και με το 2,2% του 1998.

Φόροι

Ο περιορισμός της φορολογικής επιβάρυνσης εκφράζεται κυρίως στην προβλεπόμενη
μειωμένη αύξηση των άμεσων φόρων, κάτι που προφανώς προεξοφλεί την εφαρμογή
των σχεδιαζόμενων μέτρων φορολογικών ελαφρύνσεων. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει
από τα στοιχεία του ΥΠΕΘΟ, η αύξηση των άμεσων φόρων θα είναι μόνο 3,8% σε
σύγκριση με τον προηγούμενο χρόνο. Είναι χαρακτηριστικό ότι η προηγούμενη
πρόβλεψη του ΥΠΕΘΟ, η οποία δεν είχε λάβει υπ’ όψιν της την προοπτική
φορολογικών ελαφρύνσεων, ανέφερε ότι το 2000 η αύξηση των άμεσων φόρων θα ήταν
5,5%. Συνολικά το 2000 προβλέπεται να εισπραχθούν άμεσοι φόροι 3.206,3 δισ.
δρχ., υψηλότεροι κατά 117 μόλις δισ. δρχ. από το 1999. Το 1999 η αύξηση
εκτιμάται ότι θα είναι 5%, ενώ το 1998 ήταν 20%.

Αλλά και στους έμμεσους φόρους, η αύξηση το 2000 θα συγκρατηθεί στο 4,7% σε
σύγκριση με το 1999. Συνολικά οι έμμεσοι φόροι που θα εισπραχθούν θα είναι
κατά 250 δισ. δρχ., περίπου, υψηλότεροι από αυτούς που υπολογίζεται ότι θα
εισπραχθούν φέτος. Το 1999 η αύξηση των έμμεσων φόρων εκτιμάται ότι θα είναι
4,8%, ενώ το 1998 ήταν 7,9%.

Γενικά, η εικόνα που προκύπτει από τις προβλέψεις αυτές είναι ότι το 1999 θα
είναι μια χρονιά φορολογικής χαλάρωσης, κάτι που δεν έβαλε σε ανησυχίες τους
αντιπροσώπους του ΔΝΤ. Οι τελευταίοι υποστήριξαν ότι οποιαδήποτε φορολογική
ελάφρυνση πρέπει να αντισταθμίζεται από αντίστοιχο περιορισμό των δαπανών του Δημοσίου.

Δαπάνες

Συγκρατημένη προβλέπεται η αύξηση των τρεχουσών δαπανών, που συνολικά θα είναι
χαμηλότερες από τα έσοδα. Συγκεκριμένα, η αύξηση θα είναι μόλις 3,8%, σύμφωνα
με τους τελευταίους υπολογισμούς του ΥΠΕΘΟ, οι οποίοι αναθεωρούν την
προηγούμενη πρόβλεψη για αύξηση κατά 4,5%. Άλλωστε, αναθεωρημένες προς τα κάτω
είναι και οι προβλέψεις του ΥΠΕΘΟ για το τρέχον έτος, που αναφέρουν πλέον ότι
η αύξηση των τρεχουσών δαπανών θα είναι 4,2%, έναντι 4,7% των προηγούμενων
προβλέψεων. Η κυβέρνηση ευελπιστεί ότι θα καταφέρει να συγκρατήσει τη δημόσια
κατανάλωση, τόσο φέτος όσο και το 2000, περιορίζοντας την αύξησή της στο 3,4%.
Το 1998 η αύξηση ήταν 7,2% πάνω από τον στόχο που είχε και τότε τεθεί. Ο
φιλόδοξος αυτός στόχος για συγκράτηση της δημόσιας κατανάλωσης βασίζεται
κυρίως στην πρόβλεψη για μείωση της κατανάλωσης αγαθών, δηλαδή βασικά των
κρατικών προμηθειών. Οι σχετικές δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν μόνο κατά
1,8% το 2000 και εκτιμάται ότι φέτος θα αυξηθούν επίσης κατά 1% μόνο, όταν το
1998 η αύξησή τους ήταν 12,5%. Φυσικά, καθοριστικό ρόλο για τη συγκράτηση των
καταναλωτικών δαπανών του Δημοσίου θα παίξει η συγκράτηση των μισθών των
δημοσίων υπαλλήλων. Η σχετική δαπάνη για μισθούς προβλέπεται να αυξηθεί κατά
3,8% το 2000, έναντι 4,2% το 1999 και έναντι 7,2% το 1998.

Επίσης, αισιόδοξη είναι η πρόβλεψη που διατυπώνεται από το ΥΠΕΘΟ για
συγκράτηση των μεταβιβάσεων του Δημοσίου προς τις ΔΕΚΟ. Οι μεταβιβάσεις αυτές
συγκρατήθηκαν ήδη στα 115 δισ. δρχ. το 1998 και το 1999 από 160 δισ. δρχ. που
ήταν το 1997. Για το 2000 προβλέπεται να περιορισθούν στα 90 δισ. δρχ.

Εφόσον οι προβλέψεις αυτές επιβεβαιωθούν, θα σηματοδοτήσουν μια αλλαγή στην
εικόνα των πρωτογενών δαπανών του Δημοσίου, δίνοντας τα πρώτα δείγματα
δημοσιονομικής εξυγίανσης. Αλλά η εμπειρία των προηγουμένων ετών είναι αποθαρρυντική…

Τόκοι

Η σημαντική συγκράτηση των δαπανών για τόκους θα είναι ένα από τα βασικά
χαρακτηριστικά του προϋπολογισμού του 2000. Μάλιστα, το ΔΝΤ θεωρεί ότι η
κυβέρνηση έχει υποεκτιμήσει την εξοικονόμηση δαπανών από τόκους, που θα είναι
πολύ μεγαλύτερη…

Σύμφωνα, πάντως, με τις εκτιμήσεις του ΥΠΕΘΟ, οι δαπάνες για τόκους θα
αυξηθούν κατά 1,5% το 2000, δηλαδή κατά 50 δισ. δρχ. μόνο, σε σύγκριση με το
1999. Έτσι, το κράτος θα πληρώσει 3.350 δισ. δρχ. Ας σημειωθεί ότι και το 1999
η αύξηση των δαπανών για τόκους ήταν 1,9%. Έτσι, είναι λογικό να εκτιμά το ΔΝΤ
ότι το 2000 τα αποτελέσματα θα είναι πιο θεαματικά από αυτά που προβλέπει το
υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.

Κοινωνική ασφάλιση

Οι εισφορές στην κοινωνική ασφάλιση είναι ίσως το μοναδικό δημοσιονομικό
μέγεθος (εκτός από τις επενδυτικές δαπάνες) που προβλέπεται να αυξηθεί με
ρυθμό υψηλότερο από την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ. Συγκεκριμένα, τα σχετικά
έσοδα προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,7%, τόσο το 1999 όσο και το 2000. Ωστόσο,
τα ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων διαμορφώνονται σε απειλητικά υψηλά
επίπεδα, δυσχεραίνοντας κάθε προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης. Δεν είναι
τυχαίο το γεγονός ότι το ΔΝΤ δίνει ιδιαίτερη σημασία στην προώθηση της
μεταρρύθμισης στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Τα περιθώρια για δράση
στενεύουν, επισήμαινε, συγκεκριμένα, το ΔΝΤ, προσθέτοντας ότι δεν είναι
καθόλου μακρινή η στιγμή που η χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης θα είναι
προβληματική. Επίσης, ο διεθνής οργανισμός επισήμαινε στο πόρισμά του, την
περασμένη εβδομάδα, ότι έως ότου εφαρμοσθεί η μεταρρύθμιση της κοινωνικής
ασφάλισης δεν θα μπορέσει να επιτευχθεί μια αξιοσημείωτη μείωση των πρωτογενών
δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Επενδύσεις

Υψηλότερη από την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ θα είναι και η αύξηση των
ακαθάριστων επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου, όπως προβλέπεται από τα στοιχεία του
ΥΠΕΘΟ. Πάντως, ο ρυθμός θα είναι χαμηλότερος από τον αντίστοιχο των
προηγουμένων ετών. Συγκεκριμένα, οι ακαθάριστες επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου
προβλέπεται να αυξηθούν κατά 9,4% από 14,4% το 1999 και να διαμορφωθούν στα
1.647 δισ. δρχ.

Έλλειμμα

Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ, το λεγόμενο και «κατά
Μάαστριχτ έλλειμμα», προβλέπεται να συγκρατηθεί στο 1,7%. Το ποσοστό αυτό
ικανοποιεί με άνεση το σχετικό κριτήριο του Μάαστριχτ, το οποίο θέτει ως όριο
το 3% του ΑΕΠ. Όμως, η αντιπροσωπεία του ΔΝΤ θεωρεί ότι το ποσοστό αυτό δεν
είναι ικανοποιητικό και υπαινίσσεται ότι υποκρύπτει κάποια πρόθεση
δημοσιονομικής χαλάρωσης. Υποστηρίζει, συγκεκριμένα, το ΔΝΤ ότι τόσο η αύξηση
των εσόδων όσο και η εξοικονόμηση δαπανών για τόκους δίνουν περιθώρια στην
κυβέρνηση να μειώσει ακόμη περισσότερο το έλλειμμα. Κάτι που θεωρεί απαραίτητο
για να αποτραπούν πληθωριστικοί κίνδυνοι.

Τις υποδείξεις αυτές του ΔΝΤ δεν αποκλείεται να υιοθετήσει τελικώς ο υπουργός
Εθνικής Οικονομίας, όταν θα έρθει η ώρα να συνταχθεί ο προϋπολογισμός. Ήδη, οι
πληροφορίες αναφέρουν ότι ο κ. Παπαντωνίου εξετάζει το σενάριο για μείωση του
ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης στο 1,5% του ΑΕΠ το 2000..

Εξάλλου, οι ίδιες πληροφορίες από αρμόδια πηγή του υπουργείου Εθνικής
Οικονομίας αναφέρουν ότι πιθανότατα θα είναι μειωμένο και το έλλειμμα της
φετινής χρονιάς. Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι το έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ
ενδέχεται να διαμορφωθεί στο 1,7% του ΑΕΠ φέτος, χάρη στα αυξημένα φορολογικά
έσοδα. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε εντυπωσιακή υποχώρηση, δεδομένου ότι οι
αρχικές εκτιμήσεις του Προγράμματος Σύγκλισης το ανέβαζαν στο 2,1% του ΑΕΠ.
Στη συνέχεια έγινε η πρώτη αναθεώρηση στο 1,9% και τώρα συζητείται, όπως
προαναφέρθηκε, το ενδεχόμενο περιορισμού στο 1,7%.

Μάλιστα, στο ΥΠΕΘΟ εκτιμάται τώρα ότι το έλλειμμα μπορεί να μηδενιστεί το
2002, χάρη στην προβλεπόμενη σημαντική εξοικονόμηση των δαπανών για τόκους.
Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε αντανάκλαση των χαμηλών αποδόσεων των ομολόγων που
διαμορφώνονται τώρα, αλλά θα εξοφληθούν σε μεταγενέστερες περιόδους.

Πρέπει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΘΟ που παρουσιάσθηκαν
στο ΔΝΤ, το πρωτογενές πλεόνασμα το 2000 θα υποχωρήσει ελαφρώς ως ποσοστό του
ΑΕΠ και θα διαμορφωθεί στο 6,6% από 6,8%, που προβλέπεται ότι θα είναι φέτος.
Το στοιχείο αυτό δεν ξέφυγε από την προσοχή της αντιπροσωπείας του ΔΝΤ, που
συνέστησε στην κυβέρνηση να αυξήσει το πρωτογενές πλεόνασμα στο 7% τουλάχιστον
το 2000 και το 2001.

Χρέος

Οριακή προβλέπεται η μείωση του δημοσίου χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 104,4% του ΑΕΠ, σημειώνοντας μια
υποχώρηση μόλις κατά 0,7 της ποσοστιαίας μονάδας σε σύγκριση με το 1999. Αλλά
και το 1999 η υποχώρηση είναι μόλις μία ποσοστιαία μονάδα, από 106,1% του ΑΕΠ
το 1998, σε 105,1% του ΑΕΠ. Έτσι, δικαίως το ΔΝΤ αναφέρει ότι η Ελλάδα δεν θα
πετύχει τον στόχο του περιορισμού του χρέους της στο 60% του ΑΕΠ της ούτε το
2005, ακόμη και αν διατηρεί το πρωτογενές της πλεόνασμα κάθε χρόνο στο 7% του ΑΕΠ.

Πάντως, στο υπουργείο Οικονομικών επικρατούν τελευταίως αισιόδοξες εκτιμήσεις
για την πορεία του χρέους. Συγκεκριμένα, πιθανολογείται η μείωσή του κατά 0,5
της ποσοστιαίας μονάδας έναντι της πρόβλεψης για διαμόρφωσή του στο 105,1% του
ΑΕΠ. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται, κατά τις πηγές του υπουργείου Οικονομικών, σε
δύο παράγοντες:

Πρώτον, την αναμενόμενη υποχώρηση της ισοτιμίας του γιεν. Δεύτερον, στον τρόπο
ρύθμισης των χρεών της ΑΤΕ, που δεν επιβαρύνει εξ ολοκλήρου το δημόσιο χρέος.

Ανάπτυξη

Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ υπολογίζεται ότι θα περιορισθεί φέτος στο 3,2%,
εξαιτίας των συνεπειών του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία. Η αρχική πρόβλεψη ήταν
για 3,5%. Ποσοστό το οποίο εκτιμά τώρα το ΥΠΕΘΟ ότι θα επιτευχθεί το 2000.
Πάντως, η αύξηση αυτή του ΑΕΠ θα προέλθει αποκλειστικά από την αύξηση της
εγχώριας ζήτησης και ειδικότερα από την αύξηση των δημοσίων και ιδιωτικών
επενδύσεων. Η συμβολή του εξωτερικού τομέα παραμένει από μηδενική έως αρνητική.

Εξάλλου, το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 6,2%, έναντι αύξησης 6,4% το 1999.
Έτσι, θα διαμορφωθεί στα 40.310 δισ. δρχ. από 37.960 δισ. δρχ. που
υπολογίζεται ότι θα είναι το 1999.