Οι κομπίνες που χτυπούν τη Σοφοκλέους

Πωλήσεις «αέρα», παιχνίδια με πληροφορίες αλλά και «κανόνια»
περιλαμβάνονται στη «μαύρη βίβλο» της Σοφοκλέους. Η εισαγγελική έρευνα έρχεται
να ρίξει άπλετο φως στα παιχνίδια που στήνονται στο Χρηματιστήριο και τα οποία
μπορούν να αποδειχθούν ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της χρηματιστηριακής αγοράς

Όπως προκύπτει από καταγγελίες και έρευνες που έχουν γίνει από τις αρμόδιες
χρηματιστηριακές αρχές, τα παιχνίδια της οδού Σοφοκλέους είναι όχι μόνο γνωστά
αλλά και συχνά. «Τα παιχνίδια για σίγουρο και γρήγορο κέρδος δεν είναι
ελληνική πρωτοτυπία», λέει παλιός επενδυτής, ο οποίος υπενθυμίζει ότι οι
«πληροφορίες» και τα παιχνίδια με τον «αέρα» ήταν φαινόμενα που συναντούσε
κάποιος στην οδό Σοφοκλέους και πριν από μερικές δεκαετίες. Το σίγουρο είναι
ότι οι ελεγκτικές αρχές έχουν αποκαλύψει ή βρίσκονται στα ίχνη αρκετών τέτοιων
παιχνιδιών με τις μετοχές.

Όπως προκύπτει από τα πορίσματα και τις έρευνες των αρμοδίων αρχών, τα
παιχνίδια με τις μετοχές γίνονται με τους εξής τρόπους:

«Αέρας»

Ο «αέρας» μπορεί να εντοπισθεί τόσο στην αγορά όσο και στην πώληση μετοχών.
Στην πρώτη περίπτωση ο επενδυτής αγοράζει μετοχές με χρήματα που δεν έχει
καταθέσει στη χρηματιστηριακή εταιρεία για περισσότερες από τρεις ημέρες. Η
αγορά «αέρα» στοχεύει στην εκμετάλλευση της ανόδου μίας μετοχής χωρίς χρήματα.
Διευκρινίζεται ότι η χρηματιστηριακή εταιρεία καταθέτει τα χρήματα στο
Αποθετήριο την τρίτη ημέρα από την ημέρα που εκτελέσθηκε η εντολή αγοράς.

Επομένως, δεν νοείται αγορά με «αέρα» για εκπρόθεσμη καταβολή μετρητών εντός
τριών ημερών. Αν και οι αγορές «αέρα» δημιουργούν εικονικούς τζίρους και
στρεβλώσεις στην προσφορά και στη ζήτηση, στο εξωτερικό είναι έως έναν βαθμό
αποδεκτές. Υπάρχουν μάλιστα ειδικές εταιρείες (Intra Day Firms) που κάνουν
αποκλειστικά αγορές και πωλήσεις μετοχών σε ημερήσια βάση με τον τρόπο αυτό.
Αντίθετα, οι ανοικτές πωλήσεις ή, αλλιώς, οι πωλήσεις «αέρα» θεωρούνται
αδίκημα και όταν εντοπισθούν επιβάλλονται «καμπάνες». Οι πωλήσεις «αέρα»
γίνονται με εντολές για ρευστοποιήσεις μετοχών που δεν υπάρχουν, δηλαδή που
δεν έχουν αγορασθεί ποτέ. Αποσκοπούν στην πτώση της τιμής της μετοχής, ώστε να
αγορασθεί σε χαμηλότερα επίπεδα εξασφαλίζοντας μεγαλύτερα, ασφαλέστερα και
γρηγορότερα κέρδη. Συνήθως, οι πωλήσεις «αέρα» συνδέονται και με εκμετάλλευση
εσωτερικής πληροφόρησης.

Εμπιστευτική πληροφόρηση

Πρόκειται για την εκμετάλλευση εσωτερικών πληροφοριών μίας εταιρείας για
επιχειρηματικά της σχέδια που πρόκειται να ανακοινωθούν. Η εκμετάλλευση
γίνεται συνήθως από στελέχη της εταιρείας που γνωρίζουν εκ των προτέρων τις
συγκεκριμένες κινήσεις οι οποίες εκτιμούν ότι θα οδηγήσουν σε άνοδο της τιμής
της μετοχής.

Οι κομπίνες με την εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών συνδέονται με
πωλήσεις «αέρα». Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται αρχικά η πτώση της μετοχής,
γεγονός που βοηθά στην αγορά της σε χαμηλότερα επίπεδα.

Έτσι επιτυγχάνεται η εξασφάλιση ακόμη μεγαλύτερων κερδών από την επικείμενη
άνοδο μετά την ανακοίνωση των επιχειρηματικών κινήσεων της εταιρείας.

Παραπλανητική πληροφόρηση

Όπως η εκμετάλλευση εσωτερικής πληροφόρησης, έτσι και η χρήση παραπλανητικής
πληροφόρησης θεωρούνται βαριά αδικήματα, τα οποία τιμωρούνται με βαριές
ποινές. Σημειώνεται ότι στις περιπτώσεις της εμπιστευτικής πληροφόρησης
υποβάλλεται έγκληση στον αρμόδιο εισαγγελέα. Με την παραπλανητική πληροφόρηση,
δηλαδή με την εκμετάλλευση ψευδών ειδήσεων, δημιουργείται το «κατάλληλο» κλίμα
για την πραγματοποίηση κερδών από μετοχές εταιρειών από τους επιτηδείους.

Χειραγώγηση

Η χειραγώγηση γίνεται με διάφορες μεθοδεύσεις σε μετοχές και έχει στόχο να
κατευθυνθεί προς ένα επιθυμητό επίπεδο η τιμή μιας συγκεκριμένης μετοχής.

Αυτό συνήθως γίνεται από βασικούς μετόχους εταιρειών που αγοράζουν ή πουλάνε
σημαντικό μερίδιο των μετοχών τους για την εξασφάλιση κερδών. Η διαδικασία της
χειραγώγησης μπορεί να συνδέεται και με χρηματιστηριακή εταιρεία, η οποία
εκτελεί τις εντολές.

Επίσης, μπορεί να εντοπισθεί ευθύνη για τη συγκεκριμένη ΑΧΕ στην περίπτωση που
δεν ενημερώσει τις αρμόδιες αρχές για τις κινήσεις αυτές. Το αδίκημα αυτό
συνδέεται συνήθως και με παραβίαση του Κώδικα Δεοντολογίας από τη
χρηματιστηριακή εταιρεία.

Σύμφωνα με τις αποφάσεις τις οποίες εξέδωσε το Διοικητικό Συμβούλιο της
Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς το 1997 για τις υποθέσεις των μετοχών Μαγρίζος και
Παρνασσός και τις μεθοδεύσεις που εκπορεύτηκαν από τη ΔΕΛΤΑ ΑΧΕ, επιβλήθηκαν
διοικητικά πρόστιμα σε 19 φυσικά πρόσωπα και σε 5 εταιρείες, ενώ υποβλήθηκαν
εγκλήσεις-μηνύσεις κατά 17 φυσικών προσώπων. Σε σχέση με τις παραπάνω
μεθοδεύσεις και για αντιδεοντολογική συμπεριφορά, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς
απηύθυνε επίπληξη σε ακόμη 3 χρηματιστηριακές εταιρείες και έθεσε 6 σε
καθεστώς τρίμηνης επιτήρησης.

ο 1998, όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα, επιβλήθηκαν χρηματικές ποινές σε 15, εκ
των οποίων οι 8 περιπτώσεις αφορούσαν παράλειψη γνωστοποίησης ή εκπρόθεσμης
γνωστοποίησης προς το Χρηματιστήριο της μεταβολής τού ποσοστού τους ως βασικών
μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο εισηγμένων εταιρειών.

Το παιχνίδι με τις τιμές και τις πληροφορίες

Οι κομπίνες με τις μετοχές αποτελούν μια όχι τόσο άγνωστη υπόθεση στην οδό
Σοφοκλέους. Από ελέγχους που έχουν γίνει από τον 1997 μέχρι σήμερα έχουν
εντοπισθεί περιπτώσεων πωλήσεων αέρα, χρήσης και εκμετάλλευσης εμπιστευτικών
πληροφοριών καθώς και κρούσματα χειραγώγησης μετοχών.

Από επίσημα στοιχεία προκύπτει ότι χρηματιστηριακές εταιρείες έχουν υποστεί
κυρώσεις για πωλήσεις αέρα.

Ενδεικτικά, στις 27 Απριλίου του 1999, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ενέκρινε «την
επιβολή κυρώσεων στις χρηματιστηριακές εταιρείες Εθνική, Σίγμα, Telesis,
Δεβλέτογλου, Alpha, Π&Κ, Midland Παντελάκης, Εγνατία, ΑΒΝ-AMRO και
Intersec, για διενέργεια ανοικτών πωλήσεων και παραβιάσεις του κώδικα
δεοντολογίας κατά τη διαπραγμάτευση της μετοχής Ελληνικά Πετρέλαια».

Την ίδια μέρα η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ενέκρινε επίσης «την επιβολή κυρώσεων
στην Άτταλος ΑΧΕ και στην Άβαχ ΑΧΕ, για τη διενέργεια ανοικτών πωλήσεων κατά
την πρώτη μέρα διαπραγμάτευσης, η μεν πρώτη στις μετοχές Sea Farm Ionian Α.Ε.
και Αλουμίλ – Μυλωνάς Α.Ε., η δε δεύτερη στις μετοχές Sea Farm Ionian Α.Ε. και
Γ. Γιαννούσης Α.Ε.».

Επίσης, έγινε αναφορά στη βρετανική επιτροπή κεφαλαιαγοράς για λήψη μέτρων
κατά της εταιρείας SBC Warburg Dillon Read, για το θέμα των ανοικτών πωλήσεων
κατά τη διαπραγμάτευση της Ελληνικά Πετρέλαια.

Καμπάνες όμως έχουν πέσει και για εσωτερική και παραπλανητική πληροφόρηση.
Ενδεικτικά αναφέρεται ότι 20 Νοεμβρίου του 1997 η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς
επέβαλε πρόστιμα στους κ.κ. Γεωργάκη Θωμά, Γεωργάκη Χαρίλαο, Στάθη Πέτρο,
διότι «σε συνδυασμό με άλλα πρόσωπα προέβησαν σε σειρά χρηματιστηριακών
συναλλαγών επί μετοχών της εταιρείας Παρνασσός Επιχειρήσεις (…).

Οι συναλλαγές αυτές ήταν σε μεγάλο βαθμό προσυμφωνημένες και είχαν ως στόχο τη
στρέβλωση της αγοράς της συγκεκριμένης μετοχής ως προς την τιμή της και τη
διάχυση ψευδούς και ανακριβούς πληροφόρησης ως προς την προσφορά ή και τη
ζήτηση της μετοχής.

Οι συναλλαγές των παραπάνω προσώπων έγιναν με βάση τις εμπιστευτικές αυτές
πληροφορίες κι αποτελούν σοβαρότατη παράβαση των σχετικών διατάξεων».

Επίσης, «κατά σοβαρή παράβαση των διατάξεων περί εσωτερικής πληροφόρησης
καταρτίσθηκαν συναλλαγές από τους κ.κ. Γεωργάκη Θωμά, Γεωργάκη Χαρίλαο, Στάθη
Πέτρο και τις κυρίες Γεωργάκη Ελένη και Γεωργάκη Αντωνία, επί μετοχών της
εταιρείας ΑΤΕΜΚΕ, θυγατρικής της Παρνασσός Επιχειρήσεις.

Σημειώνεται ότι τα παραπάνω πρόσωπα συμμετέχουν στη διοίκηση των αναφερομένων εταιρειών».

Παιχνίδια με χειραγώγηση μετοχών έχουν αποκαλυφθεί αρκετές φορές στο
Χρηματιστήριο. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι 20 Οκτωβρίου του 1998, η Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς «επέβαλε κυρώσεις στον κ. Βασίλειο Φασούλα, αντικρυστή της
Χρηματιστηριακή Μακεδονίας – Θράκης, για συμμετοχή του σε μεθοδεύσεις
χειραγώγησης της μετοχής ΑΛΚΟ Ελλάς ΑΒΕΕ, κατά το διάστημα 1-10-97 μέχρι 3-2-98».

Για προσυμφωνημένες συναλλαγές και συμμετοχή τους σε μεθοδεύσεις χειραγώγησης
της ίδιας μετοχής και κατά το ίδιο διάστημα επιβλήθηκαν κυρώσεις στον Θεόδωρο
Τζώρτζη, βασικό μέτοχο της ΑΛΚΟ Ελλάς ΑΒΕΕ, όπως και στον Παναγιώτη Τζώρτζη.

Οι υπηρεσίες του ΧΑΑ έχουν διενεργήσει από τις αρχές του 1998 μέχρι σήμερα
3.674 έρευνες σε μετοχές για τις οποίες υπήρξαν σχετικές ενδείξεις. Δηλαδή,
κατά μέσο όρο ερευνώνται οι συναλλαγές 10 μετοχών καθημερινώς.

Από τις έρευνες που έχουν μέχρι στιγμής ολοκληρωθεί, έχουν προκύψει στοιχεία
πιθανών παρατυπιών για 62 περιπτώσεις.

Συγκεκριμένα, σε 41 μετοχές υπήρξαν ενδείξεις μεθοδευμένης προσπάθειας
επηρεασμού της τιμής, σε 12 πιθανή πραγματοποίηση ανοικτών πωλήσεων και σε 9
ενδείξεις για συναλλαγές βάσει εσωτερικής πληροφόρησης.

Όλες αυτές οι περιπτώσεις παραπέμφθηκαν στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ως το
αρμόδιο εποπτικό όργανο, για περαιτέρω έρευνα και επιβολή κυρώσεων.

Μέχρι σήμερα έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε 15 περιπτώσεις.

Τα «κανόνια» στο Χρηματιστήριο

Το παραχρηματιστηριακό κύκλωμα που είχε στήσει στη Θεσσαλονίκη ο πρώην
υπεύθυνος του υποκαταστήματος της ΑΛΚΗΣ Χρηματιστηριακής, δεν ήταν το πρώτο
που συντάραξε το ελληνικό Χρηματιστήριο. Ξεκινώντας από το «κανόνι» της ΔΕΛΤΑ
Χρηματιστηριακής, τον Νοέμβριο του 1996, συναντάμε έως σήμερα πολλές
παραβάσεις από χρηματιστηριακές εταιρείες και ΕΛΔΕ. Τον Σεπτέμβριο 1997
ξέσπασε η υπόθεση της χρηματιστηριακής εταιρείας ΑΑΓΗΣ, που συνδέθηκε με την
εξαφάνιση του διευθύνοντος συμβούλου κ. Λίτινα. Στις 16 Σεπτεμβρίου του 1997,
αποκαλύπτεται ότι είχε κινηθεί η διαδικασία ανάκλησης της αδείας της ΑΑΓΗΣ.

Τον Αύγουστο 1998 υπήρξε η ανάκληση της λειτουργίας της χρηματιστηριακής
εταιρείας Α. Γιαννόπουλος ΑΧΕ. Η ανάκληση αυτή έγινε «επειδή βάσει
διενεργηθέντος ελέγχου προέκυψαν σοβαρές αδυναμίες στην οικονομική κατάσταση
της εταιρείας, σοβαρές παραλείψεις στην τήρηση βιβλίων και στοιχείων, έλλειψη
νομίμου διοικήσεωώ της ώστε να καθιστούν τη συνέχιση της λειτουργίας της
επικίνδυνη για τους επενδυτές και την εύρυθμη λειτουργία της κεφαλαιαγοράς».

Λίγες εβδομάδες πριν, στις 11-7-1997, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ανακοίνωσε ότι
«αποφάσισε την έναρξη της διαδικασίας για την ανάκληση της άδειας λειτουργίας
της εταιρείας Κατσούλης ΑΧΕ και την υποβολή μηνυτήριας αναφοράς προς τον
εισαγγελέα γι’ αυτή την υπόθεση».

Αν και έχουν περάσει τρία χρόνια από τότε, το «κανόνι» της ΔΕΛΤΑ
Χρηματιστηριακής είναι ακόμα νωπό στη μνήμη των επενδυτών και αποτελεί ακόμη
το σημείο αναφοράς για τις περιπτώσεις παραβίασης της χρηματιστηριακής
νομοθεσίας. Στις 6 Νοεμβρίου του 1996, η ΔΕΛΤΑ βρέθηκε σε αδυναμία να
εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της ως προς την εκκαθάριση των χρηματιστηριακών
συναλλαγών της, ύψους 2,5 δισ. δρχ., με αποτέλεσμα την εμπλοκή του συστήματος
και τη διακοπή των εργασιών του Χρηματιστηρίου.

Τρία χρόνια μετά, την Παρασκευή 4 Ιουνίου 1999, αποκαλύφθηκε η απάτη που είχε
στηθεί στο υποκατάστημα της ΑΛΚΗΣ Χρηματηστηριακής στη Θεσσαλονίκη από τον
πρώην υπεύθυνό του Λεωνίδα Τεζαψίδη. Εκεί ο πρώην υπεύθυνος τηρούσε ειδικό
πρόγραμμα διαχείρισης χαρτοφυλακίου για συγκεκριμένη ομάδα 132 πελατών. Αυτό
προέκυψε από το πρώτο πόρισμα της ελεγκτικής εταιρείας, βάσει του οποίου το
ύψος της απάτης υπολογίζεται σε 16 δισ. δρχ., περίπου. Ακόμη οι έλεγχοι
συνεχίζονται, ενώ πριν από λίγες ημέρες υπήρξε παρέμβαση του εισαγγελέα στη
χρηματιστηριακή αγορά.

Συνολικά, κατά το 1997 η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ανακάλεσε την άδεια
λειτουργίας σε 6 χρηματιστηριακές εταιρείες (ΑΧΕ) για παραβάσεις της
χρηματιστηριακής νομοθεσίας. Σε άλλες περιπτώσεις, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς
επέβαλε χρηματικά πρόστιμα σε 1 ΑΧΕ για παράβαση της χρηματιστηριακής
νομοθεσίας, όπως και σε 2 ΑΧΕ και 1 ΕΛΔΕ για παραβάσεις του Κώδικα
Δεοντολογίας. Το 1998, ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας σε 1 ΑΧΕ και επιβλήθηκαν
πρόστιμα σε 3 ΑΧΕ για παραβάσεις του Κώδικα Δεοντολογίας. Επίσης, επιβλήθηκαν
πρόστιμα σε 1 ΑΧΕ για παράβαση της κανονιστικής απόφασης «Όροι και
προϋποθέσεις συνεργασίας ΑΧΕ με παραγωγούς». Ακόμη, επιβλήθηκαν χρηματικές
ποινές σε 9 ΑΧΕ και σε 2 ΕΛΔΕ για παράνομες μεθοδεύσεις που οδήγησαν σε
στρέβλωση της αγοράς, στη δημιουργία τεχνητής εμπορευσιμότητας και για
χειραγώγηση τιμής μετοχών.

Τα μυστικά των ελέγχων

Όλα ξεκινούν από την αρμόδια υπηρεσία του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών, η
οποία είναι υπεύθυνη για την παρακολούθηση των συναλλαγών, ή από μία
καταγγελία. Από την υπηρεσία αυτή παρακολουθούνται και εντοπίζονται όλες οι
περίεργες διακυμάνσεις, που αφορούν τις τιμές και τον όγκο συναλλαγών των
μετοχών. Τα στελέχη της, μάλιστα, παρακολουθούν σε ημερήσια βάση όλες τις
μετοχές που διαπραγματεύονται στο Χρηματιστήριο, ανεξαρτήτως από το αν
υπάρχουν γι’ αυτές κάποιες ενδείξεις ή καταγγελίες για κομπίνες. Για τον λόγο
αυτό χρησιμοποιούν ένα αυτόματο ηλεκτρονικό σύστημα, το οποίο εντοπίζει και
«πετάει» έξω τις περίεργες κινήσεις σε μετοχές. Στη συνέχεια ο «φάκελος» με τα
στοιχεία της «περίεργης» ως προς τη διακύμανση των τιμών και των συναλλαγών
μετοχή στέλνεται στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, όπου αρχίζει η έρευνα για να
εξηγηθεί η «παράξενη» συμπεριφορά της.

Ο έλεγχος μπορεί να διαρκέσει από μερικές ημέρες έως αρκετούς μήνες,
αναλόγως με την πολυπλοκότητα της υπόθεσης. Πρόκειται για μία χρονοβόρο
διαδικασία, καθώς εξετάζεται η συμπεριφορά τής μετοχής, οι χρηματιστηριακές
εταιρείες μέσω των οποίων διακινήθηκε κατά το εξεταζόμενο διάστημα. Στα
πλαίσια της έρευνας, ανοίγονται κωδικοί και «ξετινάζεται» ό,τι έχει σχέση με
τη συγκεκριμένη μετοχή. Από την εξέταση μίας υπόθεσης, συνήθως προκύπτουν στην
εξέλιξη και άλλες πτυχές, άγνωστες στην αρχή. Έτσι, για παράδειγμα, ξεκινώντας
για έλεγχο εσωτερικής πληροφόρησης από ένα στέλεχος προκύπτουν παραβάσεις που
αφορούν σε χειραγώγηση, ανοικτές πωλήσεις από χρηματιστηριακές εταιρείες, ενώ
στην πορεία εμπλέκονται και άλλα φυσικά πρόσωπα. Για τους λόγους αυτούς, αλλά
και για την απόλυτη τεκμηρίωση των παραβιάσεων, οι διαδικασίες ελέγχου και
εξέτασης είναι χρονοβόρες και καλύπτονται από απόλυτο πέπλο μυστικότητας.

Μετά τον εντοπισμό της «περίεργης» μετοχής, η περίπτωση παραπέμπεται στη
Διεύθυνση Εποπτείας και Ελέγχου Χρηματιστηρίου και Εταιρειών, που είναι ο
πρώτος σταθμός στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Στη συνέχεια εκπονείται πόρισμα,
το οποίο μεταβιβάζεται στην Εκτελεστική Επιτροπή. Τρίτος σταθμός είναι η
Διεύθυνση Νομικών Υπηρεσιών, όπου το πόρισμα παίρνει νομική μορφή. Κατόπιν
συνεχίζει τη διαδρομή του με επόμενο σταθμό το Διοικητικό Συμβούλιο. Εκεί
αποφασίζονται και εγκρίνονται οι «καμπάνες».

Όσον αφορά την περίπτωση κατά την οποία υποβληθεί καταγγελία στην Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς από οποιονδήποτε, εταιρεία, στέλεχος ή επενδυτή, η διαδικασία
που ακολουθείται είναι η εξής: εξετάζεται στην αρχή από την Επιτροπή
Καταγγελιών Επενδυτών, της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, από όπου προκύπτει
πόρισμα, το οποίο παραδίδεται στη Διεύθυνση Εποπτείας και Ελέγχου
Χρηματιστηρίου και Εταιρειών. Στη συνέχεια, η διαδικασία που ακολουθείται
είναι παρόμοια με την προηγούμενη. Κατά το 1998 διερευνήθηκαν 60 καταθέσεις.