ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευ θνήσκειν;

Κι όμως είναι αλήθεια. Μας κλέψανε τον θάνατό μας. Η «παγκοσμιοποίηση» της
soft επιβίωσης, η «ομογενοποίηση» των κλωνοποιημένων παραγώγων, η
«εργαλειοποίηση» του ανθρώπου – πολίτη – απασχολήσιμου θέλουν να μας στερήσουν
από την τελευταία ελευθερία που μας απέμεινε: να επιλέγουμε μόνοι μας τον
χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο του «μεγάλου περάσματος».

Ο θάνατός μου μού ανήκει

Μανιφέστο υπέρ της ευθανασίας Γάλλων διανοουμένων

Μας «επιτρέπουν» (όταν δεν μας το επιβάλλουν) να πεθαίνουμε άδοξα σε πεδία
άδικων πολέμων, να σκοτωνόμαστε στις εθνικές οδούς, να θυσιαζόμαστε στον βωμό
της άναρχης ανάπτυξης (μόλυνση περιβάλλοντος, επικίνδυνα πειράματα, «βιασμός
της φύσης»), να αλληλοσφα(για)ζόμεθα στο όνομα διαφόρων τεχνητών φανατισμών,
πλην όμως απαγορεύεται ρητά η ελεύθερη διάθεση της ύπαρξής μας. Το κράτος, η
οικονομία, τα ΜΜΕ, ακόμα και η ίδια η κοινωνία (και βέβαια η Εκκλησία)
διαπληκτίζονται για το ποιος πρώτος θα μας «πάρει την ψυχή», χρησιμοποιούν
θεμιτά και αθέμιτα μέσα για να ελέγξουν το σώμα, τη σκέψη και τα αγαθά μας,
αλλά κάθε φορά που θα υπαινιχθούμε το δικαίωμα στην αυτο-διάθεση, τότε όλοι
μαζί αρχίζουν ένα αφόρητο ηθικο(λογικο)κήρυγμα.

Το «ευ θνήσκειν», ως υπαρξιακή συνέχεια του «ευ ζην», μοιάζει να έχει
απαλλοτριωθεί υπέρ (γνωστών/αγνώστων) τρίτων.

Η αυτοχειρία, η ιατρικά βοηθούμενη αυτοκτονία, η συμμετοχή στην αυτοκτονία, η
βοήθεια κατά τον θάνατο, η εξ οίκτου ή με συναίνεση θανάτωση, η ευθανασία (σε
όλες τις μορφές) αποστέλλονται στο πυρ το εξώτερον. Η Πολιτεία ισχυρίζεται ότι
έχει «ίδιον συμφέρον» στο να ζήσεις, η Εκκλησία θεωρεί τη ζωή υποχρέωση και
όχι δικαίωμα, η κοινωνία είναι έτοιμη να σε στιγματίσει (ψυχολογικά
προβλήματα, παράξενος άνθρωπος), ενώ και οι ίδιοι οι συγγενείς σου σε
αποκηρύσσουν γι’ αυτό τον ετεροχρονισμένο θάνατο.

Όλοι αποφεύγουν βέβαια να συζητήσουν τη δική τους ευθύνη στη διαμόρφωση της
απόφασης του δράστη/θύματος, το γιατί το «τεκμήριο υπέρ της ζωής» υποχωρεί σε
άλλες περιπτώσεις (από γενετικές ευθανασίες και εθνοκαθάρσεις μέχρι τη
θανατική ποινή) ή το γιατί ο ευτελισμός της ζωής σημαίνει πίστη στις αξίες της ζωής.

Κανείς δεν ψάχνει για το «χέρι» που κρύβεται πίσω από το δάκτυλο που
ενεργοποιεί το «απονενοημένον».

Η ζωή μπορεί να θεωρείται ατομικό έννομο και αδιάθετο αγαθό, αλλά το
συνταγματικό δικαίωμα της αυτονομίας ερμηνεύεται όλο και στενότερα (για να
χωρέσει στην ηθική της επιτυχίας ή της συναίνεσης).

Η ελευθερία στον θάνατο συνιστά όμως αναπόδραστη συνέχεια του σεβασμού προς τη
ζωή. Ο αυτοκαθορισμός (ως σκληρός ­ αλλά και ευαίσθητος ­ πυρήνας της αξίας
του ανθρώπου) δεν μπορεί ­ και δεν πρέπει ­ να συνδεθεί με το δημόσιο
συμφέρον, με τη νομική υποχρέωση να ζεις (για να παράγεις ή να αναπαράγεις) ή
με την αμαρτία.

Το δικαίωμα στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας δεν οριοθετείται από την
προστασία της ζωής, αλλά την υπερβαίνει καθώς εμπεριέχει και την ελευθερία
διάθεσης της ζωής. Το φαινόμενο της ζωής δεν προσδιορίζει ούτε ταυτίζεται με
την έννοια της ζωής.

Ο ασθενής-φυτό, ο νεκρός-πολίτης, το παροπλισμένο-υποκείμενο δικαίου δεν
συνιστούν «παραδείγματα» και είναι ασύμβατοι με την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Η παράταση της ζωής πολλές φορές υποκρύπτει παράταση επιθανάτιας αγωνίας.
Μπορεί η βιοτεχνολογία να τάζει ανα-συναρμολόγηση ή επισκευή των όντων, όμως
πολλοί άνθρωποι αρνούνται να μετατραπούν σε «αποθήκη ανταλλακτικών» ή σε
υβρίδιον πρωτοπλάσματος και μηχανικών πρόσθετων (τσιπς και τρανζίστορς).

Ο μετα-άνθρωπος, ο βιονικός άνθρωπος, ο άνθρωπος-πληκτρολόγιο, η εργαστηριακή
επιβίωση συνιστούν νέες μορφές δουλείας. Ο νεο-θάνατος, η κατάψυξη εμβρύων και
νεκρών μάς στερούν το παρελθόν μας, τις ρίζες μας. Ανάμεσα στο (βιολογικό)
σώμα και στο (νομικό) πρόσωπο κινείται η φιλοσοφική μας θέση.

Στην ευγονική των «τέλειων κλώνων» και στις προκρούστειες λογικές που
καταργούν τον ιδιωτικό χώρο και την προσωπική μας σχέση με τη Ζωή, μία πρέπει
να είναι η απάντηση: η υπεράσπιση του νοήματος και του περιεχομένου του να
γεννιέσαι, να ζεις και να πεθαίνεις ως ελεύθερος άνθρωπος.

ΥΓ.: Ποιο άραγε «κίνημα πολιτών» θα τολμήσει να ανοίξει διάλογο ειλικρινή με
την κοινωνία για το «δικαίωμα στον θάνατο»;

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.